Bitwa pod Makarską – starcie zbrojne stoczone 18 września 887 roku w okolicy dzisiejszej Makarskiej podczas weneckiej wyprawy przeciwko Narentanom. Wyprawą dowodził doża wenecki Pietro I Candiano. Po początkowym powodzeniu Wenecjanie zostali pokonani w kontrataku Narentan, a Candiano zginął wraz z siedmioma innymi uczestnikami wyprawy.

Tło

Narentanie byli słowiańską ludnością zamieszkującą wybrzeże między Cetiną i Neretwą oraz pobliskie wyspy. Ich działalność morska prowadziła do konfliktów z Wenecją o żeglugę na wschodnim Adriatyku.

W 839 roku doża Pietro Tradonico zawarł pokój z Družakiem, określonym przez Jana Diakona jako iudex Marianorum. Już w następnym roku Wenecjanie ponieśli jednak porażkę w starciu z Narentanami.

Status polityczny Narentan i charakter ich związków z ówczesną Chorwacją są w literaturze ujmowane niejednolicie. Hrvatska enciklopedija przedstawia ich jako samodzielną wspólnotę polityczną, natomiast Marcin Böhm zalicza ich do grup pozostających pod zwierzchnictwem Chorwatów.

Wyprawa wenecka

Pietro I Candiano został wybrany dożą 17 kwietnia 887 roku. Wkrótce po objęciu urzędu wysłał przeciw Narentanom wyprawę, która powróciła bez osiągnięcia zamierzonego celu. W sierpniu Candiano osobiście wyruszył przeciw nim na czele dwunastu okrętów.

Główną relację o wyprawie przekazał Jan Diakon w kronice spisanej około 1000 roku. Według jego przekazu flota Candiana dotarła do miejsca nazywanego Mucules. Po wylądowaniu Wenecjanie zmusili Narentan do odwrotu, zabili wielu z nich i zniszczyli toporami pięć ich okrętów. Rozdz. III, 33; tekst łaciński w wydaniu źródłowym MGH.

W źródłach późnoantycznych i wczesnośredniowiecznych w odniesieniu do osadnictwa na tym obszarze występują również formy Mucru, Muccurum i Mokro. Starsza literatura utożsamiała Mucules ze wsią Makar, położoną powyżej dzisiejszej Makarskiej, natomiast nowsze badania historiograficzne i archeologiczne lokalizują tę miejscowość na obszarze współczesnego miasta.

Bitwa

18 września 887 roku Narentanie przeszli do kontrataku. W walkach zginął Pietro I Candiano oraz siedmiu jego ludzi; pozostali uczestnicy wyprawy powrócili do Wenecji. Hrvatska enciklopedija określa to starcie jako najważniejszy konflikt Narentan z Wenecjanami w IX wieku.

Jan Diakon nie wymienia dowódcy strony narentańskiej. Goran Bilogrivić wskazuje, że zachowane źródła nie dają podstaw do przypisywania dowództwa księciu Branimirovi ani do przedstawiania bitwy jako jego starcia z Wenecjanami.

Według Jana Diakona ciało Candiana zostało potajemnie odzyskane przez trybuna Andrzeja i wysłane do Grado, gdzie dożę pochowano w atrium kościoła św. Eufemii. Rozdz. III, 34; tekst łaciński w wydaniu źródłowym MGH.

Następstwa

Kolejna odnotowana wyprawa wenecka przeciw Narentanom nastąpiła w 948 roku. Flota licząca 33 okręty nie zdołała ich podporządkować, po czym Wenecjanie zawarli z nimi pokój.

W późniejszym okresie Narentanie pobierali od Wenecjan daninę za swobodną żeglugę przez kontrolowane przez siebie wody. Marcin Böhm wiąże rozpoczęcie pobierania tej daniny z niepowodzeniem wyprawy z 948 roku. Około 998 roku doża Pietro II Orseolo podjął wyprawę, która doprowadziła do podporządkowania Narentan Wenecji i zakończenia obowiązku uiszczania im opłat za żeglugę.

Tradycja lokalna i upamiętnienie

mały|Rzymska stela nagrobna przy kościele św. Jerzego w Tučepi, którą miejscowa tradycja wiązała z grobem Pietra I Candiana

Z Candianem wiązano miejscową tradycję dotyczącą steli nagrobnej znajdującej się przy kościele św. Jerzego w Tučepi. W starszym piśmiennictwie uważano ją za nagrobek poległego doży, a Nevenka Bezić-Božanić odnotowała również miejscowy przekaz łączący śmierć Candiana z walką w okolicy Makarskiej. Badania archeologiczne wykazały jednak, że stela jest zabytkiem rzymskim i nie może pochodzić z IX wieku.

W 1937 roku zagadnieniu domniemanego grobu Candiana osobny artykuł poświęcił Ljubo Karaman. Rozbudowaną wersję miejscowej opowieści przytoczył później Milan Šetka: według tego przekazu ciało doży miało zostać pochowane przy kościele św. Jerzego, a następnie potajemnie zabrane i przewiezione do Grado. Relacja ta różni się od przekazu Jana Diakona, według którego ciało Candiana zostało odzyskane i przewiezione do Grado bez wzmianki o wcześniejszym pochówku w Tučepi.

Dzień Chorwackiej Marynarki Wojennej obchodzony jest 18 września w nawiązaniu do wydarzeń z 887 roku. W oficjalnych chorwackich przekazach rocznicowych zwycięstwo bywa przypisywane siłom księcia Branimira, choć takiej wersji nie potwierdza relacja Jana Diakona, a Bilogrivić nie znajduje podstaw źródłowych do łączenia Branimira z bitwą.

mały|Tablica w Makarskiej upamiętniająca bitwę z 18 września 887 roku

W Makarskiej odbywają się również inscenizacje wydarzeń z 887 roku. Podczas inscenizacji w 2014 roku przedstawiono m.in. pojmanego Candiana stającego przed księciem Branimirem. W programie obchodów Dnia Chorwackiej Marynarki Wojennej w 2026 roku znalazło się widowisko Mucules 887 – priče s mora („Mucules 887 – opowieści z morza”).

Przypisy

Bibliografia

Kategorie

Kategoria:Bitwy w IX wieku Kategoria:Bitwy w historii Chorwacji Kategoria:Bitwy Republiki Weneckiej Kategoria:Makarska