Seszele

Seszele (fr. i , sesz. ), oficjalnie: Republika Seszeli – państwo wyspiarskie na Oceanie Indyjskim, ok. 1600 km od wybrzeży Afryki, położone na północny wschód od Madagaskaru. Najbliższe państwa i terytoria zamorskie to Mauritius i Reunion na południu oraz Malediwy na północnym wschodzie.

Historia

thumb|left|200px|Brytyjski gubernator kolonii dokonuje przeglądu seszelskiej gwardii honorowej w 1972 roku Wyspy były pierwotnie niezamieszkane. Od X wieku były odwiedzane przez kupców arabskich. Na początku XVI wieku zostały odkryte przez Portugalczyków dla Europy. Od końca XVII do początku XVIII wieku stanowiły schronienie piratów europejskich. W połowie XVIII wieku archipelag został anektowany przez Francję. Nazwa wysp pochodzi od nazwiska francuskiego ministra finansów na dworze króla Ludwika XV, Jeana Moreau de Séchelles. W 1756 roku przybyli tu pierwsi osadnicy francuscy, którzy następnie sprowadzili na miejsce niewolników. Od 1794 roku Seszele znajdowały się pod okupacją Wielkiej Brytanii. W 1814 roku przynależność wysp została prawnie usankcjonowana przez traktat paryski. Kultura i język francuski pozostały dominujące. W 1903 roku stały się odrębną kolonią z gubernatorem (wcześniej zarządzane były przez władze Mauritiusu). Zniesienie niewolnictwa w Imperium Brytyjskim w 1833 roku doprowadziło do imigracji na wyspy ludności hinduskiej. Na początku XX wieku zaczęli napływać Arabowie z Mauritiusa. W 1964 roku powstały pierwsze krajowe partie polityczne: Zjednoczona Partia Ludowa Seszeli (SPUP) i Seszelska Partia Demokratyczna (SDP). SPUP miała socjalistyczny charakter a jej przywódcą był France-Albert René. SDP z kolei prezentowała program centroprawicy a jej liderem pozostawał James Mancham. Od 1970 roku Brytyjczycy zwiększali udział przedstawicieli Seszeli we władzach kolonii. Wybory do Rady Rządzącej wygrała SDP a premierem został Mancham.

W 1975 roku kraj uzyskał autonomię, rok później niepodległość w ramach brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Prezydentem republiki został Mancham, premierem z kolei René. W 1977 roku SPUP pod wodzą René przeprowadziło bezkrwawy zamach stanu. Partia przemianowana w 1978 roku na Ludowy Front Postępowy Seszeli sprawowała monopartyjne rządy. Prezydentem i jednoczesnym szefem rządu pozostawał René. W 1979 roku rząd powstrzymał próbę inwazji na kraj (zanim się rozpoczęła), którą obalony Mancham chciał przeprowadzić z pomocą amerykańskich dyplomatów w Kenii i na Seszelach (a według niektórych źródeł także rządu Francji). W latach 80. doszło do kilku nieudanych zamachów stanu. Część z nich była zorganizowana z udziałem apartheidowskiego RPA co potwierdziło niezależne dochodzenie ONZ. Według niektórych źródeł w próby obalenia rządu zaangażowana była również CIA. W latach zimnej wojny Seszele pozostały neutralne i lawirowały między Zachodem a ZSRR. W 1991 roku pod naciskiem opozycji rząd zainicjował proces demokratyzacji. W 1993 roku wprowadzono nową konstytucję, jednocześnie odbyły się wybory parlamentarne i prezydenckie. Zwycięstwo w nich odniósł René i jego partia (ponad 50% mandatów w parlamencie). Prezydent ustąpił z urzędu w 2004 roku, władzę po nim objął dotychczasowy wiceprezydent James Michel.

Polityka Seszele są republiką. Prawo wyborcze posiada każdy mieszkaniec powyżej 17. roku życia. System prawny bazuje na angielskim prawie zwyczajowym i francuskim prawie cywilnym.

Władza wykonawcza Prezydent Seszeli, który jest także głową rząduArt. 50 konstytucji jest wybierany w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencjęArt. 51 konstytucji.

Prezydent France-Albert René został wybrany demokratycznie po reformach konstytucyjnych z 1993, ale władzę w państwie posiadał już od 1977. Ustąpił ze stanowiska w 2004 na korzyść swojego wiceprezydenta, Jamesa Michela.

Głową państwa jest Wavel Ramkalawan. Gabinet składa się z ministrów asygnowanych przez prezydenta, zatwierdzonych przez parlament.

