Irządze – wieś w Polsce, położona w regionie Progu Lelowskiego, w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Irządze.
Miejscowość jest siedzibą gminy Irządze oraz parafii rzymskokatolickiej pw. św. Wacława, należącej do dekanatu lelowskiego, diecezji kieleckiej.
W okolicach wsi bierze swój początek rzeka Białka, dopływ Pilicy.
Nazwa Pochodzenie nazwy jest niejasne. Witold Doroszewski łączył jej powstanie ze staropolską nazwą ptaka jerzyka – irz, irzyk. Tradycyjnie wywodzono nazwę od słów: „jej rządze”, określających rządy kobiety czy też jej majątek, co wiązano z przekazami jakoby wieś miała być uposażeniem żon książąt polskich: Dąbrówki (Dobrawa Przemyślidka), Ryksy i innych.
Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1220 roku, z dokumentu biskupa krakowskiego Iwo OdrowążaStefan Krakowski, Alfred Czarnota: Dzieje Częstochowy od zarania do czasów współczesnych. Katowice: Śląsk, 1964, s. 28-31., w którym miejscowość wymieniona jest w formie IrzandzeFranciszek Kulczycki, "Monumenta mediiaevi historica res gestas Poloniae illustrantia", Tomus IX, Cracoviae, 1886, str. 27..
Nazwę miejscowości w zlatynizowanej formie Irzandz wymienia w latach (1470–1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis CracoviensisJoannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, "Liber Beneficiorum", Aleksander Przezdziecki, Tom II, Kraków 1864, str.207..
Integralne części wsi +Integralne części wsi Irządze SIMC Nazwa Rodzaj 0132569 Czarne Pole część wsi0132575 Góry część wsi0132612 Wielki Dół część wsi
Historia Według przekazów dzięki żonie Mieszka I, Dobrawie (Dąbrówka) został wzniesiony kościół pod wezwaniem św. Wacława (stan obecny z XIII-wieku, częściowo spalony podczas potopu szwedzkiego). Został odbudowany w XVII wieku.
Od ok. XIV do XIX w. Irządze (Dolne, Górne) administracyjnie należały do powiatu lelowskiego, potem do powiatu włoszczowskiego (1867–1975).
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.
Zabytki Kościół parafialny z XIII wieku. Zespół pałacowo-dworski z XVIII wieku.
Galeria
Zobacz też Jan Ledwoch
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT
Linki zewnętrzne
Kategoria:Irządze (województwo śląskie)