Kornwalia ( [] / []; [] / []) – kraina geograficzno-historyczna i zarazem najbardziej wysunięte na południowy zachód hrabstwo Anglii, położone na Półwyspie Kornwalijskim, na zachód od rzeki Tamar. Centrum administracyjnym, a także jedynym miastem o statusie city jest Truro. Kornwalia zajmuje powierzchnię 3563 km² łącznie z wyspami Scilly (administracyjnie stanowiącymi oddzielną jednostkę), położonymi 45 km od Land’s End – najbardziej na południowy zachód wysuniętego fragmentu hrabstwa. W 2024 roku hrabstwo zamieszkane było przez 585 655 osób (164 os./km²).
Kornwalię charakteryzują dzikie krajobrazy wrzosowiska, długa i urozmaicona linia brzegowa oraz łagodny klimat. Krajobraz górniczy Kornwalii i Zachodniego Devonu w roku 2006 wpisano na listę światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO. Istotną dziedziną gospodarki regionu jest turystyka (24% przychodu). Kornwalia jest jednak jednym z najbiedniejszych regionów Wielkiej Brytanii (średnia płaca wynosi 62% w stosunku do średniej wysokości wynagrodzeń w Wielkiej Brytanii)„Closed for business” The Guardian, 10 maja 2005. z najmniejszym wkładem do gospodarki narodowej.
Kornwalijczycy to jeden z sześciu narodów celtyckich. Niektórzy mieszkańcy protestują przeciw obecnemu statusowi politycznemu Kornwalii i domagają się większej autonomii.
Podział administracyjny Obecnie W skład hrabstwa ceremonialnego wchodzą dwie jednostki administracyjne typu . Kornwalia (unitary authority) Scilly (unitary authority)
1974–2009 thumb|left|Podział administracyjny Kornwalii w latach 1974–2009 W latach 1974–2009 Kornwalia była hrabstwem niemetropolitalnym, w którego skład wchodziło sześć . Wyspy Scilly stanowiły, tak jak obecnie, odrębną jednostkę administracyjną typu (ustanowiona w 1891 roku).
(1) – Penwith, centrum administracyjne – Penzance (2) – Kerrier, centrum administracyjne – Camborne (3) – Carrick, centrum administracyjne – Truro (4) – Restormel, centrum administracyjne – St Austell (5) – Caradon, centrum administracyjne – Liskeard (6) – North Cornwall, centrum administracyjne – Bodmin i Wadebridge (7) – Scilly,
Nazewnictwo thumb|Wrzosiec rozpierzchły thumb|Pamiątka z Kornwalii Nazwa Kornwalii (korn. Kernow) pochodzi od zamieszkującego niegdyś obecny obszar półwyspu celtyckiego plemienia, które Rzymianie nazywali Cornovii. Słowo to pochodziło od jeszcze wcześniejszej nazwy plemienia Brytów – Corneu. Celtycki rdzeń cern lub łacińska nazwa cornu – oba oznaczające „róg” lub „półwysep” – mogą wskazywać, że nazwa odnosi się do kształtu Kornwalii. Podobnie używana od ok. 700 n.e. nazwa Cornubia oznaczająca „ludzi rogu” nawiązuje do kształtu półwyspu.
W VI i VII wieku nazwa Cornubia przeszła liczne zmiany w związku z ewolucją języka staroangielskiego. Anglosasi wprowadzili przyrostek -wealas („cudzoziemcy”), który w połączeniu z jedną z nowszych form utworzył określenie Corn-wealas.
Symbole Kornwalii
Flaga Kornwalii
St Piran’s Flag – sztandar św. Pirana jest czarnym prostokątem z białym krzyżem prostopadłym do podstaw i boków. Według legendy twórca flagi, św. Piran (VI w., patron kornwalijskich górników cyny), utworzył ten znak widząc roztapiającą się w ogniu rudę cyny. Jej pochodzenie jest jednak nieustalone. Pierwszy zapis o fladze kornwalijskiej pochodzi z roku 1835. Jeden z pierwszych wizerunków flagi widnieje w witrażu katedry w Westminster. Napis wykonano w celu uczczenia pamięci kornwalijskiego wynalazcy Richarda Trevithicka.
Flaga stosowana jest głównie w celu podkreślenia odrębności narodowej, choć identyfikują się z nią również działacze na rzecz niepodległości Kornwalii. Używa się jej podczas obchodów świąt kornwalijskich, jak np. St. Piran’s Day czy Helston Flora Day. Często pojawia się na samochodach w miejsce znaku GB – pod flagą widnieje wtedy podpis Kernow (korn. Kornwalia).
