Chimborazo – zlodowacony stratowulkan w Andach w Ekwadorze, w paśmie . Jest najwyższym szczytem kraju. Według pomiaru GPS z 2016 roku osiąga 6263,47 m nad poziomem morza. Ostatnia znana erupcja Chimborazo nastąpiła około 550 roku n.e. (±150 lat). Ze względu na położenie bardzo blisko równika wierzchołek Chimborazo jest powszechnie uznawany za punkt powierzchni Ziemi najbardziej oddalony od jej środka.

Położenie i charakterystyka thumb|Widok na masyw Chimborazo. Chimborazo leży w prowincji Chimborazo, około 150 km na południowy zachód od Quito i około 30 km na północny zachód od Riobamby. Masyw należy do ekwadorskiego łuku wulkanicznego i dominuje nad wyżyną międzyandyjską, wznosząc się około 2500 m ponad otaczające go wyżyny położone na wysokości około 3500–4000 m nad poziomem morza. Górne partie góry są zlodowacone, a masyw należy do najbardziej rozpoznawalnych szczytów środkowego Ekwadoru.

W 2016 roku francusko-ekwadorski zespół badawczy, pracujący wspólnie z ekwadorskim wojskowym instytutem geograficznym, potwierdził wysokość szczytu na poziomie 6263,47 m nad poziomem morza i odległość 6 384 415,98 m od środka Ziemi. Chimborazo pozostaje dzięki temu najwyższą górą Ekwadoru i najwyższym szczytem Andów na północ od Peru. Masyw ma kilka wyraźnych wierzchołków, z których najwyższy, Whymper, jest kulminacją całej góry. Do ważniejszych należą także Veintimilla, Politécnica i Nicolás Martínez.

Chimborazo i otaczające go wysokogórskie paramo wchodzą w skład Reserva de Producción de Fauna Chimborazo, obszaru chronionego utworzonego w 1987 roku i położonego w prowincjach Chimborazo, Tungurahua i Bolívar.

Najdalszy punkt od środka Ziemi Choć Mount Everest jest wyższy nad poziomem morza, Chimborazo leży bliżej równika, gdzie promień Ziemi jest większy z powodu jej spłaszczenia biegunowego. W efekcie wierzchołek Chimborazo znajduje się dalej od środka planety niż szczyt Everestu. Różnicę tę opisuje się zwykle jako około 2,1 km. Z tego powodu w literaturze popularnonaukowej i geograficznej Chimborazo bywa określany jako „najwyższy” punkt Ziemi w sensie odległości od jej środka, a w takim ujęciu bardzo bliskim odpowiednikiem pozostaje też peruwiański Huascarán.

Geologia i aktywność Chimborazo jest zlodowaconym stratowulkanem o budowie złożonej, którego współczesny masyw powstał w wyniku kolejnych etapów aktywności, gdy młodsze gmachy wulkaniczne nadbudowywały się na starszych. Budują go głównie skały andezytowe i dacytowe, typowe dla wielu wulkanów ekwadorskiego łuku andyjskiego. Około 35 tysięcy lat temu doszło tu do wielkiego osuwiska i lawiny gruzowej, której osady zalegają pod obszarem Riobamba. Zjawisko to czasowo przegrodziło także bieg rzeki Chambo i utworzyło efemeryczne jezioro.

Po tej katastrofie Chimborazo jeszcze kilkakrotnie wybuchał w holocenie. Global Volcanism Program datuje ostatnią znaną erupcję na około 550 r. n.e. (±150 lat). Późniejsze epizody aktywności nie są już historycznie poświadczone. Erupcje późnego Chimborazo wiązały się z emisją law andezytowych oraz z prądami piroklastycznymi schodzącymi do około 3800 m nad poziomem morza.

Lodowce i znaczenie hydrologiczne Wierzchołkowe partie Chimborazo są pokryte lodowcami, których jęzory na północno-wschodnich stokach schodzą do około 4600 m nad poziomem morza. Pokrywa lodowa góry odgrywa istotną rolę jako źródło wody dla części środkowego Ekwadoru, zwłaszcza dla prowincji Bolívar i Chimborazo. W ostatnich dekadach lodowce Chimborazo wyraźnie się cofają. Zjawisko to łączy się zarówno ze zmianami klimatu, jak i z opadem popiołów z pobliskich aktywnych wulkanów, zwłaszcza Tungurahua. Tradycyjnie lód z Chimborazo był też pozyskiwany przez miejscowych hieleros i sprzedawany na targach w Guaranda i Riobamba.

Historia badań i wejść Do początku XIX wieku Chimborazo bywał uważany za najwyższą górę świata, co przyciągało kolejne wyprawy naukowe i alpinistyczne. W czerwcu 1802 roku próbę zdobycia szczytu podjęli Alexander von Humboldt, Aimé Bonpland i ekwadorski arystokrata Carlos Montúfar. Wyprawa zawróciła z powodu wysokości i trudnych warunków, ale osiągnęła około 5875 m nad poziomem morza, co w ówczesnej literaturze uchodziło za rekord wysokości osiągniętej przez Europejczyków. W 1831 roku Jean Baptiste Boussingault i pułkownik Hall dotarli jeszcze wyżej, na punkt szacowany na około 6006 m nad poziomem morza.

Pierwszego potwierdzonego wejścia na główny wierzchołek dokonali 4 stycznia 1880 roku Edward Whymper, Jean-Antoine Carrel i Louis Carrel. Jeszcze w tym samym roku Whymper ponownie wszedł na Chimborazo, tym razem inną drogą i z udziałem ekwadorskich towarzyszy, Davida Beltrána oraz Francisca Campañi. Od jego nazwiska pochodzi nazwa głównego wierzchołka i klasycznej drogi wspinaczkowej. Chimborazo pozostaje jednym z popularnych celów wysokogórskich w Ekwadorze, a droga na szczyt prowadzi przez teren lodowcowy.

Obecność w kulturze W XIX-wiecznym malarstwie pejzażowym Chimborazo pojawia się w twórczości Frederica Edwina Churcha. Do obrazów inspirowanych podróżami Churcha po Ameryce Południowej i lekturą Humboldta należą Chimborazo z 1864 roku oraz The Heart of the Andes.

Zobacz też lista wulkanów Ekwadoru Cotopaxi

Przypisy

Linki zewnętrzne Chimborazo w Global Volcanism Program Chimborazo a odległość od środka Ziemi, BBC Mundo

Kategoria:Wulkany w Ekwadorze Kategoria:Stratowulkany Kategoria:Prowincja Chimborazo Kategoria:Szczyty Ekwadoru Kategoria:Szczyty Andów Kategoria:Najwyższe punkty poszczególnych państw