Kobierzyn (Kraków)

mały|Pieczęć Kobierzyna z 1901r. na dokumencie mały|Mapa Kobierzyna z głównymi ulicami: Kobierzyńska (czerwony), Ul. Dr. Józefa Babińskiego (Zielony), Zawiła (pomarańczowy) ukazanej w Monografii: "70 XXVI Kobierzyn" stworzonej przez przez P.P PKZ O. Kraków. mały|Mapa ze wszystkimi nazwami rejonów Kobierzyna thumb|Aleja prowadząca do ronda w Szpitalu Klinicznym im. dr. Józefa Babińskiego thumb|Kaplica Rektoralna Matki Bożej Częstochowskiej na terenie Szpitala Klinicznego im. dr. Józefa Babińskiego thumb|Kościół Matki Bożej Królowej Polski w Kobierzynie thumb|Pomnik upamiętniający obóz jeniecki Stalag 369

Kobierzyn – część Krakowa, wchodząca w skład Dzielnicy VIII Dębniki, pełniąca rolę jednostki pomocniczej gminy (część miasta. ID TERYT: 0951066). Dawna wieś o rodowodzie średniowiecznym, włączona w granice administracyjne miasta w 1941 r. Godło wsi zawarte na pieczęciach znanych od połowy XIX wieku to przedstawienie kury i koguta.

Nazewnictwo w Kobierzynie - Etymologia nazwy Kobierzyn Etymologia nazwy Kobierzyn Nazwę wsi Franciszek Piekosiński łączyłNazwa Kobierzyn: wg F. Piekosińskiego:”… owych 3300 wsi pierwotnych dzieli się na 2 grupy, mianowicie na wsie ojczycowe dzierżawcze gminne jak: Bolechów, Dalechów, Czarnocin, Kobierzyn, Targoszyn, albo na ojczycowe patronimiczne gminne Bolechowice, Dalechowice, Kobierzyce… w miarę tego, czy odnośne rodziny przybyły do swej nowej ojczyzny nad Wisłę za życia i pod zwierzchnictwem swego ojca Bolecha, Dalecha, Czarnoty, Kobiery lub Targosza… czy też ojcowie ich zmarli jeszcze podczas wędrówki, a do nowej ojczyzny przybyły już tylko ich dzieci Bolechowice, Dalechowice, Czarnocice, Kobierzyce…” Franciszek Piekosiński. "Rycerstwo polskie wieków Średnich. Rycerstwo małopolskie w dobie piastowskiej" 1200-1366, Kraków 1904, s. XXV [ mowa o Lechitach nadwiślańskich koniec VI w.] z imieniem Kobiera. W staropolskiej mowie: kobier/kobierzSłowo ”kobierz” może też oznaczać łopian (Poczet Krakowski, Tom 3, str. 350) oznaczał rodzaj tkaniny ozdobnej, dywan.

Różne odmiany nazwy Kobierzyna Od pierwszych wzmianek dotyczących Kobierzyna możemy zauważyć różny sposób zapisywana. W najstarszej znanej wzmiance, pochodzącej z 1350 roku, nazwa wsi została zapisana w brzmieniu Coberzin. W innych dawnych zapiskach w postaciach: Coberzino (1354), Kobirzyn (1362), Kobyerzyn (1470), Kobwrin (1511), Kobierzin (1581). Kobierzin (1581).Przedstawienie różnych form zapisywania nazwy wsi Kobierzyn (Poczet Krakowski, Tom 3, str. 350)

Nazewnictwo w Kobierzynie - Rejony/części Kobierzyna Z czasów średniowiecza W czasach średniowiecza w Słowniku historyczno-geograficznym IH PAN znaleźć można było trzy nazwy:

Ogrodzienica/Ogrodzenica (łąka) Zagłowna/Zagłówna (niwa)

Nazwy te nie przetrwały do dzisiejszych czasów w żadnej formie. Ten słownik stanowi jedno źródło jego istnienia).

