Słopnice

thumb|Słopnice z lotu ptaka thumb|Panorama zimowa Słopnice – wieś sołecka w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Słopnice. Siedziba gminy Słopnice.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego. Dawniej Słopnice należały do gminy Tymbark.

Geografia Położenie Słopnice położone są w centralnej części powiatu limanowskiego, pod najwyższym wzniesieniem Beskidu Wyspowego – górą Mogielicą (1171 m). Słopnice graniczą z gminami Dobra, Kamienica, Tymbark i miastem/gminą Limanowa. Miejscowość położona jest w Beskidzie Wyspowym w dolinie rzeki Słopniczanka i jej głównego dopływu Czarnej Rzeki, u podnóży Cichonia (929 m), Mogielicy (1170 m) i Łopienia (951 m). Na terenie wsi znajdują się jeszcze inne zalesione wzniesienia: Świerczek (734 m) i Dzielec (753 m).

Słopnice zajmują powierzchnię 57 km². Słopnice to gmina, która powstała w 1997 roku poprzez odłączenie się od gminy Tymbark. W jej skład wchodzi jedna miejscowość Słopnice podzielona na pięć sołectw: Słopnice Górne – na południu, Słopnice Dolne Królewskie i Szlacheckie zajmują środkową i północną część gminy, Słopnice Mogielica położona na zachodzie i Słopnice Granice we wschodniej części gminy.

+Sołectwa wsi Słopnice (stan na 12 grudnia 2025)L.PNazwa SołectwaLiczba mieszkańcówPowierzchnia [km²]Gęstość Zaludnienia [os/km²]Mapa sołectwa1Słopnice Dolne Szlacheckie2 0457,9259283x283px2Słopnice Dolne Królewskie1 97915,7126200x200px3Słopnice Górne1 64615,3107200x200px4Słopnice Granice7674,6167200x200px5Słopnice Mogielica73113,355283x283px

Geologia i klimat Wieś znajduje się na terenie Beskidu Wyspowego, który zbudowany jest z fliszu karpackiego. Składają się na niego dwa rodzaje warstw: warstwa magurska i warstwa podmagurska. Klimat we wsi jest przejściowy i niekorzystny dla rolnictwa. Najczęściej występującymi we wsi drzewami są świerki, jodły, buki i sosny.

W Słopnicach znajdują się niewielkie zasoby gazu ziemnego (80 mln m³) i ropy naftowej (1,5 tys. ton)https://www.teraz-srodowisko.pl/media/pdf/aktualnosci/8930-bilans-zloza-kopalin-2019.pdf. W maju 1953 roku udzielono koncesji na wydobycie gazu ziemnegohttp://dokkonc.pgnig.pl/all/Koncesje/80_92.pdf. Później wydobycie ropy i gazu zostało zaniechane.

Gleby Na terenie wsi występują silnie zakwaszone i mało zasobne gleby górskie, które powstały na podłożu z fliszu karpackiego: gleby brunatne wyługowane i gleby brunatne kwaśne, które zajmują największą powierzchnię, a także gleby bielicowe i pseudobielicowe. W dolinach cieków występują natomiast średnie i ciężkie mady. W użytkach rolnych najliczniejsze są gleby V klasy bonitacyjnej (stanowiące 49% użytków rolnych), a także gleby klasy VI (22%). Gleby IV klasy występują na łagodnych stokach i niżej położonych pagórkach, a także w dnie doliny Słopniczanki.

Duże nachylenie stoków we wsi sprzyja erozji gleb, natomiast wysoki poziom zalegania zwierciadła wód gruntowych na utworach słabo przepuszczalnych i nieprzepuszczalnych jest przyczyną występowania obszarów podmokłych.

Wody

Miejscowość znajdują się w zlewni rzeki Słopniczanka, która miejscami przybiera górski charakter (duży spadek, szybki nurt wody i rumowisko skalne w korycie). Główne dopływy Słopniczanki to Babieniec, Czarna Rzeka, Janowski Potok, Michałkowski Potok, Mogielica.

Rolnictwo Użytki rolne Na rok 2022 tereny użytkowane rolniczo stanowią pod względem powierzchni 35,1% miejscowego planu zagospodarowania terenu, natomiast zieleń i wody stanowią ok. 47,6% powierzchni.

W 2005 roku miejscowości znajdowało 2520 ha gospodarstw rolnych, a przeciętna wielkość gospodarstwa wynosiła 3,4 ha i składała się średnio z 8 do 10 działek. Ze względu na mniejsze nachylenie stoków i lepsze gleby użytki rolne są bardziej liczne w środkowej i wschodniej części gminy.

Uprawy Zboża W 2005 roku 70% powierzchni uprawnej zajmowały zboża z wyraźną przewaga pszenicy ozimej (w zachodniej i południowej części wsi uprawia się jednak głównie pszenicę jarą). Plon pszenicy na hektar wynosi około 13-24 q. Uprawa owsa zajmowała 23,5% z plonami wynoszącymi średnio 20 q/ha. Uprawa pozostałych zbóż (jęczmień, żyto i pszenżyto) nie przekracza 15%. W 2005 roku ponad 80% zbóż zbierano kombajnami (w porównaniu do lat 90. XX wieku, gdzie 90% zbóż koszono za pomocą kosiarek konnych).

Rośliny okopowe Ziemniaki zajmowały w 2008 roku 22% powierzchni uprawnej. Zbiory ziemniaków przekraczają 200 q/ha w urodzajnych latach, a przy niekorzystnym przebiegu pogody spadają do 80 q/ha (podczas obfitych opadów deszczów zbiory ziemniaków udają się Podmogielicą i w Słopnicach Górnych, gdzie przez duże nachylenie terenu nadmiar wody spływa szybciej).

Pogłowie zwierząt Zwierzę1988 r.2005 r.Bydło ogółem29441740Krowy15691089Trzoda chlewna789218Owce1838623Konie772230Drób105719676

Demografia Obszar gminy liczący 57 km² na dzień 12 grudnia 2025 r. zamieszkuje 7168 osób, w tym: 3540 kobiet i 3628 mężczyzn, przez co wskaźnik gęstości zaludnienia wynosi 125 osób/km². Mieszkańcy zajmują się handlem, rolnictwem, usługami i drobną wytwórczością. Słopnice, podobnie jak inne miejscowości leżące w Beskidzie Wyspowym, posiadają charakter rolniczo-turystyczny. W momencie utworzenia gminy w 1997 wieś liczyła 5,5 tys. mieszkańców. W 2025 roku w Słopnicach narodziło się 86 osób, zmarły 43 osoby. W związku z tym naturalny przyrost ludności wyniósł 43 osób.

Na 2021 rok wskaźnik feminizacji wynosił we wsi 97, natomiast wskaźnik obciążenia demograficznego wynosi 62,8 osób w wieku nieprodukcyjnym na 100 osób w wieku produkcyjnym. Średni przyrost naturalny wynosi około 8 ‰.

Do II wojny światowej w miejscowości żydzi stanowili od 1 do 3% ludności. Najwięcej żyło ich w Słopnicach w okresie lat 70. XIX wieku, gdzie było ich ponad 120.

Oświata We wsi działają cztery szkoły podstawowe:

Zespół placówek oświatowych w Słopnicach im. Jana Andrusikiewicza Zespół szkoły podstawowej i przedszkola w Słopnicach im. Jana Pawła II Szkoła podstawowa nr 3 w Słopnicach im. Marii Konopnickiej Szkoła podstawowa nr 4 w Słopnicach im. Henryka Dąbrowskiego +Liczba uczniów w Słopnickich szkołachRok szkolnyZPOZSPiPSP Nr 3SP Nr 4Razem uczniów2018/1935718575646812019/2038018275576942020/2137918681536992021/2241317384487182022/2338515887376672023/243931769934702 Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez ks. Stanisława Wojcieszaka w Słopnicach szkoła prawdopodobnie istniała już w XV wieku. Od 1832 aż do roku 1874 nauczyciel w szkole był również organistą.

Kultura thumb|Dziecięcy Zespół Regionalny "Mali Słopniczanie"

Zespoły Dziecięcy Zespół Regionalny "Mali Słopniczanie" Zespół regionalny, który powstał w październiku 1999 r. z inicjatywy dyrekcji Szkoły Podstawowej nr 1 w Słopnicach, który zajmuje się tańcem, pieśniami i gwarą z folkloru Górali Białych, Lachów i Górali Zagórzańskich. Zespół w 2003 roku wystąpił przed papieżem Janem Pawłem II podczas prywatnej audiencji w Watykanie.

Zespół Regionalny "Zbyrcok" Zespół powstały 2 lutego 2013 roku, działający pod patronatem Związku Podhalan oddziału Białych Górali. Powstał on z inicjatywy osób, które z powodu osiągnięcia dorosłości musiały opuścić Zespół Małych Słopniczan. Nazwa zespołu pochodzi od regionalnego słowa, które oznacza metalowy dzwonek zawieszany na szyjach owiec.

Regionalny Zespół Pieśni i Tańca "Słopniczanie" Zespół regionalny założony w październiku 1978 roku przez Marię Kaim we współpracy z Marią Król i Marianem Wójtowicz, prezentujący kulturę Górali Białych. Od września 1981 roku funkcję kierownika zespołu pełni Józef Wójtowicz.

Gminna Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej "Wiolin" Orkiestra założona w styczniu 1999 roku przez Jana Kaima.

Koło Gospodyń Wiejskich Koło gospodyń wiejskich istniejące już od około 1950 roku.

Sport Klub Sportowy „Sokół Słopnice” Klub piłki nożnej działający na terenie miejscowości. Istnieje w nim siedem grup: skrzaty, żaki, orliki, młodziki, trampkarze, juniorzy i seniorzy.

