Język mołdawski (, ) – język z grupy języków wschodnioromańskich, który jest zazwyczaj utożsamiany z językiem rumuńskim lub uważany za jego regionalną odmianę – dialekt.
Język mołdawski był oficjalnie uznany za język urzędowy w Mołdawii, jednak zgodnie z decyzją Trybunału Konstytucyjnego Mołdawii z grudnia 2013, językiem urzędowym kraju jest język rumuński, a nazwa „język mołdawski” oznacza język rumuński stosowany na terytorium Mołdawii. Język mołdawski, zapisywany cyrylicą, zachował status języka urzędowego w Naddniestrzu, separatystycznym regionie Mołdawii. Między językiem mołdawskim a urzędowym językiem rumuńskim nie występują jednak żadne istotne różnice, poza pojawiającymi się niekiedy w tekstach mołdawskich specyficznymi regionalizmami oraz częstszymi archaizmami i slawizmami. Niewielkie różnice w konwencjach ortograficznych wynikają z istnienia dwóch niezawisłych od siebie organów regulujących normy językowe – Mołdawskiej i Rumuńskiej Akademii Nauk. Poza terytorium Mołdawii posługuje się swoją mową ojczystą mniejszość mołdawska żyjąca przede wszystkim w Rumunii, na Ukrainie i w Rosji.
W Rumunii mołdawski uważany jest powszechnie za jeden z dialektów języka rumuńskiego i nie jest objęty oficjalnym statusem. Liczbę osób posługujących się dialektem mołdawskim w Rumunii szacuje się na 6–7 mlnEuroasia Daily Monitor. The Jamestown Foundation.. Część językoznawców jest zdania, że to język rumuński jest odmianą języka mołdawskiego, o czym miałby świadczyć fakt, iż rumuński język literacki rozwinął się głównie na bazie narzecza mołdawskiego, a także to, że mołdawskie teksty literackie są najbardziej archaiczne spośród wszystkich tekstów rumuńskich.
Występowanie Język mołdawski, poza terytorium Republiki Mołdawskiej (i nieuznawanej Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej), jest używany także w Rumunii (rumuńska część Mołdawii łącznie z południową częścią Bukowiny oraz północno-wschodni Siedmiogród), gdzie powszechnie uważany jest za jeden z dialektów języka rumuńskiego. Mołdawski używany jest również na Ukrainie, w historycznych regionach: Bukowina, Podole, Odesszczyzna i Zaporoże.
Poza mołdawskim obszarem autochtonicznym język mołdawski używany jest w Rosji i pozostałych dawnych republikach radzieckich, gdzie posługuje się nim emigracja mołdawska, zamieszkująca przede wszystkim wielkie miasta, m.in. Moskwę i Petersburg. Początki mołdawskiej emigracji w Rosji i mołdawskich tekstów publikowanych w Rosji sięgają XVIII wieku. Tradycje sięgające XIX w. posiada mołdawska emigracja i literatura mołdawska wydawana w Paryżu. Po 1991 roku nasiliła się emigracja mołdawska do krajów Europy Zachodniej i Ameryki Północnej, przede wszystkim: Włoch, Portugalii i Hiszpanii.
Alfabet Do zapisywania zarówno języka mołdawskiego, jak i rumuńskiego (wołoskiego) stosowano pierwotnie cyrylicę, którą w latach 1860–1862 oficjalnie zastąpiono alfabetem łacińskim. W okresie dostosowywania rumuńskich tekstów urzędowych funkcjonował tzw. „alfabet transferowy” (1860–1862), w którym znalazły się zarówno litery łacińskie, jak i litery cyrylicy. Niemniej przez cały czas na terytorium historycznej Mołdawii, a w szczególności w Besarabii, były wydawane publikacje w cyrylicy.
W latach 1924–1989, w odróżnieniu od języka rumuńskiego używanego w Rumunii, w Mołdawii język mołdawski zapisywany był za pomocą cyrylicy. Za pomocą cyrylicy zapisywano również inne języki ZSRR, m.in. rosyjski, ukraiński i białoruski, a także bułgarski i serbski, co miało zapewne istotny wpływ na wprowadzenie nowego alfabetu. Obecnie – tak jak w Rumunii – w Mołdawii używany jest alfabet łaciński, lecz w separatystycznej Mołdawii Naddniestrzańskiej nadal używa się cyrylicy.
thumb|207px|Cyrylica używana do XIX w.