Patroni Kornwalii
Za patrona regionu uważa się opata z początku VI wieku, św. Pirana. Jest on również patronem górników cyny. Z jego osobą związanych jest wiele legend kornwalijskich. Do tego miana kandydują również św. Petroc, którego korzenie sięgają najpewniej Walii, i św. Michał. Św. Michał utożsamiany jest tradycyjnie z St Michael’s Mount, a św. Petroc – z Padstow. Dzień patrona – św. Pirana – obchodzi się corocznie 5 marca.
Inne symbole Flagą Księcia Kornwalii jest czarny prostokąt z trójkątem równobocznym ułożonym z czternastu złotych monet tle, zwróconym wierzchołkiem w dół. Metale, zwłaszcza cyna i miedź, są często wykorzystywane w symbolice Kornwalii z racji ich znaczenia dla gospodarki regionu.
thumb|left|Pyrrhocorax pyrrhocorax Symbolem Kornwalii jest wrończyk (Pyrrhocorax pyrrhocorax) – w poezji kornwalijskiej używa się go jako symbolu regionu. W Kornwalii wierzono również, że król Artur żyje obecnie pod postacią wrończyka. Jego angielska nazwa chough często służyła w Anglii jako przydomek Kornwalijczyka. Wizerunek ptaka znajduje się w herbie Kornwalii. Ptak, ongiś popularny w Kornwalii, obecnie na większą skalę żyje tylko w Irlandii.
Choć Kornwalia nie ma oficjalnego symbolu kwiatowego, jego rolę pełni często wrzosiec rozpierzchły (Erica vagans L.) oraz żonkil, który celebrowany jest na kilku pokazach i innych wydarzeniach.
Kowadło jest symbolem kornwalijskich kowali i oznacza honor. Jest to również odwołanie do Michaela An Gof (pol. Kowalski), przywódcy rebelii z r. 1497.
Język kornijski thumb|Szyld w języku kornijskim w Penzance
Język kornijski należy do grupy języków celtyckich i jest blisko spokrewniony z walijskim i bretońskim, mniej z irlandzkim, szkockim gaelickim i manx. Kornijski funkcjonował jako język społeczności do końca XVIII wieku. W roku 1904 został opublikowany „Podręcznik języka kornijskiego” autorstwa Henry’ego Jennera. Badania z roku 2000 wykazały, że językiem kornijskim posługuje się płynnie ok. 300 osób, a 3000 użytkowników jest w stanie przeprowadzić prostą rozmowę w tym języku. W Wielkiej Brytanii język jednak nie ma określonego statusu prawnego, niemniej jednak naucza się go w ok. dwunastu szkołach podstawowych. Używany jest okazjonalnie przy uroczystościach świeckich i religijnych. W roku 2002 język kornijski został oficjalnie uznany za język mniejszości narodowej w Wielkiej Brytanii, a w roku 2005 lokalne władze otrzymały dotacje od rządu na jego promocję i ochronę. Standardową formę języka przyjęto w roku 2008. Dwóch członków Parlamentu Wielkiej Brytanii, Andrew George, deputowany z St Ives i Dan Rogerson, reprezentujący Kornwalię Północną, złożyło przysięgi parlamentarne po kornijsku.
Geografia thumb|center|Położenie Kornwalii na mapie fizycznej południowo-zachodniej Anglii thumb|Tintagel, najwyżej położone miejsce na wybrzeżu kornwalijskim thumb|Najwyższy szczyt Kornwalii – Brown Willy thumb|Wrzos – symbol Kornwalii
Linia brzegowa Hrabstwo Kornwalia zajmuje czubek półwyspu położonego na południowym zachodzie wyspy Wielka Brytania i dlatego narażone jest na działanie silnych wiatrów wiejących od Oceanu Atlantyckiego.
Północne i południowe wybrzeże półwyspu różnią się znacząco. Północne wybrzeże, leżące bezpośrednio nad Atlantykiem, ma charakter klifowy – tu właśnie, między miejscowościami Boscastle i Tintagel znajduje się High Cliff, najwyższy klif w Kornwalii (224 m). Jednocześnie są tu również długie piaszczyste plaże, będące atrakcją turystyczną, m.in. w Bude, St Ives, czy też Newquay. W tej części wybrzeża swe ujście znajdują dwie rzeki: Hayle oraz Camel, która stwarza warunki do istnienia bezpiecznej przystani w Padstow. Wybrzeże południa Kornwalii, zwane rivierą, jest bardziej osłonięte, toteż są tam lepsze warunki dla bezpiecznych przystani w ujściach rzek, m.in. miasta Falmouth i Fowey. Plaże na południu pokrywa gruboziarnisty piasek, gdzieniegdzie spotyka się też skaliste platformy abrazyjne.
