Kozi Gramadi (bułg. Кози грамади) – górskie stanowisko archeologiczne z pozostałościami trackiego ośrodka rezydencjonalno‑obronnego w paśmie Srednej Gory w Bułgarii, położone na wysokości ok. 1100 m n.p.m., w rejonie wsi . Na terenie kompleksu odkryto monumentalne mury, wieże strażnicze, świątynie i grobowce z V–IV w. p.n.e., interpretowane jako jedną z głównych siedzib dynastii odryskiej.
Okoliczności odkrycia Systematyczne badania archeologiczne na Kozi Gramadi rozpoczęto w 2005 roku pod kierunkiem z Narodowego Muzeum Historycznego w Sofii. Wcześniej teren był znany jedynie lokalnie jako obszar z niejednoznacznymi ruinami i nasypami kamiennymi, lecz nie był przedmiotem szerzej zakrojonych wykopalisk. Dopiero prace zespołu Christowa potwierdziły istnienie rozległego założenia rezydencjonalnego z umocnieniami oraz szeregu obiektów kultowych. Wyniki pierwszych sezonów badań opublikowano w formie odrębnego tomu w 2011 roku.
Historia Kompleks na Kozi Gramadi powstał w okresie klasycznym, w V–IV wieku p.n.e., w granicach królestwa Odrysów – jednego z najważniejszych organizmów politycznych trackiego świata. Zabudowania tworzyły rodzaj górskiej rezydencji‑fortecy, otoczonej murami dopasowanymi do ukształtowania terenu i wzmocnionymi wieżami strażniczymi. Centralny budynek, wzniesiony z precyzyjnie obrobionych bloków kamiennych i zaopatrzony w ceramiczne posadzki, interpretowany jest jako pałac władcy lub wybitnego przedstawiciela elity odryskiej.
Rozmieszczenie obiektów sakralnych: licznych świątyń, kamiennych grobowców i formacji skalnych wykorzystywanych do rytuałów solarnego kultu, wskazuje, że Kozi Gramadi pełniło również funkcje religijne. O znaczeniu militarnym i historii miejsca świadczą znaleziska militariów: groty strzał, ołowiane ciężarki i pociski do procy, łączone z okresem ekspansji macedońskiej na Bałkanach w czasach Filipa II. Po upadku władzy macedońskiej obszar został ponownie zajęty przez ludność tracką, która kontynuowała użytkowanie tego ośrodka.
W trakcie badań odkryto także liczne monety władców trackich (m.in. Teresa II, Kotysa I i Amadokosa), fragmenty złotego uzbrojenia ochronnego oraz podwójną siekierę (labrys), typową dla militarnej symboliki i wyposażenia Traków.
Kozi Gramadi współcześnie Obszar Kozi Gramadi znajduje się dziś na terenie chronionym ze względu na wyjątkowe walory archeologiczne i krajobrazowe. Współcześni badacze i media popularnonaukowe określają go niekiedy mianem „bułgarskiego Machu Picchu”, podkreślając połączenie trudno dostępnego górskiego położenia z zachowanymi reliktami starożytnego miasta.
Najdogodniejszy dostęp do stanowiska prowadzi od strony wsi Starosel; z okolicznych dróg dojechać można samochodem terenowym w pobliże schroniska Fenera, skąd do ruin wiedzie pieszy szlak. Trasa wymaga pokonania różnic wysokości, ale nie wymaga specjalistycznego sprzętu wspinaczkowego. W 2012 roku władze bułgarskie objęły rejon statusem zabytku o znaczeniu narodowym.
Przypisy
Kategoria:Trakowie na terenie Bułgarii Kategoria:Stanowiska archeologiczne w Bułgarii Kategoria:Opuszczone miasta w Europie Kategoria:Obwód Płowdiw