mały|Jedna z oficyn popijarskich przy ul. Narutowicza 4
Oratorium pijarów w Lublinie – dawne oratorium rzymskokatolickie zakonu pijarów, funkcjonujące w XVIII wieku w Lublinie. Mieściło się w tzw. oficynie Sarbiewskich, jednej z dwóch kamienic wchodzących w skład lubelskiej siedziby zakonu przy obecnej ul. Gabriela Narutowicza 4.
Oratorium nie było samodzielnym, wolnostojącym kościołem. Stanowiło pomieszczenie sakralne urządzone wewnątrz istniejącej wcześniej kamienicy. Po opuszczeniu Lublina przez pijarów straciło funkcję religijną. Dawne oficyny popijarskie, wielokrotnie później przebudowywane, stanowią obecnie część zespołu Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego.
Historia Powstanie siedziby pijarów
Budynki późniejszej siedziby pijarów były starsze od obecności zakonu w Lublinie. Powstały jako dwie kamienice mieszczańskie, określane następnie jako kamienice lub oficyny Prażmowskich i Sarbiewskich. Literatura dotycząca zespołu datuje je na XVII wiek, przy czym zabudowa parceli ma starszą metrykę.
W 1732 roku Mikołaj Moszyński przekazał obie kamienice pijarom. Zakonnicy zamieszkali w oficynie Prażmowskich, a w oficynie Sarbiewskich urządzili oratorium. Placówka miała służyć również rozwojowi działalności edukacyjnej zakonu. W 1752 roku pijarzy uzyskali fundację związaną z planami utworzenia szkoły w Lublinie, jednak ich zamierzenia nie rozwinęły się w trwałe kolegium. W mieście działało już silne kolegium jezuitów, a lubelska placówka pijarska ostatecznie przestała funkcjonować.
W opracowaniach dotyczących historycznego zespołu klasztornego pojawia się także fundacja związana z Zofią z Krasińskich Lubomirską, która przeznaczyła dawny pałac Tarłów na potrzeby kolegium pijarskiego. Zespół związany z pijarami obejmował więc większy teren niż same dwie zachowane oficyny.
Oratorium Oratorium znajdowało się w oficynie Sarbiewskich. Było miejscem modlitwy miejscowej wspólnoty zakonnej, lecz nie stanowiło osobnej budowli sakralnej. Nie jest znane jego szczegółowe wyposażenie ani forma architektoniczna wnętrza.
W starszej literaturze obie oficyny bywają ogólnie określane jako siedziba lub oratorium pijarów. Zachowane przekazy pozwalają jednak rozróżnić ich funkcje: oficyna Prażmowskich pełniła przede wszystkim funkcję mieszkalną, a pomieszczenie modlitewne znajdowało się w oficynie Sarbiewskich.
Po zakończeniu działalności pijarów oratorium utraciło funkcję sakralną, a zabudowania zaczęto wykorzystywać do celów świeckich.
Dalsze losy oficyn Dawne zabudowania popijarskie były później wynajmowane i wielokrotnie zmieniały użytkowników. W 1819 roku zostały nabyte przez miasto i po przebudowie przeznaczone na szpital wojskowy oraz kwatery dla lekarzy W drugiej połowie XIX wieku przeszły w ręce prywatne. W 1870 roku ich właścicielem został Ignacy Jaworski, a w 1915 roku nieruchomość nabyło Towarzystwo Muzeum Lubelskiego. Po pracach remontowych prowadzonych w latach 1916–1921 w oficynach umieszczono część zbiorów Muzeum Lubelskiego.
W latach 1935–1939 pomiędzy dawnymi oficynami powstał nowy gmach przeznaczony dla lubelskich instytucji kulturalnych. Budynek zaprojektował Stanisław Łukasiewicz. W 1939 roku przeniesiono tam również Bibliotekę im. Hieronima Łopacińskiego. 9 września 1939 roku, podczas niemieckiego bombardowania Lublina, oficyna Sarbiewskich została poważnie uszkodzona. Zniszczeniu uległ jej trakt frontowy, a znajdujące się wewnątrz zbiory muzealne poniosły znaczne straty.
Po II wojnie światowej zniszczoną część oficyny rozebrano, a pozostały fragment przebudowano i zwieńczono szczytem nawiązującym formą do drugiej oficyny. Z tego względu nie można utożsamiać obecnego układu wnętrz budynku z XVIII-wiecznym oratorium.
Stan obecny Zachowane oficyny popijarskie znajdują się przy ul. Gabriela Narutowicza 4. Stanowią część zespołu Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego. Współczesny kompleks składa się z dwóch historycznych oficyn, gmachu dawnego Lubelskiego Związku Pracy Kulturalnej, dziedzińca, ogrodu oraz późniejszych zabudowań bibliotecznych. Zespół przy ul. Narutowicza 4, obejmujący dwie oficyny popijarskie, dawny gmach Lubelskiego Związku Pracy Kulturalnej, dziedziniec i ogród, został wpisany do rejestru zabytków pod numerem A/459.
Samo oratorium nie zachowało się jako wyodrębnione i użytkowane wnętrze sakralne. Jego historyczna lokalizacja związana jest jednak z zachowanym, choć silnie przebudowanym budynkiem dawnej oficyny Sarbiewskich.
Zobacz też Pijarzy Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie
Przypisy
Bibliografia
Hanna Wyszkowska, Losy zabudowań popijarskich w Lublinie, „ZOOM. Lubelski Informator Kulturalny”, 2007, nr 3.
Linki zewnętrzne Oficyny popijarskie – Encyklopedia Lublina Małgorzata Milecka, Seweryn Malawski, Ogrody klasztorne w krajobrazie historycznego Lublina – monografia dotycząca lubelskich zespołów klasztornych Historia Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego Zespół przy ul. Narutowicza 4 w wykazie zabytków Lublina
Kategoria:Pijarzy Kategoria:Obiekty sakralne w Lublinie Kategoria:Nieistniejące obiekty sakralne w Polsce