Stanisław Bużeński (ur. 15 sierpnia 1605 na ziemi sieradzkiej, zm. 5 kwietnia 1692 we Fromborku) – warmiński duchowny katolicki, kanonik warmińskiej kapituły katedralnej (1664), kanonik gnieźnieński (1665), w latach wikariusz generalny diecezji warmińskiej (1689–1692), autor Żywotów arcybiskupów gnieźnieńskich.
Życiorys mały|Żywoty arcybiskupów gnieźnieńskich, wyd. polskie 1860 Urodził się w szlacheckiej rodzinie Wojciecha z Bużenina (współcześnie Burzenin) herbu Poraj i Krystyny z Suchorzewskich, podstolanki kaliskiej herbu Zaremba. Studiował w Akademii Krakowskiej, gdzie uzyskał doktorat obojga praw. Po ukończeniu studiów otrzymał posadę w kancelarii królewskiej, zarządzanej wówczas przez podkanclerza Tomasza Ujejskiego. 5 kwietnia 1664 otrzymał nominację na kanonika warmińskiej kapituły katedralnej (instalowany 15 kwietnia). W 1665 został ponadto kanonikiem gnieźnieńskimSłownik biograficzny Kapituły Warmińskiej, Olsztyn 1996, s. 30–31.Elżbieta Starek, Grzegorz Kotłowski, Łacińskie inskrypcje w kościołach Warmii. Katedra we Fromborku, Pelplin 2017, s. 116–121, 340.Andrzej Kopiczko, Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1525–1821, część 2: Słownik, Olsztyn 2000, s. 41–42.Tadeusz Oracki, Słownik biograficzny Warmii, Prus Książęcych i Ziemi Malborskiej od połowy XV do końca XVIII wieku. Tom 1, A–K. Olsztyn 1984, s. 31.Encyklopedia katolicka, tom 2 Bar–Centuriones, Lublin 1985, s. 1239..
Ks. Bużeński należał do kręgu najbliższych współpracowników biskupa warmińskiego Michała Radziejowskiego. Radziejowski po wyborze na biskupstwo warmińskie nie przyjechał osobiście do diecezji, lecz sakrę biskupią przyjął w Warszawie, zaś kierowanie diecezją powierzył kanonikom Wołowskiemu i Bużeńskiemu. W 1682 członkowie kapituły wybrali ks. Bużeńskiego dziekanem. W 1689 został wikariuszem generalnym diecezji.
Ks. Bużeński wspierał finansowo naukę, fundując stypendia dla młodzieży z Warmii studiującej na Akademii Krakowskiej. W czasie swojego życia uzbierał bogaty księgozbiór, którego jedną część zapisał Akademii Krakowskiej, a drugą uczelni w diecezji warmińskiej – kolegium jezuickiemu w pobliskim Braniewie. Sam napisał również wiele utworów okolicznościowych i pism z zakresu prawa. Jego największym dziełem były napisane po łacinie Żywoty arcybiskupów gnieźnieńskich, które pierwotnie zostało wydane w częściach po łacinie i po niemiecku, następnie przetłumaczone przez Michała Bohusz-Szyszkę i wydane w latach 1852–1860 w pięciu tomach w języku polskim.mały|Płyty nagrobne: ks. Szolca po prawej i ks Bużeńskiego po lewej Od kanonika Zachariasza Jana Szolca zapożyczył kompozycję płyty nagrobnej z motywem Vanitas i zamówił ją również, jak ten pierwszy, za życia, bo w roku 1684. Kanonicy Szolc i Bużeński zmarli również w podobnym czasie, bo w odstępie zaledwie jednego miesiąca, w roku 1692, i obaj pochowani zostali w katedrze fromborskiej, gdzie do dziś zwracają uwagę ich symetryczne płyty nagrobneTadeusz Oracki, Słownik biograficzny Warmii, Prus Książęcych i Ziemi Malborskiej od połowy XV do końca XVIII wieku, tom 2: L-Ż, Olsztyn 1988, s. 176..
Na płycie ks. Bużeńskiego, zdobionej płaskorzeźbą przedstawiającą szkielet z klepsydra w ręku – motyw zaczerpnięty z kolei z traktatu anatomicznego Andreasa Vesaliusa – znajduje się łacińska inskrypcja o treści (tłumaczenie)Zbigniew Czernik Nowożytne obiekty sepulkralne w kościołach historycznej Warmii (ok. 1500–ok. 1800), Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 1 (320) 2023, Olsztyn 2023, s. 67 –68:
Obydwie płyty nagrobne – ks. Szolca i Bużeńskiego – mają wyraźny charakter moralizatorski. Dłoń oparta na klepsydrze podkreśla przemijanie i marność ludzkiego doczesnego. Ponadto w inskrypcji na płycie kan. Bużeńskiego można doszukać się osobistego zawodu w życiu ziemskim, we fragmencie: złudne nadzieje dworu pogrzebał w tym grobie. Pomimo rzucających się na pierwszy rzut oka wielu podobieństw i zbieżności obu płyt nagrobnych, wyszły one jednak z różnych warsztatów. Świadczy o tym zarówno maniera rzeźbiarska, jak też pismo i krój czcionek. Obie płyty jednak wyraźnie odróżniają się od wszystkich pozostałych płyt nagrobnych w świątyni, gdyż motyw Vanitas, choć często naśladowany przez artystów, to nie był spotykany w płytach nagrobnych.
Przypisy
Kategoria:Kanonicy warmińskiej kapituły katedralnej Kategoria:Urodzeni w 1605 Kategoria:Zmarli w 1692 Kategoria:Pochowani w Bazylice Archikatedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja we Fromborku Kategoria:Duchowni diecezji warmińskiej (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Burzeninem Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego