– mistrz zen, który sprowadził nauczanie szkoły buddyzmu zen sōtō do Japonii. Także . Pośmiertnie obdarzony tytułem
Życiorys Dōgen pochodził z arystokratycznej rodziny dworskiej. Jego rodzice zmarli wcześnie (ojciec, gdy miał 3, matka – 8 lat). Był utalentowanym i wrażliwym dzieckiem, mając cztery lata czytał chińską poezję. Śmierć rodziców unaoczniła Dōgenowi głoszoną przez buddyzm nietrwałość rzeczy (jap. mujō) i pchnęła młodzieńca do rozważań na temat życia i śmierci. Mając 13 lat został mnichem, wstąpił do klasztoru Enryaku-ji na górze Hiei (klasztor szkoły Tendai), gdzie przyjął święcenia z rąk przełożonego klasztoru (jap. zasu) Kōena. Ze względu na to, że odpowiedzi, jakie nauka tendai oferowała jako rozwiązania ogarniających go wątpliwości doktrynalnych były niewystarczające, rozpoczął studiowanie zen rinzai pod kierunkiem Eisaia (1141–1215), założyciela japońskiej szkoły rinzai, a po jego śmierci u jego ucznia, mistrza Myōzena (1184–1225). Wraz ze swoim mistrzem, Dōgen wierzył, że podobnie jak Eisai, odkryje prawdziwe znaczenie zen w Chinach, ojczyźnie tej szkoły. W wieku 24 lat udał się więc z Myōzenem w daleką i podówczas niebezpieczną podróż do Chin. W marcu 1223 statek, którym podróżowali, zawinął do chińskiego portu Ningbo.
Z zapisków Dōgena wiadomo, że został na statku przez pierwsze trzy miesiące, odwiedzając jedynie świątynie znajdujące się w pobliżu portu. Najprawdopodobniej chciał dobrze nauczyć się mówionego języka chińskiego, aby móc rozmawiać z chińskimi mistrzami. Niektóre źródła wskazują jednak, iż przyczyną przedłużającego się pobytu w Ningbo był spór Dōgena z władzami hierarchii zenistycznej co do jego miejsca we wspólnocie (nie chciano uznać wskazań buddyjskich Dōgena, otrzymanych na górze Hiei). Natomiast Myōzen od razu udał się do oddalonego o ok. 25 mil klasztoru Jingde (jap. Keitoku) na górze Tiantong (jap. Tendō), w którym ich wspólny mistrz Eisai przebywał trzydzieści lat wcześniej.
Później Dōgen dołączył do Myōzena. Klasztor Jingde (tradycji linji, jap. rinzai), którego przełożonym był Wuji Liaopai (jap. Musai Ryōha), był wówczas jednym z pięciu największych klasztorów w Chinach. W czasie, gdy przebywali tam pielgrzymi z Japonii medytowało wraz z nimi ponad pięciuset mnichów.
Dōgen poznał w chińskim klasztorze wiele rzeczy, o których nigdy wcześniej nie słyszał w Japonii. Jednak im bliżej poznawał życie w klasztorze Jingde, tym bardziej dostrzegał negatywne zjawiska (poruszyła Dōgena do głębi ogólna akceptacja poglądu o równorzędności nauk taoizmu, konfucjanizmu i nauk buddyjskich). W 1224 zmarł przełożony Wuji i wówczas rozczarowany Dōgen wyruszył do innych klasztorów w poszukiwaniu prawdziwego nauczyciela.
Przez ponad pół roku odwiedzał różne klasztory, głównie tradycji linji m.in. Wanshou (jap. Banju) na górze Jing (jap. Kin), ale wciąż nie dopiął celu swej podróży – znalezienia prawdziwego nauczyciela. Rozgoryczony myślał nawet o powrocie do ojczyzny. Postanowił jednak spróbować raz jeszcze w swoim pierwszym klasztorze, którego nowym przełożonym został słynny mistrz tradycji caodong (jap. sōtō, również sōdō) Tiantong Rujing (jap. Tendō Nyojō, 1163–1228). Dōgen napisał list, w którym prosił Rujinga o nauczanie. Otrzymał zgodę i spędził w klasztorze Jingde kolejne cztery lata (po dwóch latach intensywnego treningu osiągnął przebudzenie). Dōgen bardzo cenił swojego mistrza. Nie chcąc stracić żadnego jego słowa, Dōgen zaczął zapisywać swoje rozmowy. Zapiski te zostały odkryte dopiero po jego śmierci, w 1254, wśród jego osobistych rzeczy. Odkrycia dokonał jeden z uczniów Dōgena, Kōun Ejō, który opracował je pod tytułem Hōkyōki (Zapiski ery Baojing). Pierwsza kopia datowana jest na 9 grudnia 1253.