Pierwsze drużyny do gry w piłkę nożną powstawały w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku, jednak na przeszkodzie utworzenia własnego klubu w Słopnicach stał brak odpowiedniej infrastruktury. Miejscowi gracze należeli wtedy do klubu Harnaś Tymbark.

Z inicjatywy m.in. Andrzeja Lisa, Piotra Króla, Józefa Grucela, Tadeusza Grucela i Stanisław Zborowskiego doszło do powstania pierwszego klubu na terenie miejscowości: Ludowego Zespołu Sportowego (LZS) „Sokół”, który w późniejszym czasie przekształcił się w istniejący obecnie Klub Sportowy „Sokół Słopnice”. Pierwszy mecz klubu odbył się w 1994 roku na halowym turnieju Polonii Wiedeńskiej.

Integralne części wsi +Integralne części wsi Słopniceczęści wsi Biała Noga, Brodki, Chochołówka, Czajnówka, Czeczotki, Do Kaima, Dwór, Filipówka, Folwark, Garncarzówka, Giemziki Dolne. Giemziki Górne, Głębiec, Górki, Grabkówka, Granice, Gwizdówka, Hajdówka, Jachymówka, Janówka, Karczówka, Kulpówka, Kwaśniakówka, Liski, Malarzówka, Marciszówka, Marki, Michałki, Pachuty Dolne, Pachuty Górne, Papierzówka, Piaski, Piechotówka, Pod Mogielicą, Porębówka, Przylaski, Putówka, Pyrdały, Rola Dolna, Rola Górna, Sasy, Sączki, Sroki Dolne, Sroki Górne, Staniszówka, Śliwówka, Talaski, Udzielówka, Więcki, Wikarówka, Woźniówka, Wójtostwo, Zadziele, Zalas, Zapotok, Zarębki, Ząbczykówka, Zielińskówka

Historia Średniowiecze Najstarsze wzmianki o założeniu wsi wskazują błędnie rok 1337, kiedy to Władysław Łokietek miał osadzić w miejscowości szesnastu jeńców pochodzenia Tatarskiego. Dokument mający potwierdzać powstanie parafii w Słopnicach w roku 1337, który znajduje się w archiwach parafialnych miejscowości był sfalsyfikowany, co wykazał w XIX w. Wojciech Kętrzyński, udowadniając, iż dokument był mistyfikacją stworzoną w XVIII w. przez Stanisława Morawskiego.

Dokument dotyczący rozprawy sądowej dziedziczenia własności szlacheckiej (poręby i lasu nad potokiem) między Skarbkiem ze Zręczyc a Jaśkiem ze Zbydniowa pochodzący z roku 1400 stanowi jeden z najstarszych dokumentów, które wzmiankują o istnieniu miejscowości. Data ta nie stanowi jednak roku założenia miejscowości, a jest zaledwie poświadczeniem o już wcześniej istniejącej tam osadzie.

Skarbko i Jaśko byli współwłaścicielami miejscowości i członkami rodziny szlacheckiej Słupskich z ziemi Szczyrzyckiej posługującymi się herbem Krzywaśn i zawołaniem Drużyna. We wsi zamieszkali i przejęli we władania prawdopodobnie około XIV wieku.

Pierwsi osadnicy pochodzili z ziemi szczyrzyckiej i osiedlali się w dorzeczu Słopniczaki z polecenia króla Kazimierza Wielkiego w okolicach połowy XIV wieku mieszkali w dwóch osobnych wsiach rozdzielanych przez rzekę Słopniczankę: Słopnicy Królewskiej i Słopnicy Szlacheckiej. Wraz z postępującym karczowaniem lasu po obu stronach potoku, wieś zaczęła się coraz bardziej rozrastać i przesuwać coraz to wyżej. Północne części dorzecza Słopniczanki były wykarczowane i osiedlone później od południowej części. Proces wykarczania lasów potwierdza między innymi obecna nazwa części wsi ,,Zarębki".

Wieś została ulokowana na surowym korzeniu jako wieś leśno-łanowa na prawie niemieckim. Nawsie zgrupowane było po obu stronach potoku Słopnickiego. thumb|Zabytkowy kościół pw. Andrzeja Apostoła w Słopnicach DolnychJuż pomiędzy 1358 a 1373 ufundowano tu pierwszą parafię. Została ona erygowana przez Kazimierza Wielkiego. W tym okresie wzniesiony został również pierwszy kościół pw. św. Andrzeja Apostoła. Kościół ten został rozebrany w XVIII wieku. W latach 1774–1776 zbudowano w Słopnicach zachowany do dziś kolejny drewniany kościół, przez starania proboszcza Jana Zwiernikiewicza, został on zbudowany przez cieślę Jana Golenckiego.

W 1446 roku biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki wyłączył wieś z dekanatu szczyrzyckiego i włączył Słopnice do dekanatu dobczyckiego, do którego Słopnice będą należeć aż do 1784.

XV wiek