Stanisław Bochenek ps. „Michał” (ur. 1 października 1887 w Moderówce, zm. 25 czerwca 1964 tamże) – polski rzemieślnik, mechanik i działacz konspiracyjny, żołnierz Armii Krajowej, właściciel warsztatu mechanicznego w Moderówce. Podczas I wojny światowej służył w piechocie austro-węgierskiej w stopniu plutonowego. W okresie okupacji niemieckiej wraz z rodziną współtworzył w Moderówce zaplecze konspiracyjne dla żołnierzy Inspektoratu AK Jasło oraz struktur Kedywu.
Życiorys
Rodzina i działalność rzemieślnicza Był synem Franciszka Bochenka (1856–1947), który w 1881 roku przybył z Ropczyc do Moderówki i objął posadę kowala w majątku rodziny Gorayskich. Stanisław początkowo pracował z ojcem, następnie kształcił się w zawodzie mechanika, zdobywając doświadczenie m.in. podczas wyjazdów do kopalń ropy naftowej. Po powrocie do Moderówki na początku XX wieku otworzył Pracownię Ślusarsko-Mechaniczną.
W należącym do niego warsztacie kształcili się również jego synowie, kontynuujący rodzinne tradycje rzemieślnicze.
Jego żoną była Ludwika Aniela Bochenek ps. „Michasia”, również zaangażowana w działalność konspiracyjną ZWZ i Armii Krajowej. Małżeństwo miało pięciu synów: Stanisława, Tadeusza, Józefa, Romana oraz Radosława.
Służba wojskowa Podczas I wojny światowej Stanisław Bochenek służył w piechocie austro-węgierskiej w stopniu plutonowego. Został odznaczony Krzyżem Mobilizacyjnym Wojny Bałkańskiej 1912–1913 oraz Medalem za Odwagę Karola I – I klasy.
Działalność konspiracyjna W okresie okupacji niemieckiej Stanisław Bochenek używał pseudonimu „Michał”. Według Franciszka Mojaka cała rodzina Bochenków, wraz z czeladnikami zatrudnionymi w należącym do niej warsztacie mechanicznym, została zaprzysiężona i należała do Armii Krajowej.
Stanisław, jego żona i synowie byli zaangażowani w działalność Krośnieńskiego Ośrodka Kedywu Armii Krajowej. Stanisław wraz z synami przechowywał broń i dokumenty konspiracyjne, przyjmował kurierów i łączników oraz prasę konspiracyjną. Członkowie rodziny przenosili i przewozili również sprzęt wojskowy oraz materiały, których odnalezienie przez okupanta mogło doprowadzić do ich dekonspiracji.
Dom „Michałów” i warsztat Dom Stanisława i Ludwiki Bochenków był w środowisku konspiracyjnym określany jako dom „Michałów”. Korzystali z niego członkowie Podkarpackiego Ośrodka Kedywu oraz Kedywu Podokręgu AK Rzeszów, w tym Franciszek Płonka ps. „Kubacki”, Zenon Sobota ps. „Korczak”, Zbigniew Cerkowniak ps. „Boruta” i Stanisław Kostka ps. „Dąbrowa”.
W domu przebywali również ukrywający się żołnierze i oficerowie Inspektoratu AK Jasło, m.in. zastępca inspektora kpt. Jan Walczyński ps. „Buk”, por. Antoni Holik ps. „Gazda” oraz kpt. Józef Modrzejewski ps. „Lis”.
W domu odbywały się odprawy związane z działalnością dywersyjną, przechowywano broń, amunicję, materiały wybuchowe, podręczne archiwum oraz maszynę do pisania. Pełnił on również funkcję stałej skrzynki kontaktowej Inspektoratu AK, punktu odbioru poczty i kurierów z Podokręgu AK Rzeszów, miejsca ukrywania osób poszukiwanych przez Gestapo oraz okresowego punktu dowodzenia.
Dom i warsztat Bochenków znajdowały się przy głównej szosie Krosno–Jasło, w sąsiedztwie niemieckiego lotniska w Moderówce oraz Szkoły Straży Przemysłowej dla Ukraińców. Położenie to zwiększało ryzyko dekonspiracji prowadzonej tam działalności. Pomimo intensywnego wykorzystywania domu i warsztatu przez konspirację kwatera nie została zdekonspirowana przez Gestapo, a rodzina Bochenków prowadziła działalność konspiracyjną do końca okupacji.
Warsztat mechaniczny Bochenków był wykorzystywany na potrzeby działalności konspiracyjnej. Naprawiano w nim rowery używane przez konspiratorów oraz uszkodzoną broń, którą następnie ukrywano w przygotowanym schowku. W warsztacie naprawiano pojazdy wojskowe pod naciskiem okupanta, potajemnie dokonano również przeróbek zdobytego samochodu wykorzystywanego przez konspirację. Pojazd dostał się następnie w ręce niemieckie podczas potyczki pod Przysietnicą 26 czerwca 1943 roku.
Opis funkcjonowania domu „Michałów” Franciszek Mojak opracował m.in. na podstawie pisma żołnierza Kedywu Podokręgu AK Rzeszów Stanisława Kostki ps. „Dąbrowa” z 8 stycznia 1977 roku. Kostka korzystał z pomocy rodziny Bochenków, a wiosną 1944 roku podczas choroby przebywał w ich domu i był leczony przez Ludwikę Bochenek.
Związki z akcją „Pensjonat” W domu Bochenków rozpoczęto przygotowania do przeprowadzonej w nocy z 5 na 6 sierpnia 1943 roku akcji uwolnienia więźniów z niemieckiego więzienia w Jaśle, określanej jako akcja „Pensjonat”.
Po rozbiciu więzienia w Jaśle, w drodze do Odrzykonia, w domu Bochenków zatrzymała się na krótki odpoczynek grupa prowadzona przez Zenona Sobotę ps. „Korczak”. Franciszek Mojak wymienia w niej również Zbigniewa Zawiłę ps. „Żbik”, Józefa Okwiekę ps. „Trójka”, Stanisławę Sołtykiewicz oraz Helenę Bogulińską ps. „Syrenka”.
Przez dłuższy czas w domu Bochenków ukrywał się również Antoni Strahl ps. „Rzewny”, uwolniony z więzienia w Jaśle i poszukiwany przez Gestapo.
Odznaczenia Krzyż Mobilizacyjny Wojny Bałkańskiej 1912–1913 Medal za Odwagę Karola I – I klasy
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Polscy rzemieślnicy Kategoria:Polscy mechanicy Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1964