Kotula wronogolistna, kotula południowa (Cotula coronopifolia L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Pochodzi z południowej Afryki. Został szeroko rozprzestrzeniony i stał się inwazyjny w wielu krajach świata, zarejestrowany także w Polsce. Bywa uprawiany jako roślina ozdobna na brzegach oczek wodnych.
Rozmieszczenie geograficzne Pierwotny zasięg gatunku obejmuje południową Afrykę (głównie Afryka Południowa, z pojedynczymi stanowiskami w Namibii i Angoli). Jako gatunek obcy rośnie w północno-zachodniej Afryce (od Maroka po Tunezję), w dużej części Europy południowej, zachodniej i północnej, na obu kontynentach amerykańskich, na Rosyjskim Dalekim Wschodzie oraz w Australii i Oceanii.
Gatunek do Europy został introdukowany w XVIII wieku. Nad Bałtykiem odkryty został w 1999 w niemieckiej Meklemburgii-Pomorzu Przednim, gwałtownie rozprzestrzenił się w pierwszych dwóch dekadach XXI wieku w południowej Szwecji. W Polsce stwierdzony został w naturze w 2020 roku. Występuje na wyspach delty wstecznej Świny.
Morfologia thumb|left|Pokrój Pokrój Nagie rośliny zielne o pędach osiągających od kilku do 15, rzadko więcej cm wysokości, ścielące się osiągają do ok. 30 cm długości lub nawet 50 cm, o grubych (do 6 mm średnicy), gąbczastych, wzniesionych lub leżących i płożących łodygach, korzeniących się w węzłach. Liście Skrętoległe, siedzące, nasadami pochwiasto obejmujące łodygę (pochwy osiągają 4–6 mm długości). Blaszki równowąskie do lancetowatych, często (nie zawsze) nieregularnie klapowane, z klapami także równowąskimi do lancetowatych, czasem z nieregularnie rozmieszczonymi ząbkami. Blaszki osiągają od 2 do 3, rzadko do 7 cm długości. Liście mają barwę jasno- do ciemnozielonej, czasem bywają purpurowo nabiegłe. Kwiaty Zebrane w koszyczki o średnicy od 6 do 9 mm, rzadko nieco większych. Na jednej roślinie powstaje 25–30 kwiatostanów, przy czym wyrastają one pojedynczo na końcach nagich lub słabo owłosionych szypuł o długości od 3 do 7 cm. Listków okrywy jest ponad 20 i ułożone są one w jeden lub dwa, czasem trzy szeregi. Listki osiągają 1–1,5 mm długości, są nagie, jasnozielone do jasnobrązowych, na wierzchołku i brzegach błoniaste. Dno koszyczka jest płaskie, pozbawione plewinek. Brak kwiatów języczkowatych. Brzeżne kwiaty w koszyczku są słupkowe, pozbawione korony. Jest ich 25–30. Składają się z oskrzydlonej bocznie zalążni i szyjki do 0,3 mm długości. Pozostałe kwiaty w koszyczku (w liczbie ok. 35–50) mają korony rurkowate, żółte, do 1,5 mm długości. Na końcach koron znajdują się cztery ząbki wzniesione lub rozpostarte. Pylniki od 0,5 do 1,2 mm długości. Owoce Nagie niełupki. Te powstające z kwiatów zewnętrznych osiągają do 1,8 mm długości, mają dwa boczne żeberka i od strony doosiowej są brodawkowane. Niełupki powstające z pozostałych kwiatów osiągają do 1 mm długości, mają co najwyżej bardzo wąskie żeberka i pozbawione są brodawek. Gatunki podobne Inne gatunki z grupy C. coronopifolia występujące w południowej Afryce różnią się pojedynczymi i nitkowatymi liśćmi lub jeśli pierzasto podzielonymi to z licznymi odcinkami podobnej wielkości wzdłuż osi liścia (C. pusilla, C. bipinnata).
Biologia Jest to bylina, zwykle krótkowieczna; w warunkach europejskich rośnie jako roślina jednoroczna, nie przeżywając mrozów. Kwitnie od marca do grudnia; w środkowej i północnej Europie w lipcu i sierpniu. Kwiaty są przeważnie samopylne (średnio 70%), rzadziej zapylane są przez owady.
Nasiona rozprzestrzeniane są przez ptaki wodno-błotne, także w trakcie migracji. Potwierdzono obecność nasion w ptasich odchodach, skąd pozyskane – kiełkowały. W doświadczeniach diaspory poddane skaryfikacji poprzez uszkadzanie zewnętrznych warstw i działanie kwasów, symulujące przejście przez przewód pokarmowy zwierząt, kiełkowały znacznie skuteczniej niżeli niepoddane takim zabiegom. Kiełkowaniu sprzyja też nieznaczne zasolenie w zakresie 5–10 g/l. Przy zasoleniu sięgającym 15 g/l kiełkowanie już nie następuje, osłabione jest też przy braku soli. Diaspory rozprzestrzeniane są także wodą i przez ludzi. Nasiona są mrozoodporne, ale nie tworzą trwałego banku nasion.
Siedlisko i interakcje międzygatunkowe thumb|Kotula wronogolistna na wybrzeżu Australii Rośliny tego gatunku rosną zwykle tworząc mniej lub bardziej rozległe płaty na brzegach wód słonawych i słodkich, często w estuariach rzek, czasem na mokradłach śródlądowych. Dobrze znoszą okresowe zalewanie siedlisk, zwłaszcza w okresie zimy i wiosny. Występuje zarówno w siedliskach naturalnych, jak i antropogenicznych – na pastwiskach i polach uprawnych. Występuje w strefach mrozoodporności z zakresu 6–9. Nie toleruje zacienienia.
Gatunek uznawany jest w niektórych publikacjach za silnie konkurencyjny wobec innych roślin, w innych za zajmujący tylko odsłonięte miejsca i raczej słabo konkurencyjny. Tworzy często jednogatunkowe agregacje, łatwo rozprzestrzenia się, także na duże odległości. Po zasiedleniu stanowisk ograniczenie wypasu wskazywane bywa jako sposób na ograniczenie obecności gatunku.
Znaczenie użytkowe Roślina bywa uprawiana nad oczkami wodnymi i w ogrodach bagiennych. Cała roślina wykorzystywana jest do barwienia na kolor mosiężno-złoty.
Przypisy
Kategoria:Asteroideae Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza