Aleksander Aleksandrowicz Alechin, ros. Александр Александрович Алехин, fr. Alexandre Alekhine (ur. w Moskwie, zm. 24 marca 1946 w Estoril) – rosyjski i francuski szachista, czwarty mistrz świata w szachachW. Litmanowicz, J. Giżycki, „Szachy od A do Z”, tom I, Warszawa 1986, s. 16., znany ze swojego bardzo ofensywnego stylu gry. Był mistrzem świata w latach 1927–1935, 1937–1946W. Litmanowicz, J. Giżycki, „Szachy od A do Z”, tom I, 1986, s. 16..
Życiorys Alechin urodził się w bogatej rodzinie. Jego ojciec był posiadaczem ziemskim i deputowanym do Dumy, matka, córka bogatego przemysłowca, była jego pierwszym nauczycielem szachów. Po rozegraniu sławnego turnieju w Petersburgu w 1914 był jednym z pierwszych szachistów, którym przyznano nieformalny wówczas tytuł arcymistrza. Oprócz języka rosyjskiego biegle posługiwał się językami angielskim, francuskim i niemieckim.
Kilka lat po rewolucji październikowej Alechin wyemigrował do Francji, gdzie w 1925 roku otrzymał francuskie obywatelstwo i rozpoczął studia na wydziale prawniczym w Sorbonie. Pomimo że nie ukończył swoich badań nad chińskim systemem więziennictwa, przez resztę życia był tytułowany doktorem prawa.
W 1927 roku, po pokonaniu Capablanki, zdobył tytuł mistrza świata, po czym konsekwentnie odmawiał swojemu rywalowi prawa do rewanżu. W 1935 roku utracił swój tytuł na rzecz Maxa Euwego. Przyczyną porażki było najprawdopodobniej nadużywanie alkoholu. Alechin uporał się z tym problemem i w roku 1937 odzyskał tytuł mistrza świata, pokonując Euwego w meczu rewanżowym. Tytuł zachował już do śmierciBill Price: Historia szachów w 50 ruchach. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press 2021, s. 156 nn..
Po upadku Francji Alechin, nie mogąc uzyskać wizy wyjazdowej do USA (żona Alechina była Amerykanką) oraz w celu zabezpieczenia kolekcji swoich obrazów w posiadłości żony we Francji, pisał do gazety „” w 1941 antysemickie artykuły i rozpoczął okres kolaboracji z NiemcamiAndrzej Filipowicz „Dzieje Polskiego Związku Szachowego”, Wydawnictwo „O-K”, Warszawa 2007..
Podczas II wojny światowej Alechin brał udział w turniejach organizowanych w nazistowskich Niemczech, w krajach przez Niemcy okupowanych (Francja, Czechy, Polska) oraz w krajach neutralnych (Hiszpania, Portugalia). Po wojnie był traktowany jako persona non grata przez organizatorów turniejówWas Alekhine a Nazi? by Edward Winter.Bill Price: Historia szachów w 50 ruchach. Warszawa 2021, s. 160 n..
Alechin planował przystąpienie do kolejnego meczu o mistrzostwo świata przeciwko Michaiłowi Botwinnikowi. Te plany pokrzyżowała śmierć mistrza świata w portugalskim mieście Estoril. Skremowane szczątki pochowano na paryskim Cmentarzu Montparnasse, nagrobek ufundowała FIDE. Okoliczności jego śmierci nie są jasneBill Price: Historia szachów w 50 ruchach, s. 160..
Aleksander Alechin to jeden z najwybitniejszych szachistów w historii szachów. Wziął udział w 87 turniejach szachowych, zajmując (lub dzieląc) pierwsze miejsce w 67 turniejach. Jest też autorem ważnych opracowań teoretycznych. Pozostawił po sobie poważną spuściznę z zakresu literatury szachowejW. Litmanowicz, J. Giżycki, „Szachy od A do Z”, tom I, Warszawa 1986, s. 20..
Według Chessmetrics jego ranking w roku 1931 wynosił 2860Chessmetrics Player Profile: Alexander Alekhine..
Niektóre szachowe otwarcia i warianty nazwano imieniem Alechina. Najważniejszym z nich jest obrona Alechina, powstająca po posunięciach 1.e4 Sf6.
Na cześć Alechina została nazwana planetoida (1909) Alekhin.
Wizyta Aleksandra Alechina w Poznaniu w grudniu 1928 roku znalazła swoje odbicie w powieści kryminalnej Piotra Bojarskiego „Arcymistrz”Arcymistrz – Piotr Bojarski | Książka w Lubimyczytac.pl – Opinie, oceny, ceny..
Mecze Alechina o mistrzostwo świata RokPrzeciwnikWynik1927Capablancawygrana (+6-3=25)1929Bogolubowwygrana (+11-5=9)1934Bogolubowwygrana (+8-3=15)1935Euweprzegrana (+8-9=13)1937Euwewygrana (+10-4=11) W nawiasach: liczba wygranych, przegranych i zremisowanych partii.
Publikacje poświęcone Alechinowi Alexander Alekhine – My Best Games of Chess, 1908 – 1937 (Dover, 1985); Leonard Skinner, Robert Verhoeven – Alexander Alekhine’s Games of Chess, 1902 – 1946 (McFarland, 1999); Pablo Moran – A. Alekhine, Agony of a Chess Genius (McFarland, 1989); Irving Chernev – Twelve Great Chess Players and Their Best Games (Dover, 1995). Garri Kasparow: Moi wielcy poprzednicy (tłum. Grzegorz Siwek), t. 1, wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo RM, 2022, s. 341–455.
Przypisy
Bibliografia Garri Kasparow: Moi wielcy poprzednicy (tłum. Grzegorz Siwek), t. 1, wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo RM, 2022, s. 343-455. W.Litmanowicz, J. Giżycki, „Szachy od A do Z”, tom I, Warszawa 1986, s. 16–24. Bill Price: Historia szachów w 50 ruchach. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press 2021. Tłum. z angielskiego: Jerzy J. Malinowski.
Linki zewnętrzne
Alekhine’s Death by Edward Winter Aljechins Tod – ein ungelöstes Rätsel? Aleksander Alechin – czwarty mistrz świata Alexander Alekhine – Najlepsi szachiści na świecie
Kategoria:Francuscy arcymistrzowie szachowi Kategoria:Ludzie urodzeni w Moskwie Kategoria:Mistrzowie świata w szachach Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Montparnasse w Paryżu Kategoria:Rosyjscy arcymistrzowie szachowi Kategoria:Szachiści XX wieku Kategoria:Urodzeni w 1892 Kategoria:Zmarli w 1946 Kategoria:Radzieccy arcymistrzowie szachowi