240px|mały|Kurhan kultury sudowskiej w lesie w pobliżu wsi
Jatwieź Duża (nazwa historyczna: Jatwieź Wielka, białorus. Ятвезь Вялікая) – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie sokólskim, w gminie Suchowola.
W latach 1954–1968 wieś należała i była siedzibą władz gromady Jatwieź Duża, po jej zniesieniu w gromadzie Suchowola. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.
Części wsi +Integralne części wsi Jatwieź Duża SIMC Nazwa Rodzaj1012761 Kulawy część wsi1012778 Naddawki część wsi1012784 Pod Rzeką część wsi1012790 Sztuka część wsi1012809 Szuszko część wsi1012815 Za Wsią część wsi
Historia Jak dowodzą odkrycia archeologiczne dokonane w roku 2018, w okolicy Jatwiezi już w epoce brązu, w okresie pomiędzy VIII a VI wiekiem p.n.e. znajdowała się osada o charakterze obronnym.
Od ok. VIII wieku wieś i jej okolice zamieszkiwali Jaćwingowie.
Od XIII/XIV wieku do roku 1795 wieś należała do Wielkiego Księstwa Litewskiego i wówczas dawne tereny jaćwieskie zasiedliła ludność wywodząca się z ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego, najprawdopodobniej z okolic Grodna. Według badań etnograficznych przeprowadzonych w 1907 r. Jatwieź Dużą zamieszkiwali białoruskojęzyczni katolicy. Fakt ten potwierdziły kolejne badania dialektologiczne z 1955 r. Jednakże mieszkańcy wsi jak i jej okolic nigdy nie wykształcili białoruskiej odrębności narodowej, przyjąwszy polską świadomość narodową. Obecnie białoruską gwarę mieszkańców Jatwiezi Dużej, niegdyś nazywaną przez nich samych językiem prostym, uznać należy za wymarłą bądź pozostającą na granicy wymarcia, gdyż umiejętność posługiwania się nią ograniczona jest do niewielkiej, najwyżej kilkunastoosobowej grupy osób w podeszłym wieku i nie jest ona przekazywana młodszym pokoleniom
Historyczna nazwa wsi to Jatwieź Wielka, zaś współczesna nazwa Jatwieź Duża, wprowadzona po 1995 r., jest spolonizowaną odmianą jej historycznego nazewnictwa.
W 2021 Adolf i Janina Kiszło i ich córka Marianna z Jatwiezi Dużej koło Suchowoli otrzymali pośmiertnie odznaczenia "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata" za pomoc osobom narodowości żydowskiej.
Inne Od 1948 roku miejscowość jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej pw. Matki Bożej Pocieszenia, należącej do dekanatu Korycin, diecezji białostockiej.
Ciekawostki W ramach badań dialektologicznych przeprowadzonych w 1955 r. stwierdzono, iż w białoruskiej gwarze mieszkańców wsi występowało wyraźne mazurzenie. Jednakże te same badania wykazały, że nie zachodziło tu akanie, będące cechą symptomatyczną literackiej odmiany języka białoruskiego. Przywołany brak akania, występujący w gwarze mieszkańców Jatwiezi, dostrzeżono jedynie w paru białoruskojęzycznych wsiach, wszystkie one leżą na zachód od przepływającej nieopodal Jatwiezi rzeki Brzozówki.
Zobacz też Jatwieź Mała
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Białorusini w Polsce Kategoria:Jatwieź Duża