mały|Pojedynek sprinterski na torze kolarskim

Sprint (także sprint indywidualny; ang. sprint, individual sprint, także match sprint) – konkurencja kolarstwa torowego, w której od dwóch do czterech zawodników rywalizuje bezpośrednio na dystansie dwóch lub trzech okrążeń toru kolarskiego. Nazwę „sprint indywidualny” stosuje m.in. Polski Komitet Olimpijski, natomiast w polskojęzycznych przepisach Polskiego Związku Kolarskiego konkurencja występuje pod nazwą „sprint”. W polskiej literaturze technicznej dotyczącej projektowania obiektów tej dyscypliny stosowany jest termin „tor kolarski”, obok nazwy „welodrom”.

Turniej sprintu poprzedza wyścig na 200 m ze startu lotnego na czas (ang. 200 metres time trial, flying start), którego wyniki służą do wyłonienia i rozstawienia zawodników w kolejnych rundach.

Sprint mężczyzn jest jedną z najstarszych olimpijskich konkurencji kolarskich. Nie rozegrano go podczas igrzysk w 1904 roku, na których przeprowadzono zamiast niego wyścigi torowe na kilku innych dystansach, ani podczas igrzysk w 1912 roku, gdy kolarstwo torowe nie znalazło się w programie. Kobiety po raz pierwszy rywalizowały w olimpijskim kolarstwie torowym podczas igrzysk w Seulu w 1988 roku.

Zasady Zgodnie z przepisami Międzynarodowej Unii Kolarskiej (UCI) sprint rozgrywany jest na trzech okrążeniach na torach krótszych niż 333,33 m oraz na dwóch okrążeniach na torach o długości co najmniej 333,33 m. Na torze o długości 250 m oznacza to dystans 750 m.

mały|Oznaczenia na torze kolarskim. Czerwona linia wyznacza linię sprinterską.

Pozycje startowe ustalane są przez losowanie. Zawodnik rozpoczynający bieg od wewnętrznej strony toru, o ile nie zostanie wyprzedzony, musi prowadzić co najmniej z prędkością chodu aż do osiągnięcia linii wyścigu na dochodzenie po przeciwnej stronie toru i nie może wcześniej wykonywać manewru mającego zmusić przeciwnika do objęcia prowadzenia.

Charakterystycznym elementem sprintu jest stójka (ang. standstill, także track stand), czyli niemal całkowite zatrzymanie roweru przy zachowaniu równowagi bez podpierania się nogą. Przepisy UCI i PZKol dopuszczają podczas jednego biegu maksymalnie dwie stójki, z których każda może trwać najwyżej 30 sekund. Po przekroczeniu tego czasu starter nakazuje prowadzącemu zawodnikowi kontynuowanie jazdy.

mały|Yondi Schmidt i Grégory Baugé podczas stójki w pojedynku sprinterskim.

Przed linią ostatnich 200 m lub przed rozpoczęciem decydującego finiszu (ang. final sprint) zawodnicy mogą korzystać z całej szerokości toru, jednak muszą pozostawić przeciwnikowi możliwość wyprzedzenia i nie mogą wykonywać manewrów mogących spowodować kolizję, upadek lub zepchnięcie rywala z toru. Podczas decydującego finiszu zawodnik powinien zachować wybraną linię jazdy aż do mety i nie może przeszkadzać przeciwnikowi w wyprzedzaniu, chyba że uzyskał nad nim wyraźną przewagę co najmniej długości roweru.

Jednym z podstawowych oznaczeń toru jest czerwona linia sprinterska (ang. sprinters' line), wyznaczona 85 cm od wewnętrznego brzegu toru. Obszar pomiędzy wewnętrzną krawędzią toru a linią sprinterską określany jest w polskiej terminologii regulaminowej jako korytarz sprinterski (ang. sprinters' lane). Zawodnik nie może wjechać do korytarza sprinterskiego zajętego przez innego kolarza, jeżeli nie ma nad nim przewagi co najmniej długości roweru.

Taktyka W przeciwieństwie do sprintów lekkoatletycznych zawodnicy nie rozpoczynają zazwyczaj wyścigu od jazdy z maksymalną prędkością. Początkowa faza biegu ma często charakter taktyczny: kolarze mogą poruszać się bardzo wolno, wykonywać stójki i próbować skłonić przeciwnika do objęcia prowadzenia przed rozpoczęciem decydującego przyspieszenia.

mały|Sebastian Döhrer i Marc Schröder podczas pierwszego okrążenia biegu sprinterskiego na mistrzostwach Niemiec w 2009 roku.

Istotnym elementem taktyki jest (ang. drafting), czyli poruszanie się bezpośrednio za innym zawodnikiem. Termin „jazda na kole” jest utrwalony w polskim socjolekcie kolarskim i oznacza jazdę tuż za poprzedzającym zawodnikiem. Zawodnik jadący za rywalem znajduje się w jego cieniu aerodynamicznym (ang. slipstream), dzięki czemu działa na niego mniejszy opór aerodynamiczny i do utrzymania tej samej prędkości potrzebuje mniejszego wydatku energetycznego. Znaczenie redukcji oporu aerodynamicznego i wynikającego z niej zmniejszenia kosztu energetycznego jazdy było również przedmiotem polskich badań nad biomechaniczną i aerodynamiczną optymalizacją pozycji kolarskiej.

Z tego względu zawodnik jadący z tyłu może próbować pozostawać na kole przeciwnika do momentu rozpoczęcia własnego przyspieszenia, a następnie wyjść z jego koła i podjąć próbę wyprzedzenia. Także określenia „iść na kole” i „wyjść z koła” należą do utrwalonej polskiej leksyki środowiska kolarskiego. Zawodnik prowadzący może natomiast próbować rozpocząć przyspieszenie odpowiednio wcześnie, aby zaskoczyć przeciwnika lub uniemożliwić mu skuteczne wykorzystanie jazdy w cieniu aerodynamicznym.

Po rozpoczęciu finiszu zawodnik prowadzący może utrzymywać pozycję w korytarzu sprinterskim, zmuszając rywala do próby wyprzedzenia po zewnętrznej stronie toru i pokonania dłuższej drogi. Zasady wjazdu do zajętego korytarza sprinterskiego oraz opuszczania go przez zawodnika prowadzącego określają szczegółowo przepisy UCI i PZKol.

Format zawodów Kwalifikacje do turnieju sprinterskiego odbywają się w formie wyścigu na 200 m ze startu lotnego na czas (ang. 200 metres time trial with a flying start). Zawodnik rozpędza się przed linią rozpoczynającą pomiar, natomiast o wyniku decyduje czas uzyskany na ostatnich 200 m.

mały|Przejazd na 200 m na czas na torze Meadowbank.

W Pucharze Świata UCI i mistrzostwach świata do turnieju sprintu kwalifikuje się 28 zawodników z najlepszymi wynikami w wyścigu na 200 m. W innych zawodach przepisy dopuszczają zastosowanie analogicznych formatów dla 16 lub 8 zakwalifikowanych zawodników.

Po kwalifikacjach rozgrywane są kolejne rundy eliminacyjne w bezpośrednich pojedynkach. Minimalny format konkurencji określony przez UCI obejmuje co najmniej ośmiu zawodników, ćwierćfinały rozgrywane w pojedynczym biegu oraz półfinały i finały rozgrywane do dwóch zwycięstw, a więc w formule obejmującej maksymalnie trzy biegi (ang. best of three heats). Pozycje zawodników w drabince wynikają z czasów uzyskanych w kwalifikacyjnym wyścigu na 200 m.

Pokrewne konkurencje Keirin mały|Wyścig keirin.

Keirin jest, podobnie jak sprint indywidualny, zaliczany do konkurencji sprinterskich kolarstwa torowego; Polski Związek Kolarski klasyfikuje sprint, keirin i sprint drużynowy jako konkurencje sprinterskie. We wstępnej części wyścigu zawodnicy jadą za pilotem na motorowerze (ang. pacer), określanym również jako derna (ang. derny). Na torze o długości 250 m pilot opuszcza tor na trzy okrążenia przed metą, po czym zawodnicy kontynuują wyścig bez jego udziału.

Sprint drużynowy

mały|Sprint drużynowy mężczyzn podczas mistrzostw Europy w Monachium w 2022 roku.

Sprint drużynowy (ang. team sprint) jest konkurencją, w której dwie trzyosobowe drużyny startują z przeciwległych stron toru. Wyścig rozgrywany jest na trzech okrążeniach, a każdy zawodnik musi prowadzić swoją drużynę przez jedno okrążenie. Po zakończeniu swojego okrążenia prowadzący opuszcza czoło zespołu, a na ostatnim okrążeniu pozostaje ostatni zawodnik. Współczesne przepisy przewidują trzyosobowe składy i dystans trzech okrążeń zarówno w rywalizacji kobiet, jak i mężczyzn.

Chariot mały|Wyścig typu chariot na torze w Kenosha.

Chariot (ang. chariot race) jest krótkim wyścigiem ze startu zatrzymanego (ang. standing start), rozgrywanym zwykle na dystansie jednego okrążenia. Kilku zawodników startuje jednocześnie, a zwycięża pierwszy kolarz przekraczający linię mety.

Przypisy

Kategoria:Kolarstwo torowe