thumb|Wikliny nadrzeczne nad Wieprzą w Polsce thumb|Zbiorowisko zaroślowe Rhamno-Prunetea w Czechach thumb|Zwarte zarośla wierzby lapońskiej w Karkonoszach Formacje zaroślowe, formacje krzewiaste, zarośla – formacje roślinne, w których dominującą rolę pełnią krzewy lub niskie drzewa o wysokości nieprzekraczającej 5 metrów. Warstwa krzewów może być bardzo gęsta lub dość luźna, z dużą ilością traw i roślin zielnych oraz z krzewami występującymi powszechnie i rozmieszczonymi równomiernie. Podobnie jak w przypadku formacji trawiastych, poziom zadrzewienia drzewami wysokimi nie przekracza 10%. Formacje trawiaste i zaroślowe mogą występować oddzielnie, charakteryzując rozległe ekoregiony, lub współwystępować, tworząc wyróżnialne strefy trawiaste i zaroślowe lub formacje trawiaste z rzadką pokrywą krzewów.
Strefowe formacje zaroślowe występują na terenach zbyt suchych lub zbyt zimnych dla przetrwania lasów. Z kolei formacje niestrefowe utrzymują się dzięki lokalnym warunkom glebowym lub klimatycznym, w regionach i klimatach, które w innych warunkach sprzyjają lasom.
Niektóre formacje zaroślowe mają charakter antropogeniczny. Występują tam, gdzie człowiek zmienił środowisko, w którym wcześniej dominowały drzewa, do tego stopnia, że nie jest ono już w stanie ich utrzymać. Rozwój takich formacji spowodowany jest na ogół przez kombinację wylesiania, wypalania traw i wypasu, co prowadzi do degradacji gleby. W niektórych przypadkach wylesianie doprowadziło do gwałtownego wzrostu roślinności krzewiastej, która tworzy zarośla tak gęste, że uniemożliwiają one powrót pierwotnie dominującym drzewom. Sytuacja ta miała miejsce na obszarach dawnych lasów liściastych w Japonii, które obecnie zostały zastąpione przez zarośla sasowe. W rzadkich przypadkach zarośla mogą powstać w wyniku introdukcji i naturalizacji roślin krzewiastych na obszarze trawiastym.
Najbardziej rozległe naturalne formacje zaroślowe znajdują się w regionach klimatu półpustynnego lub śródziemnomorskiego między 20° a 40° szerokości geograficznej na obu półkulach. Najbardziej typowe zarośla występują zwłaszcza na obszarach występowania naturalnych pożarów, czyli na zachodnich (nawietrznych) wybrzeżach kontynentów, między około 30° a 40° szerokości geograficznej. Na niższych szerokościach geograficznych formacje zaroślowe sąsiadują z pustyniami, natomiast na wyższych szerokościach geograficznych z lasami strefy umiarkowanej. W miejscach tych klimat charakteryzuje się łagodnymi, wilgotnymi zimami i gorącymi, suchymi latami. Drzewa nie są w stanie rosnąć w tych regionach, a roślinność jest zdominowana przez rośliny zdrewniałe o krzaczastym pokroju.
Szacuje się, że formacje zaroślowe pokrywają 17,6% powierzchni lądów na Ziemi.
Podział Według „Międzynarodowej klasyfikacji i kartografii roślinności” opracowanej przez UNESCO w 1973 roku formacje zaroślowe można podzielić na: formacje zaroślowe (ang. scrubland, obejmujące shrubland i thicket), składające się głównie ze zdrewniałych fanerofitów o wysokości od 0,5 do 5 metrów, przy czym angielskie pojęcie shrubland obejmuje formacje luźne, gdzie większość krzewów nie styka się ze sobą, a pojęcie thicket oznacza formacje gęste, gdzie pojedyncze krzewy są ze sobą splecione (zarośla, chaszcze); w ramach formacji zaroślowych dokument UNESCO wyróżnia: głównie zimozielone formacje zaroślowe, takie jak niskie zarośla bambusowe, śródziemnomorskie zarośla palm karłowatych, hawajskie zarośla paproci drzewiastych (Cibotium menziesii), subalpejskie zarośla różanecznikowe, zarośla roślinności twardolistnej (chaparral, makia), zarośla kosodrzewiny, formacje zaroślowe zrzucające liście w czasie suszy lub zimna, takie jak subalpejskie zarośla olszy zielonej, zarośla brzozy omszonej na granicy lasu polarnego, liściaste zarośla aluwialne na brzegach rzek lub okresowo zalewanych wyspach (np. wikliny nadrzeczne), zarośla wierzbowe terenów nizinnych lub podgórskich (łozy), liściaste zarośla torfowiskowe, kseromorficzne zarośla półpustynne, takie jak zarośla cierniste, australijskie zarośla akacjowe (mulga), zarośla janowcowe, zarośla sukulentowe, zarośla łobodowo-basjowe, zarośla karłowate (ang. dwarf-scrub), z roślinnością chamefityczną, rzadko przekraczającą 50 cm (krzewinkową), nazywane również wrzosowiskami (heaths), w ramach których w dokumencie UNESCO wyróżniono: głównie wiecznie zielone zarośla karłowate, takie jak wrzosowiska z wrzosem zwyczajnym w runie, zarośla tragankowo-akantolimonowe występujące w górach wschodniego Morza Śródziemnego, frygana, głównie okresowo zrzucające liście zarośla karłowate, kseromoficzne zarośla karłowate, tundrę, mszar ze zbiorowiskami krzewinek.
