Jednostka pochodna układu SI – jednostka układu SI, wielkości fizycznej pochodnej, utworzona w oparciu o równanie definicyjne tej wielkości i wynikające z niego równanie wymiarowe tej jednostki wyrażające ją jako iloczyn potęg jednostek podstawowych układu. Część jednostek pochodnych ma nazwy i symbole specjalnie dla nich utworzone (np. paskal – Pa), natomiast nazwy i symbole pozostałych tworzy się na podstawie nazw i symboli jednostek podstawowych. Niektóre jednostki pochodne są bezwymiarowe.
Jednostki pochodne posiadające własne nazwy i symbole Wielkość fizyczna Nazwa jednostki Symboljednostki OdpowiednikChodzi o odpowiedniki dające wyrazić się za pomocą jednostek podstawowych i pochodnych, a nie tylko za pomocą jednostek podstawowych; wynikają one też z definicji danej wielkości fizycznej, np. moc w kontekście mechaniki jest definiowana inaczej niż moc w kontekście elektrotechniki. Odpowiednikw jednostkachpodstawowych kąt płaski radian rad 1Radian i steradian są jednostkami bezwymiarowymi. m·m−1 kąt bryłowy steradian sr 1 m2·m−2 częstotliwość herc Hz1/s s−1 siła niuton Nkg·m/s² m·kg·s−2 ciśnienie, naprężenie paskal Pa N/m2 m−1·kg·s−2 energia, praca, ciepło dżul J N·mC·VW·s m2·kg·s−2 moc, strumień promieniowania wat W J/sV·A m2·kg·s−3 ładunek elektryczny kulomb C s·A napięcie elektryczne, siła elektromotoryczna wolt V W/AJ/C m2·kg·s−3·A−1 pojemność elektryczna farad F C/Vs/Ω m−2·kg−1·s4·A2 rezystancja om Ω V/A m2·kg·s−3·A−2 przewodność elektryczna simens S 1/ΩA/V m−2·kg−1·s3·A2 strumień magnetyczny weber Wb V·sJ/A m2·kg·s−2·A−1 indukcja magnetyczna tesla T Wb/m2(V·s)/m2N/(A·m) kg·s−2·A−1 indukcyjność henr H Wb/A(V·s)/AΩ·s m2·kg·s−2·A−2 temperatura stopień CelsjuszaStopień Celsjusza jest specjalną nazwą kelwina używaną do wyrażania temperatur w skali Celsjusza. Jeden stopień Celsjusza jest równy jednemu kelwinowi, więc wartość liczbowa różnicy temperatur jest taka sama bez względu na to, czy jest ona wyrażona w stopniach Celsjusza czy też w kelwinach. °C K strumień świetlny lumen lm cd·srWyrażenie lumena w ten sposób różni się od podanego obok wymiaru lumena w jednostkach podstawowych ponieważ steradian jest wielkością bezwymiarową. Stąd lumen ma wymiar [cd], a luks [m−2·cd] cd natężenie oświetlenia luks lx lm/m2 m−2·cdSteradian jest jednostką bezwymiarową. Stąd wzór na natężenie oświetlenia (cd·sr/m2) jest przedstawiany identycznie z wzorem na luminancję (cd/m2) aktywność ciała promieniotwórczego bekerel Bq s−1 dawka pochłonięta grej Gy J/kg m2·s−2 równoważnik dawki pochłoniętej siwert Sv J/kg m2·s−2 aktywność katalityczna katal kat s−1·mol
Przykłady jednostek pochodnych nie posiadających własnych nazw i symboli Wielkość fizyczna Nazwa jednostki Symboljednostki Odpowiednikw jednostkachpodstawowych pole powierzchni metr kwadratowy m2 m2 objętość metr sześcienny m3 m3 prędkość metr na sekundę m/s m·s−1 strumień objętości metr sześcienny na sekundę m3/s m3·s−1 przyspieszenie metr na sekundę do kwadratu m/s2 m·s−2 zryw metr na sekundę do sześcianu m/s3 m·s−3 udar metr na sekundę do czwartej m/s4 m·s−4 prędkość kątowa radian na sekundę rad/s s−1 pęd,popęd niutonosekunda N·s m·kg·s−1 moment pędu niuton metr sekunda,dżul sekunda N·m·sJ·s m2·kg·s−1 moment siły niutonometrdżul na radian N·mJ/rad m2·kg·s−2 liczba falowa metr odwrotny m−1 m−1 gęstość kilogram na metr sześcienny kg/m3 m−3·kg objętość molowa metr sześcienny na mol m3/mol m3·mol−1 działanie dżul sekunda J·s m2·kg·s−1 pojemność cieplna,entropia dżul na kelwin J/K m2·kg·s−2·K−1 ciepło właściwe dżul na kilogram kelwin J/(kg·K) m2·s−2·K−1 gęstość energii dżul na kilogram J/kg m2·s−2 gęstość energii dżul na metr sześcienny J/m3 m−1·kg·s−2 napięcie powierzchniowe,sztywność niuton na metrdżul na metr kwadratowy N/mJ/m2 kg·s−2 irradiancja wat na metr kwadratowy W/m2 kg·s−3 przewodność cieplna wat na metr kelwin W/(m·K) m·kg·s−3·K−1 lepkość kinematyczna,współczynnik dyfuzji metr kwadratowy na sekundę m2/s m2·s−1 lepkość dynamiczna paskal sekundaniutonosekunda na metr kwadratowy Pa·s(N·s)/m2 m−1·kg·s−1 indukcja elektryczna,powierzchniowa gęstość ładunku elektrycznego kulomb na metr kwadratowy C/m2 m−2·s·A objętościowa gęstość ładunku elektrycznego kulomb na metr sześcienny C/m3 m−3·s·A gęstość prądu amper na metr kwadratowy A/m2 A·m−2 konduktywność simens na metr S/m m−3·kg−1·s3·A2 przenikalność elektryczna farad na metr F/m m−3·kg−1·s4·A2 przenikalność magnetyczna henr na metr H/m m·kg·s−2·A−2 natężenie pola elektrycznego wolt na metrniuton na kulomb V/mN/C m·kg·s−3·A−1 natężenie pola magnetycznego amper na metr A/m A·m−1 luminancja kandela na metr kwadratowy cd/m2Steradian jest jednostką bezwymiarową. Stąd wzór na natężenie oświetlenia (cd·sr/m2) jest przedstawiany identycznie z wzorem na luminancję. cd·m−2 dawka ekspozycyjna kulomb na kilogram C/kg kg−1·s·A rezystywność om metr Ω·m m3·kg·s−3·A−2
Jednostki uzupełniające Początkowo radian i steradian były zaliczane do grupy jednostek uzupełniających układu SI. Jednak w 1995 r. zrezygnowano z tego podziału i od tego czasu istnieją tylko dwie grupy jednostek: podstawowe oraz pochodne.
Przypisy
Kategoria:Listy jednostek miar i wag