Black hat (dosł. „czarny kapelusz”) – haker łamiący prawo lub normy etyczne dla korzyści osobistych, finansowych bądź w celu wyrządzenia szkody; przeciwieństwo działającego legalnie white hata. Spektrum jego działań obejmuje m.in. tworzenie i dystrybucję złośliwego oprogramowania, włamania do sieci komputerowych, kradzieże danych i tożsamości oraz wymuszenia; hakerzy tego typu bywają też określani mianem „crackerów”.
Etymologia i klasyfikacja Termin wywodzi się ze schematu kolorystycznego westernów z lat 50. XX wieku, w których czarne charaktery nosiły czarne kapelusze, a bohaterowie pozytywni – białe lub inne jasne. Na tej samej zasadzie hakerów dzieli się według stosowanej etyki: przeciwieństwem black hata jest white hat – haker działający legalnie i za zgodą właściciela systemu, a kategorię pośrednią stanowi grey hat, który włamuje się bez upoważnienia, zwykle jednak bez złych intencji.
Określenie funkcjonuje również poza kontekstem włamań: black hat SEO to techniki pozycjonowania stron łamiące wytyczne wyszukiwarek.
Charakterystyka i metody Hakerzy typu black hat celowo penetrują sieci komputerowe w złych zamiarach: rozpowszechniają złośliwe oprogramowanie wykradające dane logowania, informacje finansowe i osobowe, które następnie sprzedawane są zwykle w dark webie, albo szyfrują dane ofiar dla okupu (ransomware). Do typowych metod należą wykorzystywanie podatności oprogramowania (exploity), phishing i inżynieria społeczna, łamanie haseł oraz ataki DDoS prowadzone z użyciem botnetów.
Rozpiętość umiejętności w tej grupie jest duża: od początkujących script kiddies korzystających z gotowych narzędzi po zawodowych przestępców i grupy sponsorowane przez państwa, prowadzące ataki APT, cyberszpiegostwo i sabotaż. Działają w pojedynkę lub w ramach zorganizowanych grup przestępczych nastawionych na zysk.
W przygotowanym dla Europolu badaniu z 2016 roku wskazano na podobieństwa między wchodzeniem młodych ludzi w przestępczość komputerową, a uzależnianiem się od substancji psychoaktywnych i zaproponowano zaadaptowanie do tego obszaru programów profilaktycznych stosowanych wobec uzależnień. Autorzy zastrzegli przy tym, że hacking nie jest klinicznie uznawany za uzależnienie, a badanie wskazuje jedynie na kompulsywne i impulsywne aspekty takich zachowań.
Ekonomia cyberprzestępczości Współczesna działalność black hatów przybrała formę wyspecjalizowanej podziemnej gospodarki. W modelu ransomware-as-a-service (RaaS) twórcy złośliwego oprogramowania udostępniają gotowe narzędzia, panele zarządzania i infrastrukturę płatności „afiliantom” przeprowadzającym ataki, w zamian za udział w okupach; dzięki temu ataki mogą prowadzić także osoby bez zaawansowanych umiejętności technicznych. Osobną specjalizacją są brokerzy początkowego dostępu, którzy włamują się do sieci ofiar i odsprzedają dostęp innym grupom; skradzione dane, narzędzia i usługi przestępcze są przedmiotem obrotu na rynkach darknetowych.
Znane ataki i grupy Przykładem ataku black hatów na masową skalę był WannaCry z maja 2017 roku, który w ciągu dwóch tygodni zainfekował około 400 tysięcy komputerów w 150 krajach.
Wśród grup ransomware szczególną pozycję zajmowała LockBit, uznawana za jedną z najaktywniejszych na świecie. W lutym 2024 roku jej infrastrukturę przejęły służby dziesięciu państw w ramach operacji „Cronos” koordynowanej m.in. przez brytyjską National Crime Agency i Europol.
Jednym z najbardziej znanym black hatem w swoim czasie był Kevin Mitnick. W latach 90. był najintensywniej poszukiwanym cyberprzestępcą świata, który po wyjściu z więzienia został konsultantem bezpieczeństwa. Rekordowy wyrok 13 lat więzienia za przestępstwa hakerskie otrzymał w 2010 roku Max Butler, twórca carderskiego forum CardersMarket.
Aspekty prawne Działalność black hatów jest penalizowana w większości państw. W Stanach Zjednoczonych podstawą ścigania jest ustawa Computer Fraud and Abuse Act z 1986 roku (18 U.S.C. § 1030). W prawie polskim przestępstwa hakerskie ujęto w art. 267–269a Kodeksu karnego – obejmują one m.in. bezprawne uzyskanie informacji i dostępu do systemu informatycznego (hacking), naruszenie integralności danych oraz zakłócanie pracy systemów; przepisy te wdrażają wymogi konwencji Rady Europy o cyberprzestępczości z 2001 roku i dyrektywy 2013/40/UE.
Zobacz też Przestępczość komputerowa
Przypisy
Kategoria:Hakerstwo Kategoria:Przestępczość Kategoria:Żargon informatyczny