Natomiast nazwa Przymiarek/Przymiarki przetrwała do dzisiejszych czasów:

jako ul. Przemiarki w Kobierzyńskim Zalesiu jako nazwa w PRNG (ulokowana na Łąkach Kobierzyńskich. PRNG ID: PL.PZGiK.320.NGRP.112118)

Z czasów zaborów austriackich: Z racji tego, że Kraków jak i Kobierzyn znajdował się pod zaborem austriackim, do dzisiejszych czasów zachowały się mapy militarne:

Mapa Galicji & Lodomerii - Pierwsza mapa militarna (1779–1783) Galicja & Bukowina (1861–1864) - Druga mapa militarna Księstwa Habsburgów Księstwo Habsburgów (1869-1887) - Trzecia mapa militarna

oraz mapy katastralne dostępne na portalu "Szukaj w Archiwach"

To dzięki nim mamy większą wiedze na temat nazw jakie znajdowały się w Kobierzynie:

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Zapaście – Jest to część Kobierzyna ulokowana w Północno-Zachodniej oraz środkowo-zachodniej części wsi

W pierwsza definicja odnosi się do "spuszczania się szybko z góry na dół". Korelując to z aspektami geograficzno-fizjograficznymi możemy zdefiniować słowo oznaczające gwałtowne spadki terenu. Zapewne Zapaściem nazywano okolice pod szczytem Pagórka Kobierzyńskiego, z którego spadek terenu był bardzo gwałtowny co można zauważyć nawet dziś.

Drugą definicją którą możemy zaczerpnąć z PWN-a może być odniesienie się do błoni (również tak określał je P.P PKZ O. Kraków, jak również i pastwisk na których pasły się zwierzęta.

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Wzór Północny/Południowy – Są to części ulokowane w historycznym centrum zmierzające ku południowej granicy (w kierunku Sidziny i Opatkowic)

Nazwy te wywodzą się ze słowa "wzór". Odnosi się ono od czasownika „wzoranie”, który to wywodzi się z czasownika orać. Oznacza to więc, że „wzór” to nic innego jak pole dworskie na którym uprawiano rolę. Potwierdza to cytat Potockiego przedstawiony w "słowniku Etymologicznym" przez Aleksandra Brücknera: „Z swoich dworskich wzorów… szlachta nie płaci poborów”Nazwy kierunkowe (Północy i Południowy, w kierunku Wschód-Zachód) wynikają zapewne z faktu położenia tak dawnego dworu, który to oba "wzory" rozdzielał.

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Zalesie – Był to przysiółek Kobierzyna ulokowana w Północno-Wschodniej części wsi.

Jest to jedna z nazw, która wraz z Przymiarkiem (Przemiarkiem) przetrwała do dzisiejszych czasów w nazwie ulicy. Przysiółek ten powstał na wskutek wyrębu lasu, który miał miejsce na terenach Zalesia ok. 18 wieku.

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Krzyżowa/Krzyż – rejon ulokowanej nad nieistniejącym już Pastwisnym Stawem (który można dostrzec na mapie) w okolicach Zalesia. Aktualnie jego lokalizacja można upatrywać się w okolicy skrzyżowania ul. Zalesie oraz Studzianki

Nazwę można przyrównać do wsi Krzyżowa z powiatu Świdnickiego, Tam nazwę wsi tłumaczono jako „granica dystryktu” bądź „wieś graniczna”. Jest to spójna etymologia nazwy z Kobierzyńskim przysiółkiem gdyż ten znajdował się właśnie przy samej granicy z Borkiem Fałęckim.

––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

Skowronek - rejon ulokowany między ulicą Raciborską a Zalesie.

Nazwa terenowa zawdzięczona jest nieistniejącej już karczmie o tej samej nazwie, która znajdowała się na Zalesiu.