Strefowe i pozastrefowe formacje zaroślowe Eurazja thumb|Makia w Hiszpanii thumb|Garig we Francji thumb|Sziblak w Grecji thumb|Wrzosowisko w Wielkiej Brytanii W strefie śródziemnomorskiej wiecznie zielone krzewy i małe drzewa o wysokości powyżej 2 metrów (takie jak oliwka europejska, szarańczyn strąkowy) dominują w makii, tworząc gęste skupiska stanowiące nieprzeniknione zarośla.
Garig to zbiorowisko gleb wapiennych zdominowanych przez średniej wielkości krzewy o wysokości 60–200 cm. Pistacja kleista, chruścina szkarłatna i mirt zwyczajny tworzą niską pokrywę ze skarłowaciałymi dębami skalnymi i mniejszymi krzewami, w tym bukszpanem zwyczajnym oraz jałowcem i kolcolistem, a także roślinami aromatycznymi, takimi jak lawenda, tymianek i rozmaryn lekarski. Na bardziej kwaśnych glebach występują wrzosiec i czystek. Podobnym zbiorowiskiem na glebach krzemionkowych jest jaral.
Małe krzewy o wysokości do 60 cm, takie jak miotlaste Cytisus i janowce, zapewniają niską, otwartą osłonę w zbiorowiskach frygany. Chociaż krzewy dominują w krajobrazie, występuje tam również bogata flora zielna.
W południowej Europie, głównie na Półwyspie Bałkańskim, spotykana jest formacja sziblak, którą tworzą krzewy o liściach opadających na zimę, zwłaszcza dwukolczak śródziemnomorski, perukowiec podolski, berberys zwyczajny, sumak garbarski, grab wschodni, kalina hordowina i moszenki południowe. Powstaje ona w wyniku wyniszczenia lasów liściastych, na znacznie zdegradowanych siedliskach.
Występujące na większości obszaru subkontynentu indyjskiego murawy Sehima-Dichanthium, z powodu intensywnego wypasania, są zastępowane przez zarośla cierniste tworzone przez takie gatunki jak Senegalia catechu i Girtanneria jujuba . Podobnie jest w półpustynnych regionach graniczących z pustyniami Radżastanu, gdzie cierniste zarośla tworzą krzaczastą pokrywę na niskich trawach. Występują tu takie gatunki krzewów jak Prosopis cineraria, Ziziphus nummularia i Capparis decidua. Przy opadach na poziomie 300–400 mm Prosopis dorasta do 5–6 m w kępach po 50–100 osobników/ha, a przy 200 mm zaledwie do 3–4 m w kępach po 25–30 osobników/ha. Malejące opady deszczu powodują również zastępowanie wysokich gatunków traw (Lasiurus, Desmostachys) przez gatunki niższe (Aristida).
W Eurazji klimatu umiarkowanego w miejscach, gdzie usunięto zadrzewienie, rozwijają się gęste zarośla leszczyny, głogu oraz innych małych drzew i krzewów. Wzdłuż rzek powstają zarośla olchowo-wierzbowe. W obszarach górskich kształtują się zarośla sosny limby i krzaczastej brzozy Ermana.
