Ministerstwo Rolnictwa i Dóbr Państwowych – naczelny organ administracji rządowej w dziedzinie rolnictwa, odpowiedzialny za kierowanie całokształtem państwowej polityki rolnej, leśnej i hodowlanej oraz gospodarowanie majątkiem państwowym związanym z rolnictwem i leśnictwem.

Historia Podstawowym akt normatywnym powołującym resort rolnictwa w odrodzonej Polsce był Dekret Rady Regencyjnej z 3 stycznia 1918 r. o tymczasowej organizacji władz naczelnych w Królestwie PolskimDekret Rady Regencyjnej o tymczasowej organizacji Władz Naczelnych w Królestwie Polskim. Dz. U. 1918 nr 1, poz. 1.. Stwierdzono w nim, że do Ministra Rolnictwa i Dóbr Koronnych należy zarząd rolnictwa, leśnictwa, spółek rolniczych oraz zarząd dóbr państwowych. Uchwałą Rady Ministrów z 22 listopada 1918 r. dokonano zmiany nazwy Ministerstwa Rolnictwa i Dóbr Koronnych na Ministerstwo Rolnictwa i Dóbr PaństwowychProtokoły posiedzeń Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej 1918–1923, Tom I, Protokół 6. Posiedzenia Rady Ministrów z 22 listopada 1918 r..

Ministerstwo Rolnictwa i Dóbr Państwowych było naczelnym organem administracji państwowej właściwym w sprawach rolnictwa, leśnictwa, spółek rolniczych oraz zarządu dobrami państwowymi i dobrami pozostającymi pod administracją rządową.

W dziedzinie rolnictwa do podstawowych zadań resortu należało kształtowanie warunków rozwoju produkcji rolnej, w tym sprawy produkcji roślinnej i zwierzęcej, nasiennictwa, ogrodnictwa, nawożenia, melioracji oraz mechanizacji rolnictwa. Ministerstwo zajmowało się również organizacją i rozwojem oświaty rolniczej, a także udzielaniem pomocy gospodarstwom rolnym, zwłaszcza zniszczonym w wyniku działań wojennych. Strukturę tych zadań dobrze pokazuje organizacja resortu w pierwszych latach niepodległości, obejmująca m.in. wydziały produkcji roślinnej, produkcji zwierzęcej, melioracji, oświaty rolniczej i pomocy rolnej.

Istotną dziedzinę stanowiły sprawy hodowli zwierząt i weterynarii. Kompetencje Ministerstwa zostały w tym zakresie rozszerzone dekretem z 1918 r., który wyłączył służbę weterynaryjną z zakresu działania Ministra Spraw Wewnętrznych i przekazał ją Ministrowi Rolnictwa i Dóbr PaństwowychDekret w przedmiocie wyłączenia z kompetencji Ministra Spraw Wewnętrznych służby weterynaryjnej i przekazania tejże służby kompetencji Ministra Rolnictwa i Dóbr Państwowych. Dz. U 1919 nr 5, poz. 92..

W zakresie leśnictwa Ministerstwo sprawowało naczelne kierownictwo nad gospodarką lasami państwowymi oraz nadzór nad organami wykonującymi ich zarząd. Rozporządzenie Rady Ministrów z 1920 r. jednoznacznie określało, że Ministerstwo wykonywało to kierownictwo i nadzór za pośrednictwem departamentu leśnictwaRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 listopada 1920 r. w przedmiocie organizacji i zakresu działania okręgowych zarządów lasów państwowych. Dz. U 1920 nr 114, poz. 752..

Ważnym zadaniem Ministerstwa były kwestie związane z melioracjami rolne i gospodarkę wodną w rolnictwie, obejmujące inicjowanie, projektowanie i nadzorowanie robót związanych z odwadnianiem i nawadnianiem gruntów, budową urządzeń melioracyjnych i wodnych, a także kontrolę wykonanych urządzeń oraz przestrzegania przepisów dotyczących melioracji wodnychRozporządzenie Rady Ministrów w przedmiocie utworzenia Państwowego Urzędu Melioracji Rolnych. Dz. U. 1919 nr 34, poz. 272.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1921 r. o zniesieniu Państwowego Urzędu Melioracji Rolnych. Dz. U 1922 nr 2, poz. 8..

Szczególne znaczenie miała również funkcja zarządu majątkiem państwowym. Ministerstwo sprawowało zarząd nad dobrami państwowymi oraz dobrami pozostającymi pod administracją rządowąDekret upoważniający Ministra Rolnictwa i Dóbr Państwowych do podjęcia parcelacji majątków b. ros. banku Włościańskiego i do wydzierżawiania dóbr państwowych małorolnym i bezrolnym. Dz. U 1919 nr 14, poz. 156.. W praktyce oznaczało to odpowiedzialność za gospodarowanie znaczną częścią państwowego majątku rolnego i leśnego. Kompetencje te uzupełniały przepisy dotyczące przymusowego zarządu państwowego oraz parcelacji określonych majątkówDekret w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Dz. U. 1918 nr 21, poz. 67..

Do zakresu działania resortu należały ponadto sprawy organizacji spółek rolniczych, zarówno wytwórczych, jak i handlowych, oraz współdziałanie z organizacjami rolniczymiDekret w przedmiocie przeniesienia siedziby centralnej kasy spółek rolniczych ze Lwowa do Warszawy. Dz. U 1919 nr 15, poz. 212.. Ministerstwo pełniło więc nie tylko funkcje administracyjne, ale również funkcje związane z organizowaniem i wspieraniem życia gospodarczego wsiStatut Centralnej Kasy Spółek Rolniczych w Warszawie. Dz. U 1919 nr 15, poz. 212..

W dziedzinie oświaty i upowszechnienie wiedzy rolniczej resortowi rolnictwa powierzono nadzór nad niższym szkolnictwem rolniczym i kursami rolniczymiUstawa z dnia 9 lipca 1920 r. o ludowych szkołach rolniczych. Dz. U. 1920 nr 62, poz. 398..

Ministrowie Franciszek Wojda – 1918, Błażej Stolarski – 1918–1919, Stanisław Janicki – 1919, Zygmunt Chmielewski – 1919, Franciszek Bardel – 1919–1920, Franciszek Bujak – 1920, Juliusz Poniatowski – 1920–1921, Józef Raczyński – 1921–1923, Jerzy Gościcki – 1923, Alfred Chłapowski – 1923, Józef Raczyński – 1923–1924, Stanisław Janicki – 1924–1925, Władysław Kiernik – 1925–1926, Józef Raczyński – 1926, Aleksander Raczyński – 1926, Karol Niezabytowski – 1926–1929, Wiktor Leśniewski – 1929–1930, Leon Janta-Połczyński – 1930–1932.

Przypisy

Kategoria:Ministerstwa II Rzeczypospolitej