Kruczyn – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie średzkim, w gminie Nowe Miasto nad Wartą. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.
Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku. Wieś miała kiedyś inną nazwę i notowano ją jako „Krotoczyno”. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1417 (według zachowanej kopii z 1546) gdzie odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Czotchczyno”, 1436 „Krothczyno”, 1481 „Croczino”, 1494 „Crothczino”, 1530 „Croczina”, 1530 „Croczyno” .
Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była wsią szlachecką, należącą do polskiej szlachty z rodu Kolnickich, a później Kroczyńskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstało miasto leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1469 miejscowość leżała w powiecie kościańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1564 leżała w parafii Kolniczki.
Pierwszy zachowany zapis o wsi pochodzi z 1417 (według zachowanej kopii z 1546) i odnotowuje Gelę wdowę po Świeborze z Kolniczek, który zapisał altarii w kościele parafialnym we Włościejewkach jedną grzywnę czynszu we wsi Kruczyn, w której miała oprawione wiano. W latach 1436-1453 odnotowany został posiadacz Kruczyna Mikołaj Kolnicki z Kolniczek, który identyfikowany jest jako syn Świebora. W 1453 wspomniany został gdy zastąpił w sądzie kmiecia Piotra Wielgusa z Kruczyna.
W latach 1469-1481 właścicielem we wsi był Paweł Pachota Kolnicki z Kolniczek. W latach 1469-1493 odnotowano Mikołaja i Jana synów Jana Chwałkowskiego z Chwałkowa, brata Pawła i Świebora. W 1469 Paweł Pachota z Kolniczek zapisał swej żonie Małgorzacie po 100 grzywien posagu oraz wiana na połowie dóbr należnych mu z działów z bratem Świeborem i bratankami synami zmarłego Jana, w Kolniczkach, Kruczynie, Mszczyczynie, opustoszałej Lgocie pod Książem, miejscowości, która obecnie już nie istnieje oraz w Chwałkowie. W 1469 Paweł Kolnicki sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu Katarzynie wdowie po Janie Kolnickim 6 łanów osiadłych w Kruczynie za 60 grzywien. W 1470 sędziowie polubowni mieli dokonać podziału dóbr ojczystych i macierzystych pomiędzy Jadwigą żoną Jana ze Szkudły w pow. kaliskim, Katarzyną, Świeborem i Pawłem Pachotą Kolnickimi dziećmi Mikołaja Kolnickiego i ich bratankami synami zmarłego Jana Kolnickiego, we wsiach Mszczyczyn, Kolniczki, Chwałkowo i Kruczyn. W 1471 Katarzyna wdowa po Janie Kolnickim córka zmarłego Mikołaja Brodnickiego z Brodnicy w powiecie kościańskim, koło Śremu pozwała Pawła Pachotę ze wsi Kolniczki, Kruczyn, Chwałkowo i Mszczyczyn, o to, że ten ręczył z bratem Świeborem, iż będzie jej bronił od roszczeń innych osób i że odstąpi jej 6 łanów w Kruczynie, z których płynie po jedna grzywna czynszu od łanu, a które jej sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu.
W 1475 Paweł Pachota dziedzic w Kolniczkach zapisał swej żonie Małgorzacie po 100 grzywien posagu i wiana na połowie dóbr należnych mu z działów z bratem Świeborem i bratankami synami zmarłego Jana Chwałkowskiego, w Kolniczkach, Kruczynie, opustoszałej Lgocie i Chwałkowie. W 1480 Katarzyna żona Jana Niemierzyckiego, wdowa po Janie Kolnickim alias Chwałkowskim, sprzedała z zastrzeżeniem prawa odkupu Andrzejowi Świączyńskiemu 3 łany osiadłe i 3. łany opuszczone w Kruczynie. W 1480 Paweł i Świebor bracia sprzedali z zastrzeżeniem prawa odkupu od Andrzeja Świączyńskiego ze Świączyna w powiecie kościańskim 6 łanów w Kruczynie, 3 łany były opustoszałe, a na 3 łanach osiadłych siedzieli trzej kmiecie: Trawicz, Krzczek i Kasin. W 1493 Mikołaj Kolnicki z Kolnic zapisał swej żonie Helenie córce Andrzeja Świączyńskiego po 115 grzywien posagu oraz wiana na połowie dóbr należnych mu z działów ze stryjem Świeborem w Kolnicach, Kruczynie, Chwałkowie, Lgocie oraz na połowie dóbr, jakie przypadły mu po zmarłym stryju Pawle Pachocie. W 1494 Andrzej Świączyński dopuścił Małgorzatę wdowę po Pawle Pachocie do jej posagu i wiana w Kolniczkach, Kruczynie, Chwałkowie i Lgocie. W 1497 Świebor Kolnicki zapisał swej żonie Dorocie córce Bartosza Jutroskiego z Jutrosina w powiecie pyzdrskim po 200 grzywien posagu i wiana we wsiach Kolniczki i Kruczyn oraz na inwentarzu w Chwałkowie.
