Mieczysław Szymczak (ur. 5 października 1927 w Domaniewku, zm. 30 września 1985 w Sofii) – polski językoznawca, profesor Uniwersytetu WarszawskiegoEncyklopedia języka polskiego pod red. Stanisława Urbańczyka. Wrocław itd.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1992,s. 351-352, ISBN 83-04-02994-4.

Życiorys 200px|thumb|Grób Mieczysława Szymczaka na cmentarzu Wojskowym na Powązkach Urodził się w chłopskiej rodzinie Wojciecha i Jadwigi z domu Kowalczyk. Do wybuchu II wojny światowej uczył się w szkole podstawowej w DomaniewkuStanisław Dubisz, Biogramy i wspomnienia - Prof. dr hab. Mieczysław