Polska Akcja Humanitarna (Polish Humanitarian Action, skrót PAH) – polska organizacja pozarządowa (organizacja pożytku publicznego), założona 26 grudnia 1992, której celem jest udzielanie pomocy humanitarnej i angażowanie się we współpracę rozwojową. Od początku swojej działalności PAH udzieliła pomocy ponad 17,8 mln osób w 52 krajach na całym świecie.
Obecnie prowadzi stałe działania pomocowe w Sudanie Południowym, Somalii, Kenii, Madagaskarze, Jemenie, Ukrainie, Libanie, Zachodnim Brzegu i Syrii (od momentu trzęsienia ziemi w 2023 r.), a także udziela pomocy natychmiastowej w Strefie Gazy. Organizacja działa również na terenie Polski – od 1998 r. prowadzi program „Pajacyk”, który wspiera dzieci i młodzież w Polsce bez względu na ich narodowość. Od 2023 r. działa także biuro krajowe PAH Polska, którego celem jest niesienie pomocy humanitarnej i integracyjnej na terytorium Polski. Ważnym elementem pracy Fundacji są również działania z zakresu edukacji globalnej, prowadzone w szkołach, przedszkolach czy bibliotekach. mały|240x240px|Obóz dla uchodźców wewnętrznych w Mogadiszu (Somalia), marzec 2016 r.
Prowadzone działania Polska Akcja Humanitarna specjalizuje się w zapewnianiu dostępu do wody, odpowiednich warunków sanitarnych oraz edukacji z zakresu prawidłowej higieny. Buduje, naprawia i utrzymuje w odpowiednim stanie infrastrukturę wodno-sanitarną. Organizacja pomaga również poprzez dostarczanie żywności i wspieranie rozwoju rolnictwa (FSL), odbudowę oraz remonty domów prywatnych i budynków użyteczności publicznej (Shelter), koordynowanie działań w obozach dla osób przymusowo przemieszczonych (CCCM), dystrybucje najpotrzebniejszych produktów nieżywnościowych (NFI) – np. zestawów odzieży, koców, moskitier, tabletek do uzdatniania wody itp., a także wspieranie szkół i ośrodków medycznych. PAH udziela też pomocy psychologicznej i społecznej (MHPSS) oraz przekazuje wsparcie finansowe (MPCA) na spełnienie podstawowych potrzeb. W ramach współpracy rozwojowej Fundacja finansuje szkolenia zawodowe, zajęcia z zakresu rozwoju własnej działalności, wspiera rozwój rolnictwa itp.
W swoich działaniach PAH priorytetyzuje potrzeby ludzi najbardziej narażonych na skutki kryzysów humanitarnych – dzieci, kobiety, uchodźców i osób wewnętrznie przemieszczonych (IDPs), a także osób w podeszłym wieku i z niepełnosprawnościami. Ważnym elementem działań PAH jest edukowanie polskiego społeczeństwa poprzez promowanie wartości humanitarnych i wrażliwości na problemy globalne. PAH prowadzi projekty skierowane do dzieci i młodzieży oraz cykliczne kampanie informacyjne.
Wsparcie, którego udziela Polska Akcja Humanitarna, jest możliwe dzięki wsparciu osób indywidualnych, donatorów instytucjonalnych i firm. Kluczowe w niesieniu profesjonalnej pomocy są również współpraca z partnerami lokalnymi i koordynowanie pomocy humanitarnej w oparciu o międzynarodowe standardy SPHERE.
Misja i wizja Polska Akcja Humanitarna zrodziła się z potrzeby pomagania; z przekonania, że każdy człowiek zasługuje na pomoc i godność.
Fundamentem wizji PAH jest dążenie do stworzenia świata, w którym ludzie są gotowi działać, mają wiedzę i narzędzia do prowadzenia godnego życia.
Misją Polskiej Akcji Humanitarnej jest niesienie pomocy cierpiącym w wyniku konfliktów zbrojnych, kryzysu klimatycznego i katastrof.
PAH jest otwarta na świat i wielokulturowa, zorientowana na rozwiązywanie konkretnych problemów i ukierunkowana w swoim działaniu na człowieka. Pomaga lokalnym społecznościom wzmacniać ich odporność na skutki zmian klimatu, jednocześnie dbając o lokalne ekosystemy w oparciu o doświadczenia samych odbiorców pomocy.
Organizacja działa z poszanowaniem zasad humanitaryzmu, bezstronności, neutralności i niezależności.