W 1530 Tomasz Skoraszewski ze Skoraszewic w powiecie kościańskim, dziedzic Kruczyna rościł pretensje do prawa patronatu kościoła w Kolniczkach. W 1531 Tomasz Skoraszewski, który od nazwy wsi przyjął odmiejscowe nazwisko Kroczyński, wraz ze swoją żoną Jadwigą Świeborówną sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu Jadwidze Nowomiejskiej, żonie Hieronima Rozdrażewskiego, dwie grzywny czynszu od sumy głównej 24 grzywien na całej swej części wsi Kruczyn.
W 1535 Marcin Kroczyński z Kolniczek dał Piotrowi Manieckiemu z Manieczek, który pisał się też z Krajkowa, swoje części wsi Kruczyn wraz z opustoszałą Lgotą koło Książa, które przypadły mu w podziałach majątkowych z braćmi, a otrzymał w zamian wsie Koryta, Walendowice i Nowa Wieś w powiecie kaliskim. W 1545 Anna Maniecka alias Krajkowska wdowa po Marcinie Masłku Kolnickim, wówczas żona Marcina Sobiepańskiego oraz jej córka Anna sprzedali z zastrzeżeniem prawa odkupu Janowi, Stanisławowi, Sebastianowi i Krzysztofowi Pierzchleńskim z Pierzchna w powiecie pyzdrskim synom zmarłego Wojciecha Pierzchleńskiego swoje części w Kruczynie i Lgocie. W 1582 dziedzicem w Nowym Mieście nad Wartą, Kruczynie i Lgocie był Hieronim Rozdrażewski.
Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XVI wieku. W 1510 wieś płaciła kopę groszy czynszu plebanowi w Nowym Mieście. W 1564 odnotowano, że wieś Kruczyn w parafii Kolniczki ma 6 łanów. W 1610 miała miejsce wizytacja parafii Kolniczki w Kruczynie w czasie której odnotowano 4 kmieci płacących plebanowi w Kolniczkach po jednej miarze (łac. „metreta”) pszenicy i owsa, dziesięcina z folwarku nie była płacona. Odnotowano także, że niegdyś we wsi tej było 11 kmieci. W 1530 pobrano podatki od 3 łanów. W 1564 od 1 i 3/4 łana oraz od karczmy. W 1566 od 1,5 łana, karczmy i 3 zagrodników. W 1581 od 2 łanów, 5 zagrodników oraz od owczarza wypasającego 40 owiec.
Obecnie We wsi znajduje się dworek szlachecki, który jest częściowo wyremontowany przez właściciela. Dużą rolę w promocji wsi odgrywa znana ferma drobiu Mariusza PachuryWyróżnienie w konkursie „Wielkopolska Nagroda Jakości” dla Mariusza Pachury z Kruczyna!. powiatsredzki.pl, 2007-07-03 [dostęp 2019-11-2009].
We wsi znajduje się boisko, na którym swoje mecze rozgrywała drużyna Kruki Kruczyn. Drużyna grała w gminnej lidze Nowego Miasta Nad Wartą.
Miejscowości sąsiednie to: Chromiec, Kruczynek, Boguszyn, Chwalęcin, Skoraczew.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Nowe Miasto nad Wartą (gmina)