Władza ustawodawcza Parlament seszelski nosi nazwę Zgromadzenia Narodowego, składa się z 34 członków, z których 25 jest wybieranych bezpośrednio, podczas gdy pozostałe 9 osób zostaje wyznaczonych proporcjonalnie przez partie, które zdobyły ponad 9% głosów. Kadencja parlamentu trwa 5 latArt. 106. konstytucji. +Wyniki wyborów w dniu 22 października 2020PartiaWynik procentowyMiejsca zdobyte bezpośrednioDemokratyczny Sojusz Seszeli54,84%25Ludowy Front Postępowy Seszeli42,35%10Jedne Seszele2,21% thumb|300px|State House w Victorii – siedziba prezydentaGłówne partie polityczne to: Narodowa Partia Seszeli Partia Ludowa Partia Demokratyczna

Władza sądownicza: Sąd Najwyższy i Sąd Apelacyjny, sędziowie mianowani są przez prezydentaArt. 127. konstytucji.

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych Seszele należą do następujących organizacji: ACCT, ACP, AfDB, Wspólnota Narodów, ECA, FAO, G-77, IBRD, ICAO, ICFTU, Czerwony Krzyż, IFAD, IFC, ILO, IMF, IMO, InOC, Interpol, MKOL, ISO (korespondent), NAM, OAU, OPCW, SADC, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UPU, WCL, WHO, WMO, WToO, WTrO (kandydat).

Podział administracyjny

Seszele są pod względem administracyjnym podzielone na 25 jednostek nazywanych dystryktami:

Anse aux Pins Anse Boileau Anse Etoile Anse Louis Anse Royale Baie Lazare Baie Sainte Anne Beau Vallon Bel Air Bel Ombre Cascade Glacis Grand' Anse (Mahé) Grand' Anse (Praslin) La Digue La Riviere Anglaise Les Mamelles Mont Buxton Mont Fleuri Plaisance Pointe La Rue Port Glaud Roche Caiman Saint Louis Takamaka

Warunki naturalne Geografia

Seszele stanowią grupę 115 wysp pochodzenia wulkanicznego i koralowego na Oceanie Indyjskim. Dwa główne archipelagi kraju to Wyspy Wewnętrzne i Wyspy Zewnętrzne. Tylko 33 wyspy są zamieszkane. Największa z wysp to Mahé (144 km²) i na niej znajduje się stolica kraju Victoria oraz zamieszkuje na niej ponad 80% ludności. Pozostałe większe wyspy to Praslin (38,8 km²), Silhouette (20,7 km²) i La Digue (10,4 km²). Wyspy Seszeli można podzielić na dwa rodzaje ze względu na budowę i pochodzenie. Wyspy wulkaniczne (w liczbie 32), zbudowane z zasadowych skał wulkanicznych są większe, mają urozmaiconą rzeźbę wyżynno-górzystą z płaskimi wybrzeżami. Pozostałe to wyspy koralowe, które wznoszą się niewiele ponad powierzchnię oceanu, mają wyrównaną powierzchnię. Z wysp koralowych można wymienić Amiranty, Farquhar i Aldabra. Atole koralowe nie są najczęściej zamieszkane. Na Mahé znajduje się także najwyższy szczyt kraju Morne Seychellois – 905 m n.p.m. Długość linii brzegowej wynosi 491 km.

thumb|center|800px|Panorama Seszeli z wyspy Mahe

Klimat Seszele leżą w strefie klimatu równikowego wilgotnego z odmianą monsunową. Średnia temperatura powietrza waha się przez cały rok od 24 °C do 30 °C. Podczas najchłodniejszych miesięcy – lipca i sierpnia temperatura spada nawet do 21 °C. Południowo-wschodni wiatr wieje regularnie od maja do listopada, czyniąc ten okres najprzyjemniejszym w roku. Cieplejsza połowa roku to okres od grudnia do kwietnia, kiedy wilgotność wzrasta do 80 procent. Najgorętsze są marzec i kwiecień, ale temperatura niezbyt często przekracza 31 stopni. Roczne opady mieszczą się w granicach od 2900 mm rocznie w Victorii do 3600 mm na zboczach górskich. Większość wysp leży na zewnątrz pasa cyklonów, więc mocne wichury są rzadkością.

Fauna Według badań Banku Światowego wyspy są ojczyzną co najmniej 15 gatunków ptaków, 3 ssaków, 30 gadów i płazów oraz kilkuset gatunków ślimaków, owadów, pająków i innych bezkręgowców niewystępujących nigdzie indziej. Prócz tego w wodach żyje 900 gatunków ryb, spośród których jedna trzecia jest powiązana z rafami koralowymi. Często można także spotkać żółwie lądowe i morskie.

