EuroVelo 11 – Szlak Europy Wschodniej

EuroVelo 11, EV11, oficjalnie East Europe Route (pol. Szlak Europy Wschodniej) – europejska długodystansowa trasa rowerowa należąca do sieci EuroVelo, prowadząca z Nordkapp w północnej Norwegii do Aten w Grecji. Trasa przebiega przez 11 państw i ma według oficjalnego portalu EuroVelo około 6750 km długości.

Na przebiegu trasy znajduje się siedem stolic państw: Helsinki, Tallinn, Wilno, Warszawa, Belgrad, Skopje i Ateny. Oficjalny opis ogólny EuroVelo wymienia sześć stolic, pomijając Tallinn, jednak estońska karta EV11 jednoznacznie wskazuje przebieg przez to miasto.

Trasa łączy zróżnicowane regiony geograficzne Europy: wybrzeże Morza Barentsa, Laponię, fińskie pojezierza, kraje bałtyckie, Nizinę Środkowoeuropejską, Karpaty, dorzecze Cisy, Półwysep Bałkański i wybrzeże Morza Egejskiego. Oficjalny ślad EuroVelo obejmuje zarówno odcinki ukończone, jak i odcinki pozostające w budowie lub na etapie planowania.

Charakterystyka EuroVelo 11 ma przebieg południkowy i łączy obszary północnej, środkowej oraz południowo-wschodniej Europy. Charakterystyczną cechą trasy jest znaczne zróżnicowanie geograficzne i krajobrazowe: od subarktycznych obszarów północnej Norwegii i fińskiej Laponii, przez pojezierza Finlandii i krajów bałtyckich, niziny Europy Środkowo-Wschodniej i Karpaty, po Półwysep Bałkański i wybrzeże Morza Egejskiego. Na jej przebiegu występują zarówno tereny górskie i pagórkowate, jak i rozległe odcinki nizinne, m.in. w dolinie Cisy na Węgrzech. Trasa przecina liczne obszary chronione, w tym parki narodowe, obszary Natura 2000 oraz tereny leśne i jeziorne.

EuroVelo 11 nie stanowi jednolitej, wydzielonej na całej długości drogi dla rowerów, lecz międzynarodowy korytarz turystyki rowerowej wykorzystujący istniejącą infrastrukturę krajową i regionalną. Poszczególne fragmenty prowadzą drogami dla rowerów, lokalnymi drogami publicznymi, trasami nadrzecznymi oraz odcinkami współdzielonymi z innymi szlakami. Przykładowo w Estonii EV11 wykorzystuje krajowe trasy rowerowe nr 1, 4 i 3, na Węgrzech częściowo przebiega koronami wałów przeciwpowodziowych Cisy, natomiast w Małopolsce funkcjonuje jako VeloNatura, korzystając na niektórych fragmentach ze wspólnego przebiegu z VeloDunajec i EuroVelo 4.

Warunki przejazdu są zróżnicowane pod względem ukształtowania terenu, rodzaju nawierzchni, natężenia ruchu samochodowego i poziomu przygotowania infrastruktury. Obok odcinków rozwiniętych i oznakowanych występują fragmenty częściowo rozwinięte, nieukończone lub o nieustalonym stanie. Z tego względu oficjalny portal EuroVelo udostępnia oddzielnie pełny ślad GPX, obejmujący również planowane fragmenty trasy, oraz ślad ograniczony do odcinków zakwalifikowanych jako rozwinięte lub certyfikowane.

Specyficznym elementem EV11 jest konieczność wykorzystania połączenia promowego przez Zatokę Fińską między Helsinkami a Tallinnem, zapewniającego ciągłość trasy pomiędzy Finlandią a Estonią. Długość tej przeprawy wynosi około 80 km.

Zaplecze turystyczne EuroVelo 11 rozwijane jest w ramach krajowych i regionalnych systemów obsługi rowerzystów. Należą do nich m.in. Welcome Cyclist w Finlandii, Cyclist Welcome w Estonii, węgierska sieć usług przyjaznych rowerzystom oraz Miejsca Przyjazne Rowerzystom (MPR) w województwie małopolskim. W Grecji funkcjonuje również system certyfikacji Bike Friendly. Obejmują one, zależnie od kraju, obiekty noclegowe, gastronomiczne, wypożyczalnie, punkty serwisowe, atrakcje turystyczne i miejsca odpoczynku dostosowane do potrzeb turystyki rowerowej.

Przebieg EuroVelo 11 prowadzi z północy na południe przez: Norwegię, Finlandię, Estonię, Łotwę, Litwę, Polskę, Słowację, Węgry, Serbię, Macedonię Północną i Grecję.

Początek trasy znajduje się na Nordkapp w północnej Norwegii. Dalej EV11 prowadzi przez północną i środkową Finlandię do Helsinek, a następnie, po przeprawie przez Zatokę Fińską, przez Estonię, Łotwę i Litwę. W Polsce szlak przebiega z rejonu granicy polsko-litewskiej przez środkową i południową część kraju. Następnie przekracza granicę polsko-słowacką i biegnie przez Słowację, Węgry, Serbię i Macedonię Północną do Grecji, gdzie kończy się w Atenach.

