Jeffrey Burton Russell (ur. 1 sierpnia 1934 w Pasadena, zm. 12 lutego 2023 w Santa Barbara) – amerykański historyk, mediewista i religioznawca, profesor emeritus historii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara (UCSB).
Zyskał międzynarodowe uznanie głównie jako autor wielotomowej monografii poświęconej historycznej ewolucji pojęcia Szatana i personifikacji zła w kulturze chrześcijańskiej, a także jako badacz historii herezji oraz narosłych wokół historii nauki mitów (m.in. mitu o powszechnej wierze w płaską Ziemię w średniowieczu).
Życiorys i kariera naukowa Russell ukończył studia licencjackie (B.A.) na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley w 1955 roku, a w 1960 roku uzyskał tam stopień doktora (Ph.D.) z historii średniowiecznej.
W trakcie swojej kariery akademickiej wykładał na prestiżowych uczelniach, w tym na Uniwersytecie Harvarda, UC Riverside, University of Notre Dame oraz na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara, gdzie przez wiele lat pełnił funkę profesora historii oraz wicedziekana studiów podyplomowych.
Otrzymał liczne stypendia i wyróżnienia naukowe, w tym stypendium Guggenheim Fellowship.
Badania i poglądy Historia Szatana i pojęcia zła Najbardziej znanym wkładem Russella do historiografii religii jest jego pięciotomowa seria wydana przez Cornell University Press, analizująca rozwój koncepcji zła oraz postaci Szatana od czasów starożytnych po współczesność: Devil: Perceptions of Evil from Antiquity to Primitive Christianity (1977) Satan: The Early Christian Tradition (1981) Lucifer: The Devil in the Middle Ages (1984) Mephistopheles: The Devil in the Modern World (1986) The Prince of Darkness: Radical Evil and the Power of Good in History (1988)
Russell badał, jak koncepcje metafizyczne wpływały na zachowania społeczne i kulturę Europy, wskazując, że personifikacja zła była kluczowym elementem rozumienia moralności przez stulecia.
Mit płaskiej Ziemi W książce Inventing the Flat Earth: Columbus and Modern Historians (1991) Russell szczegółowo przeanalizował powstanie mitu, jakoby średniowieczni uczeni i kościół wierzyli, że Ziemia jest płaska. Wykazał, że od czasów starożytnej Grecji (w tym Arystoteles i Eratostenes), przez całe średniowiecze (m.in. Tomasz z Akwinu, Beda Czcigodny), kulistość Ziemi była faktem powszechnie znanym wśród wykształconych Europejczyków. Mit o „płaskiej Ziemi” przypisał XIX-wiecznym pisarzom i historykom (takim jak Washington Irving czy John William Draper), którzy wykorzystali go do stworzenia narracji o wiecznym konflikcie nauki z religią.
Stosunek do ateizmu i ideologii totalitarnych W swoich późniejszych pracach i publicystyce Russell poszukiwał relacji między chrześcijaństwem, historią nauki a współczesnym sekularyzmem. Był krytykiem tzw. „nowego ateizmu”.
W dyskusjach dotyczących religijności reżimów XX-wiecznych Russell jednoznacznie klasyfikował poglądy Adolfa Hitlera jako antychrześcijańskie i określał go mianem ateisty lub neopoganina. Twierdził, że próby powiązania nazizmu z tradycyjnym chrześcijaństwem są historycznym błędem, a sam Hitler traktował ideę boga jedynie instrumentalnie lub ewolucyjnie, odrzucając osobowego Boga chrześcijańskiego i moralność chrześcijańską na rzecz darwinizmu społecznego.
Wybrane publikacje Dissent and Reform in the Early Middle Ages (1965) Medieval Civilization (1968) Witchcraft in the Middle Ages (1972) The Devil: Perceptions of Evil from Antiquity to Primitive Christianity (1977) Satan: The Early Christian Tradition (1981) Lucifer: The Devil in the Middle Ages (1984) Mephistopheles: The Devil in the Modern World (1986) Inventing the Flat Earth: Columbus and Modern Historians (1991) A History of Heaven: The Singing Silence (1997) Exposing Myths about Christianity (2012)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Strona Wydziału Historii UC Santa Barbara (ang.)
Kategoria:Urodzeni w 1934 Kategoria:Zmarli w 2023 Kategoria:Amerykańscy mediewiści Kategoria:Amerykańscy religioznawcy Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Barbara