Zamek w Nowym Korczynie – obecnie nieistniejący zamek królewski wzniesiony przez Kazimierza Wielkiego w drugiej połowie XIV w., na prawym brzegu Nidy – naprzeciw Nowego Miasta Korczyna. Zniszczony podczas potopu szwedzkiego oraz w pożarze w 1702 roku, rozebrany w 1776 roku. W połowie XVI wieku znajdował się na terenie powiatu wiślickiego województwa sandomierskiegoWojewództwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku; Cz.1, Mapy, plany, Warszawa 1993, k. 4.

Architektura Zamek był zbudowany na planie regularnego czworoboku o wymiarach u podstawy 90x100 m. Otoczony był przez odnogi rzeki i położony na sztucznym wzniesieniu. Od południowego zachodu w narożu muru wznosiła się wieża. Wjazd do zamku znajdował się przez piętrową bramę od strony zachodniej. Do bramy prowadził most zwodzony i następnie droga po wyejździe z zamku skręcała na północ w stronę miasta przez kolejną bramę zwaną Samborzem i kolejny most. Z wyjątkiem strony północnej, która była usytuowana bezpośrednio przy rzece, zamek otoczony był fosą. Na zamku znajdowała się sypialnia królewska, domy mieszkalne oraz budynki gospodarcze. Zamek wzniesiono z cegły na fundamentach z kamienia wapiennego. Głównymi obiektami wewnątrz zamku były dwa budynki, od północy i od południa o szerokości 5,5 metrahttps://nid.pl/dopobrania/KSIEGARNIA/Informator_Archeologiczny/IA_Badania1972.pdf. W jednym z budynków znajdowała się kaplica królewska pw. Świętej Trójcy i św. Stanisława. Zamek w Korczynie mógł przypominać zamek w Rawie Mazowieckiej, jednak zamek w Nowym Korczynie był większy od zamku w Rawie.

W latach 1403–1408 zamek został rozbudowany przez Jagiełłę. Dobudowano m.in. skarbiec oraz salę górną.

W XVI wieku zamek stopniowo przebudowywano, przekształcając go w renesansową rezydencję. Pierwsza przebudowa miała miejsce w 1517 r. Jej inicjatorem był kanclerz wielki koronny Krzysztof Szydłowiecki. W 1572 roku opisywano, że zamek ma około 80 pomieszczeń, w tym 8 komnat, 9 izb, 3 sale, 5 sieni i ponad 20 komór. W części gospodarczej były 2 kuchnie, 3 spiżarnie, 5 piwnic i 6 "sklepów". Inwentarze z XVII wieku wspominają o więzieniu, które mieściło się w murowanej wieży, w południowo-zachodnim narożniku budowli. Z zewnątrz do murów tej wieży przylegał drewniany budynek, w którym znajdował się browar i rezydencja burgrabiego. thumb|Wizja zamku w Nowym Mieście Korczynie w 2 połowie XIV. Autor Krzysztof Moskal

Historia Zamek w Nowym Korczynie w czasach Kazimierza Wielkiego był jednym z najważniejszych ośrodków dóbr królewskich w Małopolsce. Bywał tu dwór królewski oraz odbywały się liczne zjazdy. Na zamku przyjmowane były także poselstwa zagraniczne. Na przełomie września i października 1370 roku na zamku krótko przebywał ranny król Kazimierz Wielki, wracając z polowania w PrzedborzuKronika Jana z Czarnkowa (org. Joannis de Czarnkow Chronicon Polonorum), red. M.D. Kowalski, Kraków 2009, s. 24, 633.. W 1383 roku piętnaście dni na zamku spędził pretendujący do polskiej korony książę mazowiecki Siemowit IVJan Długosz, Jana Długosza Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, ks. 9 (1300--1370), Warszawa 2009, s. 159.. Zamek był ulubioną siedzibą króla Władysława Jagiełły, który przyjeżdżał tu 83 razy. Na jego polecenie zamek naprawiono w latach 1388-1389, ale poważnej rozbudowy dokonano w latach 1403-1408, o czym świadczy to, że na prace przeznaczono aż 750 grzywien (ok. 147 kg srebra)J. Karwasińska, Rachunki z prac budowlanych na zamku w Nowym Mieście Korczynie w latach 1403 - 1408, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej (Zeszyt dodatkowy) 4, 1956, nr 2.. W 1403 r. Jagiełło gościł tu kilku książąt piastowskich. W 1404 r. król przyjął na nowokorczyńskim zamku poselstwo moskiewskie, a w 1409 r. poselstwo krzyżackie, które doręczyło królowi Jagielle pisemne wypowiedzenie wojny.

W 1438 r. na zamku przebywała delegacja czeskich husytów, którzy zaproponowali koronę Czech królewiczowi Kazimierzowi. Zjazd rycerstwa, który odbył się tu w 1456 r. oficjalnie przyjął wiadomość o śmierci króla Władysława Warneńczyka i obwołał królem jego brata Kazimierza Jagiellończyka. Największe znaczenie rezydencja w Nowym Mieście Korczynie osiągnęła w latach 70. XV w., kiedy to wizyty króla Kazimierza Jagiellończyka przeciągały się często na więcej niż 50 dni, a w 1478 roku monarcha stacjonował na zamku z dworem aż 103 dniIrena Sułkowska-Kurasiowa, Itinerarij Kazimira Jagellona (sostojanie podgotovki), [w:] Issledovanija po istorii Litovskoj Metriki, Moskva 1988, s. 264-334. W 1473 roku zamek spłonął. W dniu 6 lub 9 października 1479 w zamkowej izbie większej hołd polskiemu królowi złożył Wielki Mistrz Krzyżacki Martin TruchsessJan Długosz, Jana Długosza Roczniki…, ks. 12 (1462-1480), Warszawa 2009, s. 451-454 Na nowokorczyńskim zamku odbywały się sądy dla powiatów wiślickiego i pilźnieńskiego oraz zjazdy szlacheckie. Zimowało tutaj przeszło 100 koni z królewskiej stajni. Na początku XV wieku planowano nawet przeniesienie tu skarbca z Wawelu.

W latach 1515–1532 kanclerz Krzysztof Szydłowiecki zbudował na zamku pomieszczenia reprezentacyjne dla starosty i dla królaA. Wyczański, Funkcjonowanie zamku w Nowym Mieście Korczynie w XVI wieku, [w:] Podług nieba i zwyczaju polskiego..., Warszawa 1988, s. 258 - 262..

Zamek został zniszczony podczas potopu szwedzkiego w dniu 26 marca 1657 r. przez węgierskie oddziały Jerzego Rakoczego. W 1661 roku opisywano, że zamek był spalony i zrujnowany tak, że zostały same mury, ale częściowo już jest odbudowywany przez starostę. Zamek uległ również pożarowi w 1702 r. W 1776 r. jego pozostałości rozebrano. Na pewien czas pozostawiono jedną z baszt, w której jeszcze w 1789 r. znajdował się areszt. Współcześnie nie ma widocznych śladów po zamku. Na terenie dawnej budowli postawiono zabudowania wsi Podzamcze.

Badania archeologiczne 1959, Irena Górska, Archeologiczne badania na terenie średniowiecznego zamku w Nowym Mieście Korczynie powiat Busko, [w:] Badania archeologiczne w okolicy Wiślicy, Warszawa 1963, s. 215-258; 1972-1973, Stanisław Michno, Zygmunt Pyzik, Krzysztof Ciuk, Maciej Szope (badania ratownicze),� Nowy Korczyn, pow. Busko-Zdrój, „Informator Archeologiczny. Badania 1972", Warszawa 1973, s. 259-261 [pełnych wyników badań nie opublikowano]

Przypisy

Bibliografia Dariusz Kalina, Waldemar Gliński, "Zamek w Nowym Mieście Korczynie" [w:] "Późnośredniowieczne zamki w dawnym województwie sandomierskim", Kielce 2005, Irena Górska "Archeologiczne badania na terenie średniowiecznego zamku w Nowym Korczynie powiat Busko" [w:] Badania archeologiczne w okolicy Wiślicy, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1963

Tomasz Olszacki, Zamek w Nowym Korczynie, [w:] Patronat artystyczny Jagiellonów, red. M. Walczak, P. Węcowski w: Studia Jagiellonica, t. 1, red. M. Koczerska, M. Walczak, P. Węcowski, Kraków 2015, wyd. Societas Vistulana, 419 ss. Wyczański A., Funkcjonowanie zamku w Nowym Mieście Korczynie w XVI wieku, [w:] Podług nieba i zwyczaju polskiego..., Warszawa 1988, p. 258 - 262.

Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie) Kategoria:Fortece I Rzeczypospolitej Kategoria:Fundacje świeckie Kazimierza III Wielkiego Kategoria:Obiekty zniszczone w czasie wojny polsko-szwedzkiej 1655–1660 Kategoria:Zamki w województwie świętokrzyskim Kategoria:Zamki Małopolski Kategoria:Podzamcze (powiat buski) Kategoria:Nieistniejące zamki w Polsce Kategoria:Rezydencje władców Polski Kategoria:Zamki i pałace królewskie I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie)