thumb|250px|Jajko kaukaskie Jajko kaukaskie (ros. Кавказское) – jajo Fabergé wykonane w pracowni jubilera Petera Carla Fabergé pod kierownictwem złotnika Michaiła Pierchina na zamówienie rosyjskiego cara Aleksandra III. Stanowiło prezent wielkanocny dla jego żony, Marii Fiodorowny, podarowany jej w 1893 roku.
To pierwsze z carskich jaj wielkanocnych, które zawiera datę powstania oraz jedno z dwóch, które pokryto czerwoną barwą (drugim jest ). Kolor ten praktycznie zniknął z kolejnych jaj, ponieważ hemofilia, na którą chorował carewicz Aleksy była dla rodziny źródłem ciągłego niepokoju.
Wygląd Jajko zostało wykonane w stylu Ludwika XV. Mierzy 9,2 cm wysokości i 7,3 cm średnicy. Jego koszykowa giloszowana powierzchnia pokryta jest półprzezroczystą rubinową emalią. W środkowej części znajdują się cztery owalne medaliony. Każdy z nich zamykany jest panelem ozdobionym perłami, w środku którego znajduje się wysadzany diamentami wieniec laurowy przewiązany wstążką i zawierający diamentową cyfrę. Łącznie tworzą one liczbę „1893” oznaczającą rok powstania jajka. Boki każdego medalionu otaczają złote berła zakończone perłami i przewiązane diamentowymi opaskami. Szczyt jajka zdobi duży diament, pod którym znajduje się wizerunek wielkiego księcia Jerzego, młodszego brata cara Mikołaj II. Diament otoczony jest mniejszymi diamentami w szlifie rozetowym oraz wieńcem z liści laurowych. Górną część jajka zdobią aplikacje w kształcie różanych girland wykonane w czterech odcieniach złota, spięte platynowymi kokardami, z których zwisają pęki róż. Dolna część jest ozdobiona w podobny sposób, ale z mniejszym diamentem u podstawy. Każdy medalion po otwarciu ukazuje namalowaną na kości słoniowej miniaturkę przedstawiającą sceny z Abastumani na Kaukazie, dokąd wysłano wielkiego księcia Jerzego po zdiagnozowaniu u niego gruźlicy. Zostały one namalowane przez pejzażystę , a każdy z nich jest podpisany i datowany na rok 1891, czyli dwa lata przed wręczeniem jajka carycy.
Miniaturki Przez długi czas powszechny był pogląd, że przedstawione na miniaturkach malunki ukazują cesarski domek myśliwski. Jednak analizy przeprowadzone przez badaczkę twórczości Fabergé, Annemiek Wintraecken, wykazały, że w Abastumani nie było stricte nic takiego. Według badaczki miniaturki przedstawiają dwa domy wzniesione specjalnie dla wielkiego księcia Jerzego, gdy Abastumani wybrano na miejsce jego pobytu z powodu choroby, a także most nad wodospadem i obóz namiotowy. Jej badania doprowadziły do następujących wniosków:
Miniaturka znajdująca się za medalionem o numerze 1 miałaby przedstawiać „pałac zimowy” wielkiego księcia Jerzego. Na jednej z odnalezionych przez Wintraecken pocztówek widać budynek z podobnymi kominami, a rosyjski podpis na niej brzmi: „Abastuman – ogólny widok domu Jego Cesarskiej Wysokości Wielkiego Księcia Jerzego Aleksandrowicza”. Miniaturka z numerem 8 ilustruje uzdrowiskowy charakter okolicy. W 1886 roku otwarto w niej zakład elektroterapi, do którego lecznicza woda doprowadzana była bezpośrednio z jednej z trzech studni. Przedstawiony na miniaturce most Remmerta nad wodospadem, nosi nazwę nadaną na cześć dr Adolfa Aleksandrowicza Remmerta, lekarza i głównego wojskowego inspektora medycznego armii rosyjskiej, a także opiekuna uzdrowiska. Miniaturka z numerem 9 przedstawia obóz namiotowy w lesie. Prawdopodobnie korzystano z niego kiedy Kryżycki malował miniaturkę w 1891 roku. Ponieważ w owym czasie nie było lekarstwa na gruźlicę terapia polegała na „leczeniu świeżym powietrzem” (mimo że Robert Koch, niemiecki lekarz i mikrobiolog, zidentyfikował jej przyczynę w 1882 roku, to leki stały się ogólnodostępne dopiero w XX wieku). Do tego czasu powszechnie wierzono, że świeże powietrze, odpoczynek i słońce sprzyjają poprawie zdrowia, a mieszkanie w namiocie najlepiej temu służy. Miniaturka z numerem 3 przedstawia „pałac letni” w jego pierwotnym stanie, z jednym tylko piętrem. Później został on zmodyfikowany poprzez dobudowanie drugiego piętra. Obecność księcia Jerzego w Abastumani sprawiła, że kurort zyskał na popularności, przez co odwiedziło go wielu arystokratów, w tym członkowie carskiej rodziny.
Historia Jajko zostało podarowane carycy w Wielkanoc 28 marca 1893 roku. Jednak sama koncepcja jego projektu powstała prawdopodobnie przed 1892 rokiem, ponieważ miniaturki datowane są na 1891 rok. Koszt jego wykonania wyniósł 5200 rubli.
Do 1917 roku pozostawało w . Po rewolucji, zostało skonfiskowane i przeniesione wraz z innymi carskimi jajami do zbrojowni kremlowskiej. Na liście carskich precjozów opisano je jako „złote jajko, pokryte czerwoną emalią i diamentowymi dekoracjami w medalionach z perłą i diamentami”. Na początku 1922 roku, przekazano je Radzie Komisarzy Ludowych. W 1927 roku dokonano jego wyceny, którą oszacowano na 9906 rubli. Odnotowano również, że emalia była wyszczerbiona w trzech miejscach, a jedna diamentowa oprawka wybrakowana.
W 1930 roku zostało sprzedane wraz z dziesięcioma innymi jajkami Hammer Galleries w Nowym Jorku. 22 listopada 1937 roku zostało po raz pierwszy zaprezentowane publicznie, a na początku lat 40. wystawione na sprzedaż za 35 000 dolarów. Przez kolejnych kilkanaście lat pozostawało własnością Hammer Galleries, aż w latach 50. prawdopodobnie znalazło się w posiadaniu Jacka i Belle Linsky.
W 1959 roku zostało kupione przez amerykańską bizneswoman i kolekcjonerkę sztuki Matildę Geddings Gray. Po jej śmierci w 1971 roku jajko wraz z resztą kolekcji trafiło pod zarząd specjalnie powołanej fundacji Matilda Geddings Gray Foundation.
W październiku 1980 roku podczas wystawy w Paine Art Center and Arboretum w Oshkosh w stanie Wisconsin, gdzie prezentowane były dzieła sztuki (w tym zbiory Matilda Geddings Gray Foundation) doszło do włamania i kradzieży. Złodzieje wynieśli eksponaty o łącznej wartości przekraczającej 3 miliony dolarów, w tym kilka jaj Fabergé łącznie z Jajkiem kaukaskim. Dzięki szybkiej reakcji służb (w sprawę zaangażowane było m.in. FBI), skradzione kosztowności odzyskano stosunkowo szybko, a dwójkę sprawców zatrzymano.
Od listopada 2011 roku jajko jest eksponowane w Metropolitan Museum of Art..
Przypisy
Kategoria:Jaja Fabergé