Polska Akcja Humanitarna wyznaje zasadę, że na miejscu działań jest tylko gościem. W związku z tym podejmuje takie formy działania, które są długofalowe lub dają możliwość dalszego rozwoju. Wsparcie PAH jest dostosowane do kultury i zwyczajów tych, którzy je otrzymują. Działania w terenie prowadzone są przede wszystkim przez pracowników lokalnych, pochodzących z krajów, w których dane działania są prowadzone.
Produkty, sprzęt i narzędzia PAH pozyskuje również w miarę możliwości najbliżej miejsca prowadzonych działań – dzięki temu wspiera lokalną gospodarkę, nie tracąc niepotrzebnie środków na transport i magazynowanie. Ramy etyczne działań Polskiej Akcji Humanitarnej reguluje Kodeks Czerwonokrzyski. W krajach dotkniętych kryzysami humanitarnymi PAH pracuje w ramach systemu klastrów pomocy humanitarnej, które regulują i koordynują działania w regionie. Dzięki temu pomoc może być skuteczniej dopasowana do potrzeb i trafia tam, gdzie nie dotarły inne organizacje. Jest też komplementarna wobec innych organizacji działających w tym samym miejscu.
Obszary działalności Podstawowym celem PAH jest szybkie i skuteczne udzielanie pomocy humanitarnej ludziom, których życie lub zdrowie jest zagrożone w wyniku kryzysu - nagłego lub przedłużającego się. PAH reaguje w miejscach, w których wybuchają kryzysy humanitarne spowodowane przez konflikty zbrojne, katastrofy i kryzys klimatyczny. Jej priorytetem jest natychmiastowa odpowiedź na kryzys, ale zajmuje się także opracowywaniem długoterminowych rozwiązań i zapobieganiu kolejnym katastrofom.
Pomoc humanitarna to reagowanie na różnorodne kryzysy – od konfliktów zbrojnych po nagłe katastrofy. Jej celem jest zaspokajanie podstawowych potrzeb osób poszkodowanych, takich jak dostęp do żywności, wody, bezpiecznego schronienia i opieki zdrowotnej. Dzieli się na obszary (tzw. klastry), w których specjalizują się poszczególne organizacje.
Polska Akcja Humanitarna działa obecnie w następujących obszarach: Pomoc natychmiastowa Dostęp do wody i sanitariatów Dostęp do żywności Dostęp do schronienia i pomocy nieżywnościowej Dostęp do edukacji Ochrona prawna i psychospołeczna Wsparcie finansowe Opieka zdrowotna Zarządzanie obozami Ograniczanie ryzyka katastrof
Współpraca rozwojowa Polska Akcja Humanitarna prowadzi szeroko zakrojone działania w ramach współpracy rozwojowej, która ma na celu długofalowe wsparcie społeczności w krajach dotkniętych kryzysami humanitarnymi, konfliktami zbrojnymi czy wysokimi wskaźnikami ubóstwa.
Działania odpowiadają zarówno na kwestie podnoszenia jakości usług edukacyjnych czy zdrowotnych, przeciwdziałania lub zmniejszania negatywnych skutków zmian klimatu, jak i zwiększenia lokalnej przedsiębiorczości, dostępu do rynku pracy oraz efektywności miejscowej produkcji rolnej i działalności hodowlanej.
Działania PAH w praktyce Polska Akcja Humanitarna w ramach współpracy z lokalnymi specjalistami wprowadza nowe metody zbierania i oszczędzania wody. Buduje tamy piaskowe, płytkie lub głębokie studnie i zbiorniki wodne w szkołach. Dzięki innowacyjnemu podejściu do zrównoważonego recyklingu szarej wody, czyli takiej, która nie została skażona, ale nie nadaje się do picia, PAH wprowadza także takie rozwiązania jak stawy z matrycami roślinnymi z roślinnością fitoremediacyjną. Oczyszczają one ścieki i wodę szarą, co pozwala na jej ponowne wykorzystanie do różnych celów, takich jak mycie rąk, zmywanie naczyń, nawadnianie szkolnych ogrodów i sprzątanie.
Takie rozwiązania pozwalają na lepsze wykorzystanie i przechowywanie zapasów wody. Zwiększają ogólne bezpieczeństwo i dobrobyt społeczności poprzez zapewnienie dostępu do czystej wody, promowanie praktyk higienicznych i sanitarnych oraz łagodzenie zagrożeń dla zdrowia, związanych z chorobami przenoszonymi przez wodę czy brudne dłonie.