Główne miasta i węzły trasy Najważniejsze miasta i punkty węzłowe EuroVelo 11, zestawione w kolejności z północy na południe, przedstawiono w tabeli. Oprócz głównych ośrodków miejskich uwzględniono punkty połączeń z innymi trasami sieci EuroVelo, krajowymi i regionalnymi szlakami rowerowymi oraz przeprawę promową pomiędzy Finlandią a Estonią. Przedstawiony przebieg obejmuje również odcinki znajdujące się na etapie rozwoju lub planowania.

Państwo Główne punkty przebiegu Węzły i powiązania z innymi trasami Nordkapp, Porsangerfjorden, Finnmark Nordkapp jest wspólnym punktem początkowym trzech międzynarodowych tras: EuroVelo 1 (Atlantic Coast Route), EuroVelo 7 (Sun Route) i EuroVelo 11. Laponia, okolice Kuopio i Jyväskylä, Lahti, Helsinki Helsinki – połączenie z EuroVelo 10 (Baltic Sea Cycle Route) oraz przeprawa promowa do Tallinna, zapewniająca ciągłość EV11 przez Zatokę Fińską. Tallinn, Rakvere, Tartu, Otepää, Valga Tallinn – węzeł EuroVelo 10, EuroVelo 11 i EuroVelo 13 (Iron Curtain Trail). EV11 wykorzystuje ponadto fragmenty estońskich krajowych tras rowerowych nr 1 (Tallinn–Rakvere), nr 4 (Rakvere–Tartu) i nr 3 (Tartu–granica łotewska). Valka, Cēsis, Sigulda, region Łatgalii, Dyneburg (Daugavpils) Valka/Valga – węzeł transgraniczny na granicy z Estonią. Dyneburg – główny ośrodek południowo-wschodniej Łotwy na trasie EV11, przed dalszym przebiegiem w kierunku Litwy. Park Regionalny Labanoras, Wilno, Troki, Dzukijski Park Narodowy Wilno – główny ośrodek miejski litewskiego odcinka EV11. Dalej szlak prowadzi przez Troki i Dzukijski Park Narodowy w kierunku granicy z Polską. Ogrodniki, Sejny, Augustów, Łomża, Ostrołęka, Pułtusk, Warszawa, Radom, Kielce (w przebiegu koncepcyjnym), Kraków, Stary Sącz, Muszyna Warszawa – przecięcie z EuroVelo 2 (Capitals Route). W Małopolsce EV11 funkcjonuje jako VeloNatura i jest powiązana z EuroVelo 4 / VeloMetropolis, VeloDunajec oraz Wiślaną Trasą Rowerową. Pieniny, Preszów, Koszyce Preszów i Koszyce – główne ośrodki miejskie słowackiego odcinka EV11, łączącego polski przebieg szlaku z jego kontynuacją na Węgrzech. Tornyosnémeti, Tokaj, jezioro Cisa (Tisza-tó), Segedyn (Szeged) Segedyn – punkt powiązania EV11 z EuroVelo 13 (Iron Curtain Trail), biegnącą m.in. wzdłuż dawnej granicy węgiersko-jugosłowiańskiej. Na znacznej części węgierskiego odcinka EV11 prowadzi wzdłuż doliny Cisy. Kanjiža, Zrenjanin, Belgrad, Požarevac, Ćuprija, Paraćin, Nisz, Leskovac, Vranje Belgrad – węzeł EuroVelo 11 i EuroVelo 6 (Atlantic–Black Sea Route), prowadzącej przez Serbię wzdłuż Dunaju. Dalszy przebieg EV11 kieruje się na południe, przez dolinę Morawy Południowej w stronę Macedonii Północnej. Kumanowo, Skopje, Weles (Veles), Gewgelija (Gevgelija) Skopje – główny miejski węzeł macedońskiego odcinka EV11. Trasa tworzy połączenie północ–południe pomiędzy granicą z Serbią a przejściem do Grecji w rejonie Gewgelii. jezioro Dojran (Doirani), Saloniki, Wolos (Volos), Teby, Chalkida, Ateny Ateny – południowy punkt końcowy EuroVelo 11 oraz węzeł EuroVelo 8 (Mediterranean Route), przebiegającej przez kraje basenu Morza Śródziemnego.

Norwegia thumb|Droga E69 między Repvåg a tunelem Nordkapp na północnym odcinku EV11 (2015).

EuroVelo 11 rozpoczyna się na Nordkapp, który jest również punktem początkowym tras EuroVelo 1 i EuroVelo 7. Stamtąd prowadzi na południe wzdłuż fiordu Porsangerfjorden, przez region Finnmark do granicy z Finlandią. Północny odcinek przebiega przez obszary subarktyczne, charakteryzujące się niewielką gęstością zaludnienia, tundrą i krajobrazem fiordowym.

Finlandia thumb|Prom na połączeniu Helsinki–Tallinn przez Zatokę Fińską (2014). Przeprawa zapewnia ciągłość EV11 między Finlandią a Estonią.