W 1227, mając 28 lat, Dōgen powrócił do Japonii. Drogę powrotną do ojczyzny odbył sam, gdyż Myōzen zmarł w 1225.
Początkowo, do 1230, Dōgen przebywał w założonym przez Eisai'a klasztorze Kennin-ji. Później przeniósł się do świątyni Fukakusa Anyōin, w której sam nauczał. Tam również rozpoczął pisanie swojego wielkiego dzieła, Shōbōgenzō (Oko i Skarbiec Prawdziwego Prawa), które w zamierzeniu Dōgena miało być kompletnym i wielostronnym przedstawieniem Prawa Buddy. Shōbōgenzō, jako pierwsze dzieło religijne w Japonii, zostało napisane w języku japońskim. Obok Shōbōgenzō napisał też szereg pism niezależnych, z których najbardziej znany jest Fukan Zazen-gi napisany przez Dōgena tuż po powrocie z Chin w świątyni Kennin-ji w Kyoto jesienią 1227| strony = 45. Następnie Dōgen przeniósł się do Kannon Dōri Kōshōhōrinji (Kōshō-ji). Dōgen chciał uczynić z Kōshō-ji klasztor, w którym praktykuje się prawdziwy buddyzm i tam dołączył doń m.in. Ejō, jego najbliższy uczeń i jedyny spadkobierca jego Prawa.
W 1243 na skutek prześladowań uznanych instytucji religijnych Dōgen przeniósł się do prowincji Echizen (obecnie prefektura Fukui), gdzie założył klasztor Eihei. Z krótką przerwą przebywał tam aż do 1253, kiedy w bardzo złym stanie zdrowia wyruszył w celu podjęcia leczenia do Kioto. Zmarł w Kioto w domu świeckiego wyznawcy.
Linia przekazu Dharmy zen thumb|Dōgen Zenji Pierwsza liczba oznacza liczbę pokoleń od pierwszego patriarchy chan w Indiach Mahakaśjapy.
Druga liczba oznacza liczbę pokoleń od pierwszego patriarchy chan w Chinach Bodhidharmy.
Trzecia liczba oznacza początek nowej linii przekazu w innym kraju. 34/7. Qingyuan Xingsi (660–740) 35/8. Shitou Xiqian (700–790) autor poematu Cantong qi 36/9. Yaoshan Weiyan (751–834) (także Yueshan) 37/10. Yunyan Tansheng (770–841) 38/11. Dongshan Liangjie (807–869) Szkoła caodong 39/12. Yunju Daoying (zm. 902) 40/13/1. Sŏngak Hyŏngmi (864–917) Korea 40/13/1. Chinch’ŏl Iŏm (869–936) Korea. Szkoła sumi san 40/13. Tong’an Daoying (bd) 41/14. Tong’an Guanzhi (bd) 42/15. Liangshan Yuanguan (bd) 43/16. Dayang Jingxuan* (943–1027) (*także Jingyan) 44/17Fushan Fuyuan został wliczony w tę linię przekazu; gdy nie jest wliczany, Touzi Yiqing jest 44/17 spadkobiercą i cała linia przekazu przesuwa się o jednostkę mniej. Fushan FayuanFushan Fayuan był mistrzem chan z linii linji. Jego linia przekazu biegła od 11. Linji Yixuan (zm. 867) 12. Xinghua Cunjiang (830–925) (także Weifu) 13. Nanyuan Huiyong (860–930) (także Baoying) 14. Fengxue Yanzhao (896–973) 15. Shoushan Xingnian (926–993] (także Shengnian) 16. Shexian Guixing (bd) 17. Fushan Fayuan (991–1067)
