Dwa pokolenia, znany również jako Dwie generacje lub Portret Jerzego Mycielskiego i Michała ŻymierskiegoObraz był prezentowany pod tym tytułem na ekspozycji w Muzeum Zamku Pieskowa Skała. – obraz olejny namalowany latem 1915 roku przez Jacka Malczewskiego.
Podwójny portret, wykonany w technice oleju na desce, powstał na zlecenie polskiego arystokraty Jerzego Mycielskiego. Zostali na nim przedstawieni Mycielski i Michał Rola-Żymierski, symbolizujący dwa pokolenia osób walczących o niepodległość Polski. Obraz znajduje się obecnie w zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu (nr inw. ZKnW-PZS 765).
Historia
Nazwisko Michała Żymierskiego Michał Rola-Żymierski urodził się w 1890 roku jako Michał Łyżwiński. Od 1913 roku zaczął posługiwać się nazwiskiem Żymirski, które przyjął po tym, gdy jego brat Jan zamordował kierownika księgarni w Krakowie. Nazwisko miało stanowić hołd dla Franciszka Żymirskiego, jednego z generałów powstania listopadowego. Nie była to jednak formalna zmiana nazwiska w sensie cywilnoprawnym.
Mimo braku pokrewieństwa z generałem Franciszkiem Żymirskim, Michał Żymirski nie zaprzeczał przypisywanemu mu związkowi z jego rodziną. Gdy zyskał rozpoznawalność podczas walk I wojny światowej, media zaczęły rozpowszechniać informacje o jego rzekomym pochodzeniu z rodu Żymirskich.
W 1919 roku rodzina zmarłego Franciszka Żymirskiego nawiązała kontakt z Michałem Żymirskim, licząc na odnalezienie nieznanego krewnego. Po tym, jak przyznał on, że nie jest spokrewniony z rodziną Żymirskich, rodzina poprosiła go o zaprzestanie posługiwania się tym nazwiskiem. Po tym spotkaniu przybrał on nazwisko Żymierski.
Znajomość z Jerzym Mycielskim W 1914 roku Michał Żymierski, jako członek I Brygady Legionów Polskich, wziął udział w bitwie pod Laskami i Anielinem. Podczas walk 23 października został ciężko ranny i przewieziony do szpitala w Wiedniu. W trakcie leczenia poznał Jerzego Mycielskiego, historyka sztuki z Krakowa, który otoczył go opieką.
Ze względu na zainteresowanie sztuką ze strony Żymierskiego ich znajomość pogłębiała się. Mycielski, jako przedstawiciel polskiej arystokracji, zaczął promować Żymierskiego w Wiedniu i Krakowie, organizując dla niego m.in. spotkania z przedstawicielami austriackiego dworu. Gdy Mycielski zapytał Żymirskiego, czy jest potomkiem Franciszka Żymirskiego, ten odpowiedział twierdząco. W 1915 roku Mycielski zlecił swojemu znajomemu, malarzowi Jackowi Malczewskiemu, namalowanie obrazu.
Dalsze losy Obraz należący do Jerzego Mycielskiego został zaprezentowany na wystawie Legiony w sztuce w 1916 roku w Krakowie. Następnie był prezentowany na wystawach wraz z innymi dziełami związanymi z Legionami, między innymi w Bazylei, Bernie, Zurychu, Lwowie, Warszawie i Sosnowcu.
Po śmierci Jerzego Mycielskiego w 1928 roku, zgodnie z zapisami jego testamentu, obraz został przekazany Muzeum Zamku Królewskiego na Wawelu.
Opis obrazu i interpretacja mały|Dwa pokolenia podczas ekspozycji w Muzeum Zamku Pieskowa Skała. Obraz został określony przez muzeum jako Portret Jerzego Mycielskiego i Michała Żymierskiego. Kompozycja ma charakter podwójnego portretu. Na pierwszym planie znajdują się stojący obok siebie Jerzy Mycielski i Michał Żymierski. Muzeum Zamku Królewskiego na Wawelu określiło dzieło jako portret podwójny dwóch generacji walczących o wolność kraju. W katalogu wystawy Legiony w sztuce z 1916 roku wizerunek Mycielskiego został określony jako reprezentant myśli, a wizerunek Żymierskiego jako reprezentant czynu. Mycielski ma uosabiać tradycje powstania styczniowego, natomiast Żymierski – pokolenie Legionów Polskich walczących podczas I wojny światowej.
Mycielski został przedstawiony jako starszy mężczyzna w czarnym, żałobnym ubraniu. Jego postawa została scharakteryzowana jako skupiona i melancholijna. Pochylona głowa, przymknięte oczy ukryte za binoklami oraz wyraz twarzy mają podkreślać ciężar walki o niepodległość Polski i pamięć wcześniejszego cierpienia.
Obok niego znajduje się Michał Żymierski, młodszy oficer Legionów w jasnoniebieskim mundurze. Ma wyprostowaną sylwetkę, podniesioną głowę i skupione, energiczne spojrzenie. W prawej ręce trzyma wojskową lornetkę.
Podkreślano również kompozycyjne zespolenie obu postaci. Ich zestawienie ma symbolizować współistnienie myśli i czynu, przeszłości i przyszłości oraz cierpienia i zwycięstwa.
W tle obrazu przedstawiona jest równina pokryta ciałami poległych legionistów. Nad horyzontem znajduje się postać Chrystusa błogosławiącego poległym oraz anioły. Scena ta interpretowana jest jako przedstawienie metafizycznego sensu ofiary poniesionej przez legionistów.
Karykatury Kazimierza Sichulskiego Kazimierz Sichulski, polski malarz i karykaturzysta stworzył dwie karykatury nawiązujące do obrazu. Pierwsza z nich, przedstawiająca Michała Żymierskiego i Jacka Malczewskiego w miejsce Jerzego Mycielskiego, powstała w 1915 roku. Druga, zatytułowana Leon Wyczółkowski i Wilhelm Mitarski, nawiązuje kompozycją do podwójnego portretu Malczewskiego i powstała w 1917 roku. centruj|mały|Kazimierz Sichulski - Jacek Malczewski i Michał Rola-Żymierski, Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem centruj|mały|Kazimierz Sichulski - Leon Wyczółkowski i Wilhelm Mitarski, Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem
Przypisy
Kategoria:Obrazy Jacka Malczewskiego Kategoria:Obrazy w Zamku Królewskim na Wawelu Kategoria:Portrety postaci historycznych Kategoria:Jacek Malczewski