Ukształtowanie powierzchni i budowa geologiczna Wnętrze Półwyspu Kornwalijskiego składa się z pasów wyżyn rozciągniętych w kierunku równoleżnikowym. Wyżyny te tworzą masywy granitowe. Przykładem jest płaskowyż Bodmin Moor, na którym znajduje się Brown Willy – najwyżej położony punkt Kornwalii. Następnie (ze wschodu na zachód) pojawia się wywyższenie wokół St Austell, Camborne, półwysep Penwith i Land’s End. Z intruzywnych granitów zbudowane są także Wyspy Scilly (obecnie częściowo zatopione) oraz wzgórza na obszarach graniczących z Kornwalią, takich jak Dartmoor. W strefach kontaktowych między masywami granitowymi a osadowymi skałami osłony tychże masywów miały miejsce intensywne procesy metamorfizmu kontaktowego i mineralizacji. Zjawiskom tym Kornwalia zawdzięcza posiadanie rud metali kolorowych: cyny, miedzi, ołowiu i cynku, które do XX wieku miały dla regionu kluczowe znaczenie gospodarcze. Proces wietrzenia granitu spowodował również powstanie złóż kaolinu – glinki używanej jako surowiec do produkcji porcelany, zwłaszcza w okolicy St Austell, które do dziś jest ważnym centrum przemysłu ceramicznego.
Granitowy płaskowyż otoczony jest przez bardziej żyzne grunty pastwiskowe. Przy południowym wybrzeżu zadrzewione doliny stwarzają dobre warunki do wegetacji roślinności lubiącej klimat ciepły i wilgotny. Teren ten położony jest głównie na warstwach piaskowca i łupków. Północny wschód Kornwalii leży na skałach pochodzących z karbonu, zwanych inaczej Culm Measures.
Będący częścią Półwyspu Kornwalijskiego półwysep Lizard przejawia dużą odmienność w porównaniu z resztą kraju. Jest to jedyny na terenie Wielkiej Brytanii obszar występowania ofiolitu – kompleksu skał magmowych uformowanego pod powierzchnią oceanu. Część ultrazasadowych skał ofiolitu została zmetamorfizowana i obecnie występuje jako powstałe w prekambrze serpentynity, głównie ciemnozielone i czerwone. Tworzą one widowiskowe klify; małe odłamki serpentynu są sprzedawane w sklepach z pamiątkami. Wnętrze półwyspu pokrywają mało żyzne gleby o niewielkiej miąższości, leżące przeważnie bezpośrednio na podłożu zbudowanym ze skał ultrazasadowych. Obszar ten jest dość jałowy, porastają go najczęściej wrzosowiska.
Klimat Kornwalia zajmuje najbardziej na południe wysuniętą część Wielkiej Brytanii, dlatego jej klimat jest stosunkowo ciepły i słoneczny. Przeważają łagodne zimy, a mróz i śnieg są zjawiskiem bardzo rzadkim, z wyjątkiem wyżyny w środku Półwyspu Kornwalijskiego. Średnia temperatura roczna dla większości Kornwalii wynosi między 9,8 a 12 °C, i jest nieco niższa dla obszarów położonych wyżej. Kornwalia znajduje się pod wpływem łagodnych wiatrów, przeważnie zachodnich z Oceanu Atlantyckiego i jest stosunkowo deszczowa, choć mniej niż bardziej na północ wysunięte obszary zachodniego wybrzeża Wielkiej Brytanii, od 1051 do 1290 mm w skali rocznej. Na większości terytorium hrabstwa nasłonecznienie wynosi ponad 1541 godzin w roku. Niniejszy wykres przedstawia temperatury minimalne i maksymalne oraz sumę opadów w St Mawgan, w południowo-zachodniej części hrabstwa.
Środowisko naturalne Fauna i flora thumb|Kolcolist porasta kornwalijskie wrzosowiska Niewielkie uprzemysłowienie terenu, jak również jego niezdatność do intensywnego rolnictwa, zwłaszcza w głębi półwyspu spowodowały, że region ten wyróżnia się dobrze zachowaną różnorodnością gatunkową flory i fauny. W regionie wypas bydła nigdy nie był intensywny i dużą rolę w kształtowaniu krajobrazów otwartych odegrały naturalne pożary. W efekcie powstały korzystne warunki do rozwoju wrzosowisk z przewagą wrzosu, różnych gatunków wrzośców, w tym endemitu – wrzośca rozpierzchłego, rosnącego tylko na Półwyspie Lizard. Na wrzosowiskach rosną poza tym borówki czarne (lokalnie zwane whortleberry) i kolcolisty.