W kryzysowym momencie braku wartościowego spadkobiercy (przeżył wybranych) Dayang Jingxuan zwrócił się o pomoc do mistrza Fushana Fayuana o zostanie jego spadkobiercą Dharmy. Fushan zgodził się w ten sposób szkoła caodong przetrwała i została w przyszłości przeniesiona do Japonii przez Dōgena Kigena. (991–1067) (także Yunjian) 45/18. Touzi Yiqing (1032–1083) 46/19. Furong Daokai (1043–1118) 47/20. Danxia Zichun (1064–1119) 48/21. Hongzhi Zhengjue (1091–1157) (także jako Tiantong), autor Congronglu 49/22. Jingyin Kumu (bd) 49/22. Liaotang Siche (bd) 49/22. Sizong (1085–1153) 49/22. Zhide Huihui (1097–1183) 48/22. Huizhao Qingyu (1078–1140 48/21. Zhenxie Qingliao (1089–1157) 49/22. Tiantong Zongjue (1091–1162) 50/23. Xuedou Zhijian (1105–1192) 51/24. Tiantong Rujing (1163–1228) 52/25/1. Eihei Dōgen Kigen (1200–1253) Japonia. Szkoła sōtō 53/26/2. Sōkai 53/26/2. Senne (Yōkōan) 54/27/3. Kyōgō (Yōkōan) 53/26/2. Shinchi Kakushin (1207–1280) 53/26/2. Kangan Giin (1217–1300) (Daijiji) 54/27/3. Shidō Shōyū (zm. 1301 (Daijiji) 54/27/3. Tetsuzan Shian (Daijiji) 55/28/4. Gishō 56/29/5. Hohan 57/30/6. Gyokukan 58/31/7. Senten 55/28/4. Daiko 56/29/5. Gikai 57/30/6. Meishitsu 55/28/4. Ten’an 56/29/5. Chōkei 57/30/6. Ryōshitsu 55/28/4. Shiryō 56/29/5. Mutō 54/27/3. Ninnō Jōki 55/28/4. Gen’e 56/29/5. Zuiseki 56/29/5. Sansen 55/28/4. Saijū 55/28/4. Giyū 56/29/5. Baiin 55/28/4. Mōan 55/28/4. Kozen 55/28/4. Tekiden 55/28/4. Etsuō 54/27/3. Gukoku 55/28/4. Musetsu 56/29/5. Meian 53/26/2. Eihei Koun Ejō (1198–1280) (Eiheiji) 54/27/3. Gien (zm. 1314) (Eiheiji) 54/27/3. Jakuen (chin. Jiyuan) (1207–8.10.1299) (Hōkyōji) 55/28/4. Giun (Hōkyōji) 56/29/5. Donki (Hōkyōji) 54/27/3. Daijo Tettsū Gikai (1219–1309) (Daijōji) 55/28/4. Kyōō Unryō (1267–1341) 55/28/4. Eiko Keizan Jōkin (1267–1325) (Daijōji) 56/29/5. Daichi Zenji (1290–1336) 56/29/5. Kohō Kakumyō (1271–1361) 57/30/6. Bassui Tokushō (1327–1387) 56/29/5. Koan Shikan (zm. 1341) 56/29/5. Genka Tekkyō (zm. 1321) 57/30/6. Genshō Chinzan 56/29/5. Mugai Chikyō (zm. 1357) 57/30/6. Jakushitsu 58/31/7. Chūtei 56/29/5. Meihō Sotetsu (1277–1350) 57/30/6. Soju 58/31/7. Kyoshitsu 57/30/6. Shōgan 58/31/7. Yakushitsu 57/30/6. Gyōnin 58/31/7. Ryōdō 57/30/6. Hōzan 57/30/6. Tsūkai 57/30/6. Shōan 58/31/7. Zeppō 57/30/6. Getsuan 58/31/7. Tenkei 59/32/8. Hokkai 57/30/6. Fushaku 58/31/7. Sōei 57/30/6. Sōshō 58/31/7. Tetsudō 57/30/6. Shugan Dojin 58/31/7. Seihō 58/31/7. Sōkō 58/31/7. Yōkō 57/30/6. Daichi Sokei (1290–1366) 56/29/5. Soji Gasan Jōseki (1275–1365) 57/30/6. Mutō Esū (Yōkōji) 57/30/6. Chikudō Ryōgen (Kenfukuji) 57/30/6. Jippō Ryōshū (1318–1405) (Yōjuji, Reishōji) 57/30/6. Mutei Ryōshō (1313–1361) (Shōbōji) 58/31/7. Gessen Ryōin (1319–1400) (Shōbōji) 58/31/7. Dōsō Dōai (zm. 1379) (Eitokuji, Kōtakuji) 