Fiński odcinek EuroVelo 11 liczy około 1600 km i przecina kraj z północy na południe. Prowadzi przez Laponię, region pojezierzy w środkowej Finlandii, okolice Kuopio i Jyväskylä, a następnie przez region Lahti do Helsinek. Na trasie występują zarówno rozległe obszary leśne i słabo zaludnione, jak i tereny polodowcowe oraz krajobrazy jeziorne.

Ciągłość trasy pomiędzy Finlandią a Estonią zapewnia połączenie promowe z Helsinek do Tallinna, oddalonego o około 80 km po przeciwnej stronie Zatoki Fińskiej.

Estonia W Estonii EuroVelo 11 wykorzystuje istniejącą sieć krajowych tras rowerowych. Od Tallinna prowadzi wzdłuż północnego wybrzeża kraju krajową trasą rowerową nr 1 do Rakvere, następnie skręca na południe i trasą nr 4 dociera do Tartu. Dalszy przebieg wykorzystuje trasę nr 3 w kierunku granicy łotewskiej w rejonie Valgi.

W południowej części kraju EV11 przebiega przez okolice Otepää, w pobliżu Parku Narodowego Karula. Na estońskim odcinku znajdują się zarówno obszary nadmorskie, jak i krajobrazy leśne, jeziorne oraz pagórkowate tereny południowej Estonii.

Łotwa Łotewski odcinek EuroVelo 11 prowadzi od granicy estońskiej w rejonie Valgi do Dyneburga (Daugavpils) i liczy około 660 km. W środkowej części kraju przebiega przez historyczne miejscowości Cēsis i Siguldę, a następnie kieruje się na południowy wschód.

Około połowa łotewskiego odcinka przebiega przez Łatgalię, region wyróżniający się znaczną liczbą jezior, w tym jeziorem Lubāns, największym na Łotwie. Trasa przecina również obszary chronione, w tym parki narodowe, tereny krajobrazowe i rezerwat biosfery.

Litwa Na Litwie EuroVelo 11 przebiega przez wschodnią część kraju, w pobliżu granicy z Białorusią. Od granicy łotewskiej prowadzi na południe przez obszary leśne i jeziorne, w tym Park Regionalny Labanoras, a następnie dociera do Wilna.

Dalej trasa przebiega przez Troki, znane z zamku położonego na wyspie jeziora Galvė, a następnie przez Dzukijski Park Narodowy w kierunku granicy polsko-litewskiej.

Polska thumb|Most pieszo-rowerowy nad Popradem pomiędzy Milikiem (Polska) a Legnawą (Słowacja), w rejonie południowego odcinka EV11 (2020).

Polski odcinek EuroVelo 11 prowadzi od granicy z Litwą na północnym wschodzie kraju do granicy ze Słowacją w rejonie Muszyny. Jego przebieg obejmuje województwa: podlaskie, mazowieckie, świętokrzyskie i małopolskie.

Oficjalny portal EuroVelo podaje długość polskiego odcinka wynoszącą około 762 km. Trasa przecina kraj z północnego wschodu na południe, prowadząc m.in. przez Warszawę i Kraków, a następnie wkracza na obszar Karpat.

Województwo podlaskie Północny odcinek trasy rozpoczyna się przy granicy polsko-litewskiej w rejonie Ogrodnik. Dalej szlak prowadzi m.in. przez rejon Sejn, Wigierski Park Narodowy, okolice Starego Folwarku, Augustów, rejon Rajgrodu i dalej w kierunku Łomży.

Na obszarze Wigierskiego Parku Narodowego istniejący szlak R11 prowadzi m.in. przez Bryzgiel, Płociczno, Leszczewek, Stary Folwark, Wigry, Czerwony Folwark i Rosochaty Róg.

W rejonie Augustowa przebieg historycznie oznakowanego szlaku R11 prowadzi przez miejscowości Bryzgiel, Monkinie, Kopanica, Dalny Las, Serwy, Sucha Rzeczka, Studzieniczna, Wojciech, Augustów, Białobrzegi, Kopiec, Sosnowo i Tajenko.

Przebieg oznakowanego lokalnie szlaku R11 nie na wszystkich odcinkach musi odpowiadać aktualnemu śladowi EuroVelo publikowanemu przez Europejską Federację Cyklistów, ponieważ przebieg tras EuroVelo jest okresowo aktualizowany.

Województwo mazowieckie Według koncepcji rozwoju tras rowerowych województwa mazowieckiego przebieg EuroVelo 11 w regionie wynosi około 360 km i prowadzi w układzie:

granica z województwem podlaskim – Ostrołęka – Różan – Pułtusk – Zegrze – Warszawa – Góra Kalwaria – Mniszew – Ryczywół – Kozienice – Jedlnia – Radom – Szydłowiec – granica z województwem świętokrzyskim.

Na północ od Warszawy trasa prowadzi w przybliżeniu wzdłuż doliny Narwi, przez Ostrołękę, Różan, Pułtusk i Zegrze. Na odcinku Zegrze–Warszawa zbliża się do Kanału Żerańskiego.