Innowacyjne podejście Polska Akcja Humanitarna wykazuje również w przypadku problemów związanych z zarządzaniem odpadami stałymi, która to kwestia w kontekście kryzysów humanitarnych staje się coraz bardziej paląca. Wraz z innymi organizacjami z Europy oraz ekspertami z sektora biotechnologicznego PAH realizuje wieloletni projekt, którego bezpośrednim celem jest opracowanie skutecznych rozwiązań, systemów i technologii zarządzania odpadami opartych na bioinnowacji. Projekt Bio4Human obejmuje obecnie dwie lokalizacje w Afryce: Sudan Południowy i Demokratyczną Republikę Konga. Jednak w dłuższej perspektywie opracowane rozwiązania będą miały zastosowanie w kontekście nadciągających, szerszych wyzwań humanitarnych w Europie i na świecie.
Polska Akcja Humanitarna w ramach działań rozwojowych organizuje ponadto szkolenia z zakresu zarządzania, prowadzenia i administracji projektów oraz uprawy roli dla lokalnych kooperatyw rolniczych. Kooperatywy odpowiadają m.in. za prowadzenie lokalnych inwestycji związanych z gospodarką wodną oraz produkcją rolną. Ich członkowie stanowią wzór dla innych mieszkańców wsi i przyczyniają się do podniesienia jakości życia wszystkich jej mieszkańców.
Dla lokalnych urzędników PAH prowadzi kursy z zakresu zmniejszania ryzyka katastrof (tzw. disaster risk reduction – DRR). Uzyskana wiedza pozwala im na odpowiednio wczesne opracowanie działań, w tym wdrażanie rozwiązań z zakresu ochrony środowiska oraz zwiększanie odporności lokalnej społeczności na przyszłe kryzysy.
W Libanie Polska Akcja Humanitarna prowadzi natomiast działania z zakresu współpracy rozwojowej, mające na celu wsparcie rozwoju społeczno-gospodarczego poprzez zwiększenie aktywności zawodowej ubogich mieszkańców Libanu, szczególnie młodych osób i kobiet, jak i uchodźców z Syrii czy Palestyny. W 2020 r. PAH, we współpracy z lokalnym partnerem International Humanitarian Relief Lebanon, założyła dla młodych osób GLOW Center for Empowerment w Bejrucie, w którym prowadzone są szkolenia i kursy z różnych dziedzin.
Edukacja społeczeństwa Zespół edukacji PAH od kilkunastu lat popularyzuje edukację globalną w szkołach i poza nimi. Fundacja wierzy, że zdobywanie wiedzy jest pierwszym krokiem do wprowadzania zmiany społecznej. Celem działań zespołu edukacji jest uświadamianie istnienia współzależności łączących ludzi oraz przygotowanie do stawiania czoła wyzwaniom dotyczącym całej ludzkości.
Czym zajmuje się zespół edukacji PAH? tłumaczy przyczyny zjawisk i ich konsekwencje dla ludzi w różnych miejscach na świecie, pokazuje, jak pojedyncze osoby mogą wpływać na globalne procesy, ale i jak globalne procesy wpływają na jednostki, pracuje nad przełamaniem istniejących stereotypów i uprzedzeń, dba o wnoszenie perspektywy Globalnego Południa oraz pokazuje zjawiska światowe i lokalne z nieeurocentrycznej perspektywy, kształtuje krytyczne myślenie, m.in. dyskutując o aktualnych wydarzeniach na świecie i krytycznie przyglądając się relacjom w mediach.
Przykłady działań w zakresie edukacji globalnej: Lekcje pomagania – program edukacyjny dla szkół na temat odpowiedzialnej pomocy humanitarnej; Podkast „Tolerancja to za mało” – w którym Joanna Pankowska wraz z gośćmi i gościniami, wskazują, jak być więcej niż tolerancyjną i tolerancyjnym. Oprócz tolerancji i empatii w podkaście poruszane i przedstawiane są zagadnienia z edukacji globalnej, pomocy humanitarnej i współpracy rozwojowej; Szkolenia dla nauczycielek i nauczycieli – cykl szkoleń dla nauczycieli dotyczący praktycznych umiejętności kształtowania postawy solidarności globalnej; z programem można zapoznać się na platformie edukacyjnej organizacji tutaj; Współpraca z aktywistami i aktywistkami edukacyjnymi – budowanie sieci edukatorek i edukatorów oraz poszerzanie ich wiedzy na temat pomocy humanitarnej.
Pomoc natychmiastowa Istotną częścią działań Polskiej Akcji Humanitarnej jest pomoc natychmiastowa, mająca na celu szybką odpowiedź na katastrofy i wybuchające konflikty zbrojne.