Konin – węzłowa stacja kolejowa w centrum prawobrzeżnej części Konina, przy ulicy Kolejowej 1. Koniński dworzec jest jednym z sześciu najważniejszych dworców w województwie wielkopolskim, według klasyfikacji PKP ma kategorię dworca regionalnego.

Ruch pasażerski Rok Wymianaroczna Wymianapasażerskana dobę Miejscew Polsce 2017 767 000 2100 bd. 2018 621 000 1700 bd. 2019 767 000 2100 184. 2020 475 000 1300 195. 2021 584 000 1600 171. 2022 876 000 2400 149. 2023 985 500 2700 146. 2024 1 061 400 2900 151.

Historia 1912–1918 Pierwsze tory kolejowe położone zostały w okolicach Konina na przełomie 1911/1912 roku w podkonińskiej wówczas wsi Łężyn. Powstała wtedy wąskotorowa (rozstaw 750 mm) kolejka dowożąca buraki cukrowe do nowo wybudowanej cukrowni w Gosławicach. W połowie 1914 roku wybuchła I wojna światowa, a Konin został zajęty przez wojska niemieckie. Pod koniec grudnia tego roku przedłużono linię do znajdującej się na północ od miasta, wówczas odrębnej wsi Czarków. Tory kolejki kończyły się wówczas na rogu obecnych ulic Poznańskiej i Kleczewskiej, gdzie ustanowiono wąskotorową stację Konin. W 1915 roku prześwit torów zmieniono z 750 mm, na rozstaw 600 mm, a między Czarkowem i Pątnowem uruchomiono połączenie pasażerskie.

1919–1938 Po zakończeniu działań wojennych rozpoczęto naprawę zniszczeń oraz budowę nowych połączeń, zwłaszcza w granicach byłego Królestwa Polskiego, będącego pod zwierzchnictwem Imperium Rosyjskiego. Przedstawiono wtedy plany połączenia dwóch istniejących odcinków Poznań – Strzałkowo oraz Kutno – Warszawa, linią przez Konin. W maju 1919 roku rozpoczęto prace nad kolejowym połączeniem Poznania z Warszawą. Inwestycja często wstrzymywana była ze względu na brak materiałów, powolne prace przy budowie obiektów inżynieryjnych, strajki załogi czy wreszcie przez trwającą od początku 1919 roku wojnę polsko-bolszewicką. Rok po rozpoczęciu prac, 20 maja 1920, prowizorycznie połączono Strzałkowo z Kutnem. 25 stycznia 1922 roku zainaugurowano przewozy na odcinku Strzałkowo – Konin – Kutno, a prace inżynieryjne ostatecznie ukończono w listopadzie 1925 roku. Pod koniec tego samego roku oddano do użytku bocznicę kolejową do gosławickiej cukrowni. Planowano także budowę przez Konin magistrali węglowej, jednak ostatecznie wybrano inny przebieg trasy.

1939–1959 1 września 1939 roku Niemcy hitlerowskie dokonały agresji na Polskę. W pierwszych dniach wojny zniszczono wiele obiektów sieci transportowej, w tym konińską stację kolejową – nalot kilku Ju 87 Stuka zniszczył torowiska, wschodnie skrzydło budynku dworca, a także spowodował śmierć kilkunastu cywili i pracowników kolei. Kolej regionu konińskiego została włączona w struktury Deutsche Reichsbahn. Jeszcze przed końcem roku przywrócono przejezdność na osi wschód-zachód, a w lipcu 1940 zakończono naprawę dworca kolejowego w Koninie. W związku ze strategicznym przebiegiem linii Poznań – Kutno, od czerwca 1941 roku rozpoczęto rozbudowę i modernizację linii. W ciągu roku, na 179-kilometrowym odcinku powstał drugi tor szlakowy, nowoczesne nastawnie, urządzenia sterowania ruchem, parowozownie i wagonownie. 20 stycznia 1945 roku do Konina wkroczyła Armia Czerwona. Po wyzwoleniu, w lutym 1945 na stacji zmieniono rozstaw szyn z 1435 na 1524 mm dla celów radzieckich transportów wojskowych. Podczas ostatnich dni wojny przez Konin przejeżdżało do 24 par radzieckich wojskowych pociągów z zaopatrzeniem.

