Atlas (gr. , Atlas, łac. Atlas) – w mitologii greckiej jeden z tytanów.

Uchodził za syna tytana Japeta i okeanidy Azji (lub Okeanidy Klymene) oraz brata Prometeusza, Epimeteusza i Menojtiosa. Skazany przez Zeusa za udział w tytanomachii na dźwiganie sklepienia niebieskiego na barkach gdzieś na dalekim zachodzie, w kraju Hesperyd. Ojciec wielu córek zwanych Atlantydami (Plejady i Hiady z Plejone, Hesperydy z Hesperis), czasem za jego córkę uważa się też Dione. Atlas miał także synów: Hyas i Hesperos, według Homera, jego córką była nimfa Kalipso. Według innej wersji uchodził za pierwszego astronoma, króla Mauretanii.

Postać Atlasa przewija się w wielu mitach. Jedenasta praca Heraklesa w służbie Eurysteusza miała polegać na kradzieży jabłek z ogrodu Hesperyd, córek Atlasa, który brał udział w tym przedsięwzięciu. Gdy Perseusz wracał z wyprawy przeciw Meduzie, postanowił zatrzymać się w zachodniej Afryce. Spotkał się z wyjątkowo nieprzyjemnym powitaniem ze strony Atlasa. Rozgniewany heros pokazał tytanowi głowę jednej z gorgon i zamienił go w kamienną górę, którą nazwano imieniem tytana.

Już Herodot (Dzieje 4, 184) utożsamiał go z górami w północno-zachodniej Afryce. Atlas wyobrażany jest najczęściej jako potężny starzec, który trzyma na ramionach glob ziemski. Temat Atlasa był wykorzystywany w rzeźbie starożytnej, później także w baroku. Najsłynniejsze wyobrażenia Atlasa w sztuce – metopa w świątyni Zeusa w Olimpii, Atlas Farnezyjski – kopia w muzeum w Neapolu.

Według niektórych autorów, szczególnie zwolenników historii o Atlantydzie, Atlas miał być synem Posejdona i herosem, a narodzić się miał ze związku z nimfą Klejto. Ten Atlas miał podobno jedenastu braci, z którymi razem założył największe miasta Atlantydy. Często utożsamiano go z wyżej opisanym Atlasem. Istnieją też przekazy, że Atlas jest synem Uranosa i bratem Kronosa.

Zobacz też Upelluri Atlas (góry) syndrom Atlasa

Przypisy Nowa encyklopedia PWN, T. 1, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995, . Mała encyklopedia kultury antycznej A–Z (red. Zdzisław Piszczek). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1988, . Pierre Grimal, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo, 1990, .

Kategoria:Tytani w mitologii greckiej Kategoria:Prometeusz