Chłodnia kominowa EC1 w Łodzi – zabytkowa chłodnia kominowa dawnej Elektrowni Łódzkiej, wzniesiona w latach 1929–1930. Chłodnia, o wysokości około 40 metrów, jest częścią Centrum Nauki i Techniki EC1 w Łodzi i pełni funkcje edukacyjne, ekspozycyjne oraz widokowe. Pierwotnie była elementem infrastruktury technologicznej elektrowni i służyła do chłodzenia wody wykorzystywanej w procesie produkcji energii elektrycznej. Obecnie jest charakterystycznym elementem architektury kompleksu EC1 Łódź – Miasto Kultury.
Historia Chłodnia stanowiła część tzw. Nowej Centrali, obejmującej m.in. kotłownię, pompownię, maszynownię i rozdzielnię. Budowa Nowej Centrali rozpoczęła się w lutym 1929 roku, a w lipcu 1930 roku uruchomiono w niej pierwszy turbozespół. Chłodnia, o wysokości około 40 metrów, została usytuowana ponad budynkami kotłowni, pompowni i nastawni i stała się jednym z charakterystycznych elementów kompleksu. Chłodnia służyła do chłodzenia wody wykorzystywanej w procesie technologicznym elektrowni. W obiegu chłodniczym następowało oddawanie ciepła do atmosfery, co umożliwiało ponowne wykorzystanie wody w procesie produkcji energii.
W okresie przygotowania kompleksu EC1 do nowych funkcji stan techniczny konstrukcji oceniono jako zły; w ramach prac rewitalizacyjnych została ona rozebrana i odtworzona, z zachowaniem pierwotnej formy stalowego szkieletu i drewnianej obudowy.
Konstrukcja i architektura
Chłodnia kominowa EC1 jest charakterystycznym przykładem szkieletowej konstrukcji chłodni kominowej, odmiennej od stosowanych później chłodni o monolitycznej, żelbetowej powłoce. Jej konstrukcję nośną tworzy stalowy szkielet, którego forma nadaje obiektowi charakterystyczny, zwężający się ku górze kształt. Obiekt należy do tego samego modernistycznego założenia, co wzniesione w latach 1929–1930 budynki kotłowni, pompowni, maszynowni i nastawni, których stalowe, nitowane szkielety wypełniono cegłą.
Rewitalizacja
Chłodnia została zachowana jako część zespołu dawnej elektrowni i włączona do Centrum Nauki i Techniki EC1. Rewitalizacja kompleksu zakładała zachowanie jego historycznego charakteru przy jednoczesnym przystosowaniu zabudowy poprzemysłowej do nowych funkcji edukacyjnych, kulturalnych i rekreacyjnych. Badania dotyczące rewitalizacji EC1 wskazują chłodnię kominową jako jeden z najbardziej charakterystycznych elementów dawnego kompleksu, którego zachowanie pozwoliło utrzymać ciągłość historyczną i tożsamość miejsca. W opracowaniach dotyczących ochrony obiektów przemysłowych wskazano ją jako szczególny przykład udanej adaptacji tego typu obiektu ze względu na szkieletową konstrukcję, stwarzającą możliwości przystosowania wnętrza do nowych funkcji, których nie dają monolityczne chłodnie żelbetowe. Wewnątrz zachowano elementy związane z pierwotną funkcją obiektu, w tym zrekonstruowany zraszalnik i odrestaurowaną drewnianą obudowę.
We wnętrzu chłodni wykonano spiralną pochylnię, która prowadzi na szczyt obiektu i pozwala obserwować konstrukcję z kolejnych poziomów; trasa obejmuje sześć okrążeń. Alternatywnie na taras można dostać się windą. Rozwiązanie to pozwoliło zachować możliwość bezpośredniego oglądania stalowej konstrukcji i urządzeń.
Wahadło Foucaulta Wewnątrz chłodni kominowej EC1 znajduje się wahadło Foucaulta o długości około 40 metrów i masie około 120 kg. Jest ono jednym z elementów ścieżki „Przetwarzanie energii” w Centrum Nauki i Techniki EC1. Konstrukcja wykorzystuje znaczną wysokość chłodni, która pozwoliła na zastosowanie długiego wahadła; jego ruch pozwala zademonstrować rezultaty obrotu Ziemi wokół własnej osi.
Wahadło jest jednym z głównych elementów ekspozycji w chłodni kominowej. Pełni przede wszystkim funkcję edukacyjną; materiały edukacyjne EC1 wykorzystują je do wyjaśniania ruchu obrotowego Ziemi i pozwalają obserwować zmiany wychylenia wahadła w czasie.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Chłodnia kominowa EC1 – film wideo, EC1 Łódź, 2025
Kategoria:Śródmieście (Łódź) Kategoria:Dawne elektrownie w Polsce