Odaliska w czerwonych kulotach () – obraz olejny Henriego Matisse’a z 1921 roku w kolekcji Narodowego Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Paryżu.
Historia Obraz Odaliska w czerwonych kulotach () powstał w Nicei jesienią 1921, w momencie bardzo istotnym dla Henriego Matisse’a: artysta zamieszkał na stałe w mieszkaniu, do tej pory pomieszkiwał w różnych pokojach hotelach. We wrześniu 1921 wynajął mieszkanie przy 1 place Charles-Félix, na trzecim piętrze, i pozostał tam do końca 1926.
Matisse nie malował obrazu w przypadkowym wnętrzu: urządził pracownię jak małą scenę w teatrze. Od tego momentu zaczął ustawiać przenośne stelaże, na których rozwieszał dekoracyjne tkaniny. Używał parawanów, zdobnych dywanów, i rozmaitych przedmiotów ze swojej kolekcji. W głównym atelier miał też widok na morze i linię dachów przy Quai des États-Unis. Na samym obrazie okna nie ma: przestrzeń została zbudowana z dekoracji i koloru. Jest to więc obraz realny w sensie warsztatowym — modelka rzeczywiście pozowała malarzowi — ale zarazem całkowicie inscenizowany: Orient nie jest tu światem realnie przedstawionym, tylko scenerią stworzoną dla potrzeb kompozycji.
Lata 1917–1930 w twórczości Matisse’a określane są jako „wczesny okres nicejski”. Artysta zaczął tworzyć dzieła bardziej naturalistyczne, pełne światła, intymniejsze, skupione na kobiecej postaci, wnętrzach i martwych naturach. Malowane przez niego bogato dekorowane wnętrza zaroiły się ospałymi egzotycznymi modelkami i odaliskami rodem z osmańskich haremów. Obraz dziedziczy po fowizmie szczególne zainteresowanie kolorem, który nie służy już tak bardzo gwałtownemu „uderzeniu” i deformacji rzeczywistości, lecz budowaniu harmonii całej kompozycji. Matisse nadal traktuje kolor jako jeden z podstawowych środków budowania obrazu, a nie jako element podporządkowany opisowi rzeczywistości. Czerwienie, błękity, zielenie i pomarańcze są zestawione tak, aby wzajemnie wzmacniać swoje działanie. Artysta buduje napięcia pomiędzy kolorami ciepłymi i chłodnymi oraz zestawia kolory podstawowe i dopełniające, m.in. czerwień z zielenią oraz błękit z pomarańczowym.
Odaliska w czerwonych kulotach z 1921 wyznacza początek długiej serii dekoracyjnych płócien poświęconej odaliskom. Matisse znalazł jeden z najważniejszych tematów swojego malarstwa lat 20. Był to jednocześnie pierwszy obraz Matisse’a oficjalnie zakupiony przez państwo francuskie z przeznaczeniem do paryskiego muzeum – Musée du Luxembourg. Zakupu dokonano w 1922. Krytyk Roger Fry, pisząc w „”, piśmie poświęconym sztuce, w maju 1922, uznał zakup za wydarzenie mogące świadczyć o rozpoczęciu nowej epoki w relacjach między sztuką współczesną a państwem francuskim.
W latach 1922–1945 Odaliska w czerwonych kulotach była w kolekcji Musée du Luxembourg. Od 1945, po utworzeniu Musée national d’art moderne dzieło należy do francuskiej państwowej kolekcji sztuki nowoczesnej. Było prezentowane na wystawach we Francji i zagranicą. Oznaczone jest nr inwentarzowym LUX.0.85 P, w którym „LUX” jest pozostałością po czasach, gdy obraz należał do kolekcji i był wystawiany w Musée du Luxembourg.
Termin odaliska Odaliski były w Imperium Osmańskim niewolnicami przydzielonymi do służby kobietom haremu, zwłaszcza w otoczeniu sułtana. W europejskiej kulturze artystycznej XIX i początku XX wieku słowo zaczęło oznaczać przede wszystkim wyidealizowaną, zmysłową kobietę z haremu przedstawianą zwykle jako leżącą, skąpo ubraną lub nagą, w orientalnym wnętrzu. Drugie znaczenie jest zachodnim przekształceniem pierwotnego terminu. Pierwotne tureckie odalık niekoniecznie posiadało konotacje erotyczne.
Modelka Jako modelka pozowała do obrazu tancerka baletowa i epizodystka studia filmowego w Nicei Henriette Darricarrère. Darricarrère wyróżniała się zdolnością teatralnego dostosowania do różnych póz, kostiumów i dekoracji, dlatego tak dobrze pasowała do wymyślonego przez Matisse’a „teatru” pracowni. W latach 1920–1927 stała się jego najważniejszą modelką. Pozowała mu wielokrotnie w rolach odaliski, ale również w zupełnie współczesnych scenach. Henriette pozowała Matisse’owi także prawie lub całkowicie nago, ale równocześnie zachowane źródła pokazują, że w życiu codziennym ich relacja była całkowicie pozbawiona jakiegokolwiek wymiaru seksualnego. Młoda kobieta czuła się związana z rodziną Matisse’a i była przez nią przyjmowana jako ktoś bliski. Darricarrère towarzyszyła żonie Matisse’a Amélie na zakupach i podczas wycieczek. Rodzina zabierała ją też na wspólne wyjazdy. Matisse i jego żona pozostali w przyjaznych stosunkach z rodziną Darricarrère także długo po tym, jak Henriette wyszła za mąż.
Opis Obraz ma format poziomy. Artysta użył farb olejnych, malując na płóciennym podobraziu. Wymiary dzieła to: 65,3 × 92,3 cm. Praca jest sygnowana: Henri-Matisse.
Przypisy
Kategoria:Akt (malarstwo) Kategoria:Obrazy Henriego Matisse’a Kategoria:Obrazy w Musée national d’Art moderne Kategoria:Obrazy z okresu modernizmu