Po klęsce Niemiec, od października 1945 rozpoczęto ponowne przekuwanie torów na rozstaw szyn 1435 mm, a stacja przeszła pod zarząd Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych Łódź. W pierwszych latach powojennych naprawiano i modernizowano infrastrukturę konińskiej stacji. Przygotowania Związku Radzieckiego do zimnej wojny spowodowały rozkwit głównych linii i stacji kolejowych. W latach 50. przekształcono poniemiecką parowozownię w wagonownię, zorganizowano kolejowy oddział straży pożarnej. W 1958 roku DOKP Łódź zostało zlikwidowane, a stacja Konin została przyłączona do DOKP Poznań. Rok później w ciągu ulicy Przemysłowej, na wschód od stacji przerzucono nad torami wiadukt.

1960–1988 Na początku lat 60. rozpoczęto proces elektryfikacji linii Poznań – Konin – Warszawa: we wrześniu 1962 roku przyjechał do Konina pierwszy pociąg elektryczny, a w połowie 1964 roku możliwe było połączenie pociągiem z trakcją elektryczną z Poznaniem. Między 1962 a 1964 rokiem w Koninie następowała zmiana lokomotyw z elektrycznej na parową. W tym samym czasie stacja przeszła gruntowne zmiany: zmieniono układ torów stacyjnych, wprowadzono semafory świetlne, podniesiono i wydłużono perony oraz zamontowano na nich oświetlenie. Wydrążono także tunel prowadzący do peronu 2, który w latach 70. został przedłużony do peronu 3., a w 1981 do nowo powstałego osiedla Zatorze. W roku 1965, w związku z rozbudową odkrywek węgla brunatnego na północy regionu, zlikwidowano torowisko kolejki wąskotorowej na odcinku Konin Wąskotorowy – Jabłonka Słupecka, a budynek dworca wąskotorowego wyburzono. W roku 1971 rozpoczęto przygotowania do budowy 15-kilometrowej, normalnotorowej linii Konin – Kazimierz Biskupi, mającej połączyć centrum nowej części miasta ze znajdującymi się na północy zakładami przemysłowymi: elektrowniami Konin i Pątnów, hutą aluminium, FUGO oraz odkrywkami KWB Konin. W tym celu powstał wyspowy peron nr 3, a także przelotowa hala dla lokomotyw spalinowych obsługujących nową linię. Uroczysta inauguracja przewozów na linii nr 388 odbyła się 26 maja 1974 roku. W drugiej połowie lat 70. rozpoczęto budowę nowego centrum komunikacyjnego – połączonego dworca kolejowego, autobusowego i pocztowego. Część dworca dla PKS oddano do użytku w 1977 roku. Po rozpoczęciu rozbiórki starego dworca, władze wstrzymały dalsze finansowanie projektu, wskutek czego istniejące skrzydło dworca przejęła kolej. Na przełomie lat 70. i 80. wybudowano nad ulicą Torową kładkę dla pieszych, a później powstał Wiadukt Briański – drogowa przeprawa nad torami w ciągu ulicy Kleczewskiej. 1 czerwca 1984 roku oddano także do użytku przystanek Konin Zachód, jeden z dwóch planowanych przystanków na linii nr 3.

