Żydzi służyli w Wojsku Polskim (w większości, w Wojskach Lądowych) przez większą część jego historii, szczególnie w okresie II Rzeczypospolitej i II wojny światowej. Około 200 000 Żydów walczyło podczas tej wojny w różnych polskich formacjach wojskowych.
Przed XX wiekiem thumb|229x229px|Berek Joselewicz na obrazie Juliusza Kossaka, jeden z pierwszych znaczących Żydów służących w Wojsku Polskim Niektórzy Żydzi służyli w wojsku Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a po rozbiorach Polski brali udział w polskich powstaniach XVIII i XIX wieku. Stosunek Żydów do służby wojskowej, a później do polskiego zbrojnego oporu przeciwko państwom zaborczym był zróżnicowany – od aktywnego militarnego poparcia dla sprawy polskiej (np. Berek Joselewicz i jego Pułk Lekkokonny Starozakonny podczas insurekcji kościuszkowskiej) po neutralność, pacyfizm, czerpanie korzyści z sytuacji lub współpracę z władzami zaborczymi (np. podczas powstania wielkopolskiego w 1848 roku); to ostatnie tłumaczono m.in. . Postawy propolskie były częstsze wśród lepiej wykształconych i zasymilowanych Żydów w dużych ośrodkach miejskich, a rzadsze wśród słabiej zasymilowanej ortodoksyjnej ludności żydowskiej w mniejszych miastach i na obszarach wiejskich.
II Rzeczpospolita Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku II Rzeczpospolita miała liczną mniejszość żydowską. Powstające po I wojnie światowej Wojsko Polskie składało się początkowo głównie z ochotników narodowości polskiej, jednak wraz ze stabilizacją sytuacji i wprowadzeniem regularnego poboru rosła liczba żołnierzy należących do różnych mniejszości etnicznych, w tym Żydów. Integracja Żydów z Wojskiem Polskim wiązała się z pewnymi problemami; w połowie lat 20. ponad połowa żydowskich rekrutów miała trudności z posługiwaniem się językiem polskim (dotyczyło to szczególnie rekrutów z dawnego zaboru pruskiego). W całym okresie międzywojennym wśród żydowskich rekrutów odnotowywano najwyższy spośród wszystkich polskich mniejszości odsetek uchylania się od służby wojskowej (14%) oraz najwyższy odsetek dezercji (8%). Ogółem szacuje się, że około połowa żydowskiej młodzieży podlegającej obowiązkowi wojskowemu służyła w pewnym momencie w Wojsku Polskim tego okresu (pozostali unikali służby legalnie lub nielegalnie). Mimo to w ciągu kolejnych dwóch dekad w Wojsku Polskim służyło wielu Żydów (każdego roku wcielano około 17 000); armia zatrudniała również kilku rabinów w pełnym wymiarze służby (na czele z naczelnym rabinem) oraz prowadziła lub dzierżawiła kilka synagog. Żydowscy żołnierze otrzymywali koszerne jedzenie, a ich święta religijne były respektowane.
thumb|Bernard Mond, jedyny polski Żyd, który w II Rzeczypospolitej osiągnął stopień generała Odsetek żydowskich żołnierzy w Wojsku Polskim wynosił, w zależności od roku i źródła, od około 3,5% do 6,5%; w 1938 roku szacowano go na około 6%. Po wybuchu II wojny światowej w 1939 roku Wojsko Polskie rozrosło się do około miliona żołnierzy; Żydzi stanowili 6–10% tej liczby. Bardzo niewielu Żydów służyło jednak jako oficerowie (w 1927 roku Wojsko Polskie odnotowało jedynie 87 oficerów deklarujących wyznanie mojżeszowe, czyli 0,5% całego polskiego korpusu oficerskiego). Wśród nich był jeden oficer w stopniu generała (Bernard Stanisław Mond). W Wojsku Polskim obowiązywała również polityka ograniczania służby żołnierzy należących do mniejszości etnicznych (w tym Żydów) w kilku rodzajach wojsk i formacjach (lotnictwie, marynarce wojennej, wojskach pancernych i Korpusie Ochrony Pogranicza). Skutkowało to ponadprzeciętną reprezentacją takich żołnierzy w innych rodzajach wojsk; ze względu na stosunkowo dobre wykształcenie żydowskich żołnierzy stanowili oni około jednej piątej wojskowego personelu medycznego. Żydowscy żołnierze często służyli również w piechocie i jednostkach logistycznych.
II wojna światowa
Po niemieckiej inwazji i okupacji Polski, w ramach działań poprzedzających Holokaust, polscy jeńcy wojenni pochodzenia żydowskiego byli rutynowo wyłapywani i rozstrzeliwani na miejscu po poddaniu się polskich żołnierzy Niemcom. Traktowanie żydowskich jeńców wojennych, którzy przeżyli, było surowsze niż traktowanie polskich jeńców nieżydowskich i często przydzielano im najbardziej wyczerpujące i poniżające prace. Po umocnieniu przez Niemców kontroli nad Polską większość żydowskich szeregowców i podoficerów zwolniono do ludności cywilnej, a wielu z nich zostało następnie zamordowanych podczas Holokaustu. Los żydowskich oficerów był inny. Pozostali oni w oflagach i większość z nich przeżyła wojnę, choć spotykali się z większą dyskryminacją niż Polacy nieżydowskiego pochodzenia. Naczelny rabin Wojska Polskiego Baruch Steinberg został zamordowany przez Sowietów podczas zbrodni katyńskiej w 1940 roku wraz z ponad 500 innymi oficerami polskimi pochodzenia żydowskiego i kilkoma tysiącami polskich oficerów nieżydowskiego pochodzenia. Około 500 jeńców-żołnierzy polskich pochodzenia żydowskiego, w tym około 166 oficerów, przeżyło do wyzwolenia. Rodziny polskich oficerów żydowskiego pochodzenia zostały jednak w większości również zamordowane podczas Holokaustu.
thumb|300x300px|Baruch Steinberg, naczelny rabin Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej Po odtworzeniu polskich struktur wojskowych na emigracji służyło w nich również wielu Żydów, obok Polaków nieżydowskiego pochodzenia (zob. Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, Polskie Siły Zbrojne na Wschodzie; zob. także ). Około 200 000 Żydów walczyło podczas wojny w różnych polskich formacjach (w tym około 5000, którzy osiągnęli stopień oficerski).
Niektórzy Żydzi należeli do polskiego ruchu oporu. Ze względu na niemiecką politykę przesiedlania ludności żydowskiej do gett stosunkowo niewielu Żydów dołączyło do głównych polskich organizacji ruchu oporu we wczesnym okresie ich tworzenia; zamiast tego Żydzi częściej wstępowali do żydowskich organizacji ruchu oporu w gettach, a później do polskich organizacji ruchu oporu związanych z frakcjami komunistycznymi, takich jak Gwardia Ludowa i Armia Ludowa. Antysemityzm, niemieckie represje i polityka okupacyjna, polityka sowiecka, niedobory żywności i amunicji oraz brak asymilacji i związane z nim czynniki również odgrywały rolę w ograniczaniu udziału Żydów w tych organizacjach.
Po II wojnie światowej Nieliczni żydowscy żołnierze i oficerowie służyli po wojnie w Ludowym Wojsku Polskim, jednak większość (ok. 150–180) odeszła lub została zmuszona do odejścia podczas kryzysu politycznego w 1968 roku.
Zobacz też
Historia wojska polskiego
Przypisy
Bibliografia uzupełniająca
Kategoria:Historia wojskowości polskiej Kategoria:Historia Żydów w Polsce