Afryka thumb|Fynbos w RPA Strefa klimatu śródziemnomorskiego południowej Afryki ogranicza się do nierównego terenu fałdowanych piaskowców, które otaczają Kraj Przylądkowy. Zbiorowiska roślinności twardolistnej, które dominują w tym regionie, noszą nazwę fynbos. Można podzielić je na typ górski i nadmorski. Fynbos górski zajmuje wilgotniejsze, nawietrzne zbocza gór. W niżej położonych miejscach roślinność składa się głównie z liściastych krzewów srebrnikowatych, które dorastają do wysokości 1,5–2,5 m. Powyżej 1000 m n.p.m. dominującą formą roślin stają się mniejsze, krzewy z porodziny Ericoideae, o wąskich, zwiniętych liściach. Ich średnia wysokość waha się od 0,2 do 1,5 m, a wiele z nich jest aromatycznych. Niższe warstwy w tych zbiorowiskach tworzą niskie krzewy o wysokości 0,2–0,4 m oraz kępiaste hemikryptofity. Na wyższych wysokościach i na odsłoniętych grzbietach i szczytach pokrywę tworzą głównie kępiaste krzewy rześciowatych, które rzadko przekraczają 0,3 m. Zmniejszone opady na zawietrznych zboczach powodują szybkie przejście do kserofitycznej roślinności karru, gdzie dominują formy sukulentowe. Fynbos nadmorski występuje na glebach piaszczystych. Cechuje się otwartą pokrywą roślin Ericoideae z krzewami dorastającymi do 1 m wysokości. Wzdłuż południowego wybrzeża obecne są wychodnie wapienne, porastane przez srebrnikowate o wysokości 1–2 m tworzą otwarte wrzosowiska z mniejszymi krzewami, trawami i roślinami jednorocznymi.
W obszarze klimatu równikowego, na bardziej suchych obszarach sawanny, gdy opady wzrosną do 300–400 mm, trawy pozostawiają w glebie wystarczająca ilość wody, która pozwala małym roślinom zdrewniałym przetrwać okres suszy. Na takich obszarach powstaje sawanna krzewiasta. Sawanna krzewiasta porastana jest przez zdrewniałe sukulenty, a także niskie akacje i krzewiaste formy mopane. Gęsta sawanna krzewiasta występuje też w najbardziej suchych rejonach południowo-zachodniego Madagaskaru, gdzie sukulenty z rodziny wilczomleczowatych i Didiereaceae tworzą gęste zarośla ponad rzadką warstwą traw.
Suchsze, nisko położone regiony doliny ryftowej w Afryce Wschodniej stanowiące rozległe połacie trawiastych terenów, sporadycznie przerywane są luźnymi zaroślami Combretum, wilczomleczy lub balsamowców. Podobny krajobraz występuje w buszu w południowej Afryce, gdzie akacje są rozproszone na ciągłej pokrywie traw odpornych na suszę.
Australia thumb|Mallee w Australii thumb|Mulga w Australii W Australii klimat śródziemnomorski występuje w południowo-zachodnim regionie przybrzeżnym Australii oraz w częściach Australii Południowej i zachodniej Wiktorii. Na obszarach, gdzie roczna suma opadów spada poniżej 500 mm, dominujące lasy eukaliptusowe przechodzą w zaroślowe formacje mallee, zdominowane przez niższe gatunki eukaliptusów, a także w zarośla banksjowe (Banksia scrub).
Suchszy klimat centralnego i południowego Queensland w Australii charakteryzuje się przejściem formacji trawiastych w suche zarośla o nazwie mulga, zdominowane przez osiągającą 3–7 metrów Acacia aneura, a we wschodnim Queensland w przejściową, zaroślowo-leśną formację brigalow, w której dominuje Acacia harpophylla. Mulga oddziela region zachodni od strefy śródziemnomorskiej Australii Południowej i Wiktorii.
Ameryka Południowa thumb|Matorral w Chile thumb|Zarośla kaktusowe na Kubie Zbiorowiska krzewów matorral w środkowym Chile występują na nizinach nadmorskich i na zachodnich zboczach Andów, gdzie łączą się ze zbiorowiskami alpejskimi na wysokości około 2000 m n.p.m. Większość gatunków tu występujących to wiecznie zielone krzewy o wysokości 1–3 m z małymi, twardolistnymi liśćmi, choć obecne są również krzewy zrzucające liście w czasie suszy i wiele kolczastych gatunków fotosyntetyzujących przez łodygi. W runie obficie występują zielne byliny, rośliny cebulowe, paprocie oraz rośliny płożące i pnącza. W suchszych obszarach większe znaczenie zaczynają odgrywać rośliny jednoroczne i sukulenty. W wilgotnych miejscach krzewy tworzą gęstwinę pod Salix chilensis, Cryptocarya alba i inne drzewa, które tworzą piętro o wysokości 10-15 m. Matorral górski, zdominowany przez mniejsze, wiecznie zielone krzewy z licznymi, nisko rosnącymi, kolczastymi formami, zastępuje typową formę powyżej 1200 m n.p.m. W regionach przybrzeżnych dominujące, wiecznie zielone krzewy, takie jak Lithaea caustica i mydłodrzew właściwy, są zastępowane na niskich wysokościach przez gatunki liściaste odporne na suszę. Na suchszych, północnych stanowiskach dominuje dorastająca do 1 metra Flourensia thurifera, która wraz z gatunkami sukulentów jest ważnym elementem suchych zbiorowisk przejściowych w północnej części strefy śródziemnomorskiej.