А а Б б В в Г г Д д Е е Ж ж Ӂ ӂ З з И и Й й К к Л л М м Н н О о П п Р р С с Т т У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ш ш Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я
Język literacki Najstarsze zabytki literackie thumb|200px|Dosoftei – jeden z pierwszych pisarzy piszących po mołdawsku thumb|200px|Fragment Latopisu Mołdawskiego autorstwa Grigora Ureche z lat 1642–1647 thumb|left|200px|Trasa podróży mołdawskiego pisarza Nicolae Milesca-Spătarula poprzez Syberię do Chin. Pod wpływem tej podróży Milescu napisał dziennik, który stał się podstawowym źródłem informacji o Chinach w ówczesnej Europie. Mołdawski znaczek pocztowy thumb|200px|Książę Dymitr Kantemir – jeden z najsławniejszych pisarzy mołdawskich. Ilustracja ze strony tytułowej pierwszego wydania „Opisu Mołdawii” (1716).
XVI wiek Do końca XVII wieku w Hospodarstwie Mołdawskim były używane jako języki państwowe i liturgiczne język cerkiewnosłowiański oraz język ruski. Do początku XVI wieku literatura mołdawska istniała wyłącznie w językach cerkiewnosłowiańskim i ruskim. Najstarsze zabytki języka mołdawskiego pochodzą z pierwszej połowy XVI wieku. Należą do nich przekłady fragmentów Biblii, min. Psałterz szkejański (Psaltirea Scheiană), Psałterz woroniecki (Psaltirea Voronețeană) i Psaltirea Hurmuzaki (dokładne daty powstania rękopisów pozostają nieznane). Innym zabytkiem jest Codicele Voronețean – pierwszy tekst literacki z uwzględnionym rotacyzmem mołdawsko-rumuńskim.
XVII wiek W XVII wieku wielu mołdawskich bojarów emigrowało do sąsiadującej wówczas z Mołdawią Rzeczypospolitej, gdzie zazwyczaj pobierali nauki w kościelnych szkołach jezuickich. Na uczelniach tych był położony nacisk na łacińskie elementy w języku mołdawskich obywateli, który w tym czasie miał charakter mieszany, romańsko-słowiański. Propagacja „łacińskiego, rzymskiego” pochodzenia leżała w interesie katolickich duchownych, ponieważ umożliwiała wywieranie nacisku na mołdawską cerkiew prawosławną, w której wówczas dominował ryt słowiański. Dla Mołdawian była atrakcyjna ze względu na zwiększenie ich prestiżu, mogli się uważać za „równowartościowych” lub „bardziej wartościowych” od sąsiednich narodów. Słowo „Rumun” znaczy „Rzymianin”, dosłownie pochodzący od „Romulusa” (nb. stąd pomnik rzymskiej wilczycy w każdym większym rumuńskim mieście).
Pierwszym wśród Mołdawian, który wskazał na łacińskie pochodzenie języka mołdawskiego był bojar Grigore Ureche (1590–1647). Ureche pobierał nauki w jezuickiej szkole we Lwowie. W jednej z części wstępu do swego Latopisu Mołdawskiego (1642–1647, mołd. Letopisețul țărâi Moldovei, de când s-au descălecat țara...), którą zatytułował O naszym mołdawskim języku (mołd. Pentru limba noastră moldovenească) prezentuje tezę o łacińskich korzeniach języka mołdawskiego. Tradycję zapoczątkowaną przez Ureche kontynuował Miron Kostyn (1633–1691), który uzyskał wykształcenie w jezuickiej szkole w miasteczku Bar tuż u mołdawskich granic. Jego niedokończona praca O mołdawskim narodzie (1686–1691, mołd. De neamul moldovenilor, din ce țară au ieșit strămoșii lor) jest nastawioną na polemikę monografią o pochodzeniu Mołdawian oraz ich języka. Kostyn był przekonany, że Mołdawianie pochodzą bezpośrednio od starożytnych Rzymian. Kostyn po śmierci Ureche kontynuował prace nad „Latopisem Mołdawskim” opisując w nim historię Mołdawii do 1661 r. Po śmierci Kostyna latopis dokończył ostatni z wielkich kronikarzy mołdawskich – Ion Neculce (1672–1745) opisując w nim wydarzenia do 1743 r.
Do zabytków starej literatury mołdawskiej należą także dzieła prawosławnego duchownego Dosofteia. Dosoftei przywiózł z Moskwy do ówczesnej stolicy Mołdawii Jassów jedną z pierwszych na ziemiach mołdawskich drukarni, za pomocą której wydawał pierwsze drukowane księgi w języku mołdawskim. W większości były to przekłady tekstów liturgicznych, do najbardziej znanych należy Psałterz świętego proroka Dawida napisany wierszem (mołd. Psâltirea Svîntului prooroc David pre versuri tocmită, 1673) oraz Psaltirea de-nțeles (1680). Dzięki staraniom Dosofteia język mołdawski stał się obok języka cerkiewnosłowiańskiego językiem liturgicznym w Hospodarstwie Mołdawskim. Do przedstawicieli XVII. wiecznej literatury mołdawskiej należy także Nicolae Milescu Spătarul (ros. Николай Гаврилович Спафарий) tworzący przede wszystkim po rosyjsku i łacinie. W 1630 roku dokonał on pierwszego, kompletnego przekładu Biblii na język rumuński i mołdawski (tzw. Biblia Bukareszteńska).