Od 1989 Od przełomu lat 80. i 90. zaczęto likwidować lub opuszczać wiele budynków i budowli kolejowych – rozebrano m.in. obrotnicę przy parowozowni czy halę spalinowozów dla linii nr 388. 27 maja 1995 roku po torach linii nr 388 przejechał ostatni planowy pociąg pasażerski. Ze wsparciem Wspólnoty Europejskiej w latach 1998–1999 na linii kolejowej nr 3 zastosowano samoczynną blokadę liniową oraz zmodernizowano tor nr 2. W czerwcu 2012 stowarzyszenie Akcja Konin w porozumieniu z PKP pomalowało zewnętrzną elewację dworca – wolontariusze namalowali czarne sylwetki postaci na tle żółto-brązowych ukośnych pasów. Była to nagroda za projekt odświeżenia dworca w konkursie organizowanym przez producenta farb marki Dulux. W 2013 roku Towarzystwo Przyjaciół Konina, przy wsparciu władz miasta, rozpoczęło starania o odbudowę dworca w formie wyburzonego w 1977 budynku nawiązującego do staropolskiego dworku. W maju 2013 roku zapadła decyzja o głębokiej modernizacji konińskiego dworca, jednak w listopadzie postanowiono obecny gmach wyburzyć i wznieść całkowicie nowy obiekt. Do czerwca 2014 roku miał powstać plan zagospodarowania przestrzennego i projekt bryły dworca, a prace budowlane miały rozpocząć się w 2015 roku. Plany zakładały stworzenie dworca kombinowanego, dla kolei, PKS oraz autobusów międzynarodowych. Budynek miał ponadto zostać przystosowany dla niepełnosprawnych, parking przed dworcem przebudowany, a w dalszej perspektywie planowano zmodernizować perony. W połowie 2014 roku okazało się, że budowa nowego gmachu opóźni się ze względu na brak inwestora, którego PKP zaczęło poszukiwać w kwietniu. Nowa inicjatywa kolejowa Małe projekty deweloperskie zakłada budowę nowego dworca połączonego z przestrzenią handlowo-biurową, przedstawiając także swoje wizje nowego dworca. Poza Koninem, przebudowie miałyby być także poddane dworce w Mińsku Mazowieckim, Dębicy i Oświęcimiu. Ostatecznie, na początku 2015 roku, udało się pozyskać inwestorów gotowych sfinansować budowę nowego dworca. Koszty inwestycji szacowane są na 38 mln złotych, a inwestor jest w stanie wybudować nowy obiekt w około 12 miesięcy. Początkowo rozpoczęcie prac budowlanych planowano na przełom 2016 i 2017 roku, jednak przeciągające się konsultacje w sprawie projektu oraz sprawy własnościowe gruntów przesunęły rozpoczęcie budowy na wiosnę 2018. Prace przy budowie dworca miały się zbiec w czasie z trwającą od połowy 2017 roku modernizacją linii kolejowej nr 3 na odcinku Swarzędz – Sochaczew, obejmującą również stację w Koninie. Po remoncie peronów i torów na stacji pozostały 2 perony, 4 krawędzie peronowe i 4 tory peronowe.

Linie kolejowe Przez stację kolejową Konin przebiega linia kolejowa nr 3 (Warszawa Zachodnia – Kunowice), będąca częścią europejskiej linii kolejowej E 20 (Berlin – Moskwa). Ponadto na stacji swój bieg rozpoczynała linia nr 388, odbijająca w kierunku północnym. Linia kolejowa nr 3 jest zelektryfikowana, natomiast na linii nr 388 brak trakcji elektrycznej. W 2013 roku linię kolejową nr 388 przekształcono w ciąg bocznicowy Konin – Pątnów, tor 1P.

Linia kolejowa nr 3 wykorzystywana jest zarówno w ruchu pasażerskim, jak i towarowym. Na linii nr 388 do roku 1995 prowadzono ruch pasażerski, obecnie występuje tylko sporadyczny ruch towarowy.

Infrastruktura Budynek dworca mały|Dworzec kolejowy w Kole przed modernizacją – niemal identyczny budynek stał do 1977 roku w Koninie Pierwszym budynkiem dworca kolei wąskotorowej był, znajdujący się u zbiegu obecnych ulic Poznańskiej i Kleczewskiej, budynek mieszkalny, w którym urządzono kasę, biuro oraz punkt gastronomiczny. W granicach prowizorycznej stacji znajdowały się także dwa magazyny oraz studnia, z której czerpano potrzebną parowozom wodę. W 1921 roku stację przeniesiono na północną pierzeję stacji normalnotorowej, wybudowano dworzec oraz drewnianą parowozownię, tworząc stację styczną kolei wąsko- i normalnotorowej.

Pierwsze budynki pełniące rolę dworca kolei normalnotorowej były prowizorycznymi barakami. Usytuowane były w okolicach obecnego dworca, przy obecnej ulicy Kolejowej. Dopiero około roku 1926 otwarto dwuskrzydłowy neorenesansowyBalińska Grażyna M., Dworce i inne reprezentacyjne budynki PKP jako przykład architektury użyteczności publicznej w etapach przekształceń w XX w., [w:] Wpływ dorobku II Rzeczpospolitej na urbanistykę i architekturę powojenną, pod red. nauk. W. Czarneckiego, Białystok 2011, s. 543–544. budynek, nawiązujący stylem do staropolskiego dworku szlacheckiego. Projektantem dworca był inż. Romuald Miller, autor m.in. bliźniaczego dworca w Kole. W tym samym czasie powstała droga dojazdowa do stacji (obecna ulica Dworcowa), magazyn, wieża ciśnień oraz zlokalizowana na północno-wschodnim rogu obecnych ulic Warszawskiej i Przemysłowej, pompownia.