57/30/6. Jikugen Chōsai (Baikōin) 57/30/6. Musai Junshō (zm. 1381) (Jitokuji) 57/30/6. Daitetsu Sōrei (1333–1408) (Myōōji, Rissenji, Gokokuji) 57/30/6. Genno Shinshō (1325–1396) (Taikyūji, Senkeiji, Jigenji) 57/30/6. Mugai Enshō (1311–1381) (Kōtokuji) 58/31/7. Mujaku Myōyū (1333–1393) 59/32/8. Tenshin Yūteki (1341–1413) (Zuisekiji) 57/30/6. Taigen Sōshin (zm. ok. 1371) (Butsudaji) 58/31/7. Ryōdō Shinkaku 58/31/7. Baisan Monpon (zm. 1417) (Ryūtakuji) 59/32/8. Ketsudo Nōshō (1355–1427) 60/33/9. Nan’ei Kenshū (1387–1460) 59/32/8. Jochū Tengin (1363–1437) (Daitōin) 60/33/9. Kisan Shōsan (1377–1442) 61/34/10. Morin Shihan (1392–1487) 62/35/11. Shōshi Sōtai (Taishi Sōtai) 63/36/12. Kenchū Hantetsu 64/37/13. Zaiten Soryu 65/38/14. Rikusan Sogei 66/39/15. Gyokuso Sozui 67/40/16. Ten’yu Sosei 68/41/17. Chō’oku Jukei 69/42/18. Hōkoku Jukin 70/43/19. Nenshu Donju 71/44/20. Ikoku Eiteki 72/45/21. Gikoku Senshuku 73/46/22. Ranryu Joshu 74/47/23. Kashu Shōkei 75/48/24. Shinryō Kyūtetsu 76/49/25. Kakuhō Shuen 77/50/26. Kakuin Eryō 78/51/27. Kakutan Inshū 79/52/28. Hōzan Shūkyō 80/53/29. Reizan Ryōchin 81/54/30. Shūzan Taion 82/55/31. Shōun Taizui 83/56/32. Kanzan Taiō 84/57/33. Nyosan Mokuzen 85/58/34. Chūzan Ninkō 86/59/35. Hakusan Kōjun (1914–2007) 87/60/36. Shaku Genshō (Gábor Terebess) (ur. 1944) 87/60/36. Hōrin Daigyō (1938–2011) 87/60/36. Sato Joko (ur. 1953) 60/33/9. Shingan Dōkū 60/33/9. Sekisō Enchū (zm. 1455) (Tōkei’in) 61/34/10. Taigan Sōbai (zm. 1502) (Tōkei’in) 62/35/11. Kensō Jōshun (zm. 1507) (Tōkei’in) 63/36/12. Jisan Eikun 64/37/13. Daichū Reijō 65/38/14. Nan’ō Ryōkun 66/39/15. Daijū Ryūzon 67/40/16. Hōgan Zensatsu 68/41/17. Ryōzan Chōzen 69/42/18. Kisshū Genshō 70/43/19. Kigai Mon’ō 71/44/20. Kanshū Taisatsu 72/45/21. Tensō Juntetsu 73/46/22. Kenkoku Keisatsu 74/47/23. Raiten Gensatsu 75/48/24. Kengan Zesatsu 76/49/25. Hōkoku Satsuyū 77/50/26. Rotei Shoshuku 78/51/27. Fuhō Tatsuden 79/52/28. Kachū Jakuchū 80/53/29. Bunzan Kōrin 81/54/30. Daichū Bunki (Getsuzan) 82/55/31. Chōko Bungei 83/56/32. Roshū Ezen 84/57/33. Reisai Emon 85/58/34. Tokuzui Tenrin 86/59/35. Shogaku Rinzui 87/60/36. Butsuzan Zuimyō 88/61/37. Bukkan Myōkoku 89/62/38. Butsuan Emyō 90/63/39. Zuigaku Rempō (1905–1993) 91/64/40. Gudō Wafu (ur. 1919) 92/65/41. Chigen Jundo (James Cohen) (ur. 1960) 57/30/6. Mutan Sokan (zm. 1387) (Shōenji) 57/30/6. Yotaku Tsūgen Jakurei (1322–1391) (Yōtakuji, Ryūsenji) 58/31/7. Ikkei Eishū (zm. 1403) 58/31/7. Fusai Zenkyū (1347–1408) (Zenrinji) 58/31/7. Tenshin Jishō 58/31/7. Sekioku Shinryō (1345–1432) (Fukushōji) 58/31/7. Ryōan Emyō (1337–1411) (Saijōji) 59/32/8. Mugoku Etetsu (Ryūonji) 59/32/8. Daikō Myōshū (Sōneiji) 59/32/8.