Pod koniec XVII wieku zadebiutował również jeden z najsławniejszych pisarzy mołdawskich – książę Dymitr Kantemir (1673–1723). Do napisania traktatu Dywan lub kłótnia mądrego ze światem (mołd. Divanul sau Gâlceava înțeleptului cu lumea sau Giudețul sufletului cu trupul, 1698) zainspirowały go dzieła autorów średniowiecznych, piszących o sprzeczności woli duszy z wolą ciała.
XVIII wiek Najznaczniejszym zabytkiem literackim napisanym po mołdawsku jest powieść alegoryczna pdt. Historia hieroglificzna (mołd. Istoria ieroglifică, 1705) autorstwa Dymitra Kantemira. Historia hieroglificzna jest pierwszą powieścią napisaną w języku mołdawskim w ogóle. Wydarzenia polityczne w Mołdawii z przełomu XVII i XVIII w. są w niej przedstawione jako spór o następstwo tronu, toczący się pomiędzy państwem Lwa, rządzonym przez Jednorożca (tzn. Kantemira), a państwem Orła, którym włada Gawron (wołoski książę Konstantyn Brynkoweński, mołd. Constantin Brâncoveanu). Kantemir w swej powieści sprzeciwia się wołoskim ingerencjom w wewnętrzne sprawy Mołdawii. Barokowa budowa utworu zawiera liczne dygresje, wątki poboczne i rozważania filozoficzneJiří Našinec: Cantemir, Dimitrie: Děje hieroglifické, w: Slovník světových literárních děl (Praha: Odeon, 1988; tom 1 „A-L”, s. 153)..
Do innych dzieł tego autora należy także napisana po łacinie i mołdawsku Kronika starożytności Rzymiano-Mołdawiano-Wołochów (mołd. Hronicul vechimii romano-moldo-vlahilor, 1717–1722). W swej kronice Kantemir broni tezę o czysto rzymskim pochodzeniu Mołdawian i Wołochów. Podobnie jak Miron Kostyn, Kantemir uważa Mołdawian za część większego „rzymskiego narodu” – jako „naród w narodzie”. W latach 1714–1716 Kantemir pod wpływem filozofa Gottfrieda Leibniza i Pruskiej Akademii Nauk napisał po łacinie pracę pt. Descriptio Moldaviae (pol. Opis Mołdawii), pierwszą pracę naukową dotyczącą mołdawskiej historii, geografii, systemu politycznego, cerkwi prawosławnej, obyczajów i piśmiennictwa. Praca ta do dzisiaj posiada niemałą wartość naukową i literackąValentová, Libuše: Cantemir Dimitrie, w: Slovník rumunských spisovatelů (Praha: Nakladatelství Libri, 2001)..
Reromanizacja języka thumb|200px|Gheorghe Asachi – portret pędzla Giovanni Schiavoniego z 1830 r. thumb|200px|Popiersie Mihaila Sadoveana w Parku Stefana Wielkiego w Kiszyniowie. Pierwsze próby świadomej romanizacji języka miały miejsce na końcu XVIII wieku i świadczą o nich dzieła greckokatolickich (unickich) księży – przedstawicieli tzw. szkoły siedmiogrodzkiej. W Siedmiogrodzie unia kościelna w XVI wieku (wejście Cerkwi prawosławnej pod rzymską jurysdykcję), osiągnęła dość „dobre” wyniki (około 5% rumuńskich wierzących było i jest „unitami”). W kontekście sytuacji prawnej Wołochów (którzy np. przez wiele stuleci nie mogli się osiedlać w niemieckich miastach Transylwanii) w Monarchii Habsburskiej, unia kościelna i „odkryte pochodzenie rzymskie” stały się dla nich wygodąMichael W. Weithmann: Balkan-Chronik: 2000 Jahre zwischen Orient und Okzident (Regensburg: Verlag Friedrich Pustet, 1995)..
Do końca XVIII w. język Mołdawian i Wołochów był językiem mieszanym, o charakterze romańsko-słowiańskim. Świadczą o tym pierwsze prace lingwistyczne i słowniki etymologiczne klasyfikujące ten język raz jako słowiański, innym razem jako romański.