Nazwy przedstawione przez P.P PKZ O. Kraków w latach 90' 20w. P.P PKZ O. Kraków tworząc "Studium historyczno-konserwatorskie nr 70/XXVI Kobierzyn" w rozdziale "E: Nazewnictwo przedstawili kilkanaście dodatkowych nazw historycznych, które dostępne są do dziś w PRNG:

Mazurówka ( "Mazurów" w PRNG) – pola na Zapaściu w północnej części wsi przy granicy ze Skotnikami (obok pętli tramwajowo-autobusowej przy ul. Czerwone Maki) Zagumnie & Suwajówka – łąki na Zapaściu znajdujące się przy ulicy Dr. Jana Piltza (Zagumnie na zachód od ulicy, Suwajówka na Wschód od ulicy) Basistówka – łąka na Zapaściu znajdująca się między ulicami Dr. Jana Piltza, Dr. Józefa Babińskiego oraz ul. Macierzanki Lubostroń – łąki na Zapaściu znajdująca się wzdłuż ul. Lubostroń. Granicami Lubostronia stanowi ul. Czerwone Maki (zach. granica) oraz ul. Kobierzyńska (wsch. granica) Pod Janem – pola i łąki na północ od cmentarza parafialnego Kobierzyn-Lubostroń, Moczary – łąki w dolinie potoku Młynny-Kobierzyński w wsch. części wsi (miedzy ul. Skośną a Gwieździstą) Przymiarki – pola i łąki na południowy wschód od Szpitala Specjalistycznego im. Dr. Józefa Babińskiego (między ul. Spacerową a ul. Bp. Albina Małysiaka). Doły – łąki w południowej części Kobierzyna na Łąkach Kobierzyńskich w dolinie potoku Stawarki/Sidzinki (lokalnie rejon przez mieszkańców nazywany również "Wendolem", oznaczający "Wodny Dół") Parszywka – wzniesienie przy granicy ze Sidziną Łysa Góra – wzniesienie przy granicy z Opatkowicamii, Kliny – pola po południowej stronie Szpitala Specjalistycznego im. Dr. Józefa Babińskiego (są tą inne Wodka – łąki w środkowo zachodniej części przy granicy z Skotnikami (Okolice ulic: Henryka Barycza, Stanisława Okonia oraz Szymona Szymonowica) Zagaje – pola i łąki na pd.-wschód od zespołu dworskiego (aktualnie teren ulokowany między ul. Komuny Paryskiej a ul. Władysława Krygowskiego, wzdłuż ul. Michała Korpala).

Nazwy potoków i cieków wodnych Aktualnie przez Kobierzyn przepływają trzy cieki wodne, które zostały nazwane:

Młynny-Kobierzyński – potok wodny zawdzięczający swój pierwszy człon nazwy od młyna zlokalizowanego przy ul. Młynowej 6, gdzie potok ma swoje ujście do Wilgi. Rzewny (Urwisko) - potok z źródłem w Kobierzynie

Potok Pychowicki (Jaz) - potok posiadający źródło w Kobierzynie, następnie przez Skotniki i Pychowice wpada do Wisły.

Historia W Słowniku Geograficzno- Historycznym Małopolski w Średniowieczu PAN, w haśle Kobierzyn znajdujemy informacje o położeniu wsi, wielkości, właścicielach itp. Wiadomo stamtąd, że podkrakowska wieś Kobierzyn od czasów najdawniejszych leżąc w ziemi krakowskiej, powiecie szczyrzyckim, potem krakowskim, sąsiadowała w czasach Jana Długosza z Opatkowicami, Borkiem, Skotnikami, Zakrzowem (za Kazimierzem), Pychowicami i Sidziną. Przez długi czas granice wsi wyznaczały kopce graniczne, fosy, znaki lub kamienie. Pierwotnie wieś lokowana na tzw. prawie polskim została przez króla Kazimierza Jagiellończyka przeniesiona na prawo średzkie [zachowując podział na niwy] w 1450 r. O co prosił ówczesny jej właściciel Jan Oleśnicki herbu Dębno [hurtem sześć wsi]. W niepisanym prawie polskim mieszkańców wsi obowiązywały liczne daniny, posługi, od których byli wolni w prawie średzkim, płacąc jedynie określony umową czynsz. Wieś Kobierzyn była własnością rycerzy-szlachty, mieszkających we dworze (1429, 1430, 1470-80, 1549) z folwarkiem.

Przypisy

Kategoria:Dzielnica VIII Dębniki Kategoria:Dzielnice Krakowa do 1954 roku