Flora thumb|180px|Vallee de Mai Około 10% łącznej powierzchni archipelagu Seszeli pokrywają lasy tropikalne z licznymi gatunkami endemicznymi. Lasy te porastają wyższe partie wysp, występują w nich cenne gatunki drzew, takie jak mahoniowiec i hebanowiec. Na drugiej co do wielkości wyspie Seszeli, Praslin, porośniętej przez bujną roślinność, znajduje się Park Narodowy Praslin, z unikatowym rezerwatem Doliny Mai – Vallée de Mai. Ten rezerwat o powierzchni 39 km² chroni endemiczne seszelskie gatunki fauny i flory. Do najbardziej intrygujących endemitów należy miejscowa palma, lodoicja seszelska (Lodoicea maldivica), która rośnie tylko na 2 wysepkach. Jest to roślina jednopienna, z charakterystycznie ukształtowanym owocem zawierającym najcięższe na świecie nasienie, którego waga dochodzi nawet do 25 kg. Jego kształt przypomina ogromną bułkę z przedziałkiem o średnicy 0,5 m. W odróżnieniu od owocu palmy kokosowej lodoicja nie mogła się rozprzestrzeniać, ponieważ jej ciężki owoc tonie. Niektóre owoce z prądem morskim dostawały się na Malediwy, ale tylko dlatego, że były puste w środku, a przez to nie mogły wykiełkować.

thumb|none|800px|W Rezerwacie Vallée de Mai, wyspa Praslin

Gospodarka thumb|150px|Seszelczyk ze zbiorem orzechów kokosowych Podstawą gospodarki Seszeli jest turystyka, która rozwinęła się w latach 70., kiedy oddano do użytku nowoczesne hotele, kąpieliska i przede wszystkim międzynarodowe lotnisko. Obecnie turystyka zapewnia zatrudnienie 30% czynnych zawodowo i przynosi ok. 70% wpływów do budżetu. Większość ludności (71%) pracuje w usługach, przemysł daje zatrudnienie 19% mieszkańców, rolnictwo jedynie 10%.

Wiele artykułów rolnych musi być importowanych, ponieważ potrzeby żywieniowe mieszkańców nie mogą być zaspokojone przez krajową produkcję. Eksportuje się wanilię (4. miejsce w Afryce), tytoń, cynamon, goździki (7. miejsce na świecie), guano (4.) oraz orzechy kokosowe. Przemysł ogranicza się do przetwórstwa płodów rolnych i produkcji znanych seszelskich konserw z tuńczyka.

Seszele osiągają najwyższy po Mauritiusie wskaźnik PNB na jednego mieszkańca w Afryce: 7800 USD. Główni partnerzy handlowi to RPA, USA, Wielka Brytania, Francja, Japonia i Singapur.

Struktura PKB: usługi 66,4%, przemysł 30,4%, rolnictwo 3,2%. Spośród całej powierzchni kraju 2,22% to grunty orne, 13,33% stałe uprawy (2001).

Emisja gazów cieplarnianych Emisja równoważnika dwutlenku węgla z Seszeli wyniosła w 1990 roku 0,330 Mt, z czego 0,288 Mt stanowiła emisja dwutlenku węgla, na drugim miejscu był metan, a na trzecim podtlenek azotu. W przeliczeniu na mieszkańca emisja wyniosła wówczas 4,072 t dwutlenku węgla, a w przeliczeniu na tysiąc dolarów amerykańskich PKB – 291 kg. Od tego czasu emisje dwutlenku regularnie rosną, przy czym maksimum osiągnęły w 2012. Szczególnie duży wzrost emisji dotyczy energetyki i transportu. W 2018 emisja dwutlenku węgla pochodzenia kopalnego wyniosła 0,980 Mt, a w przeliczeniu na mieszkańca wyniosła 10,291 t i w przeliczeniu na tysiąc dolarów PKB – 373 kg.

Demografia thumb|330px|Zmiana liczby ludności Seszeli Na ludność Seszeli składają się głównie Kreole – potomkowie kolonistów francuskich, władający dialektem kreolskim, którzy stanowią 89% ludności. Pozostałe grupy etniczne to Hindusi – 5%, Malgasze (rdzenna ludność Madagaskaru) i inni po 3%. Prawie 90% ludności zamieszkuje wyspę Mahé. Ludność miejska stanowi 47% ogółu mieszkańców. Średnia długość życia wynosi 71 lat (77 kobiety, 66 mężczyźni). Średni wiek to 27,7 lat; mężczyźni 26,6; kobiety 28,8. Dzieci poniżej 15 roku życia stanowią 26,4% mieszkańców. Średni roczny przyrost ludności wynosi 0,43%.

Główne miasta Seszeli (tys. mieszk.): Victoria – 25 Anse Boileau – 4 Anse Royale – 4 Cascade – 3

Religia Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center: katolicyzm: 83% protestantyzm: 10% (gł. anglikanie, zielonoświątkowcy i adwentyści dnia siódmego) brak religii: 2,1% hinduizm: 2,1% islam: 1,1% inni chrześcijanie: 1% inne religie: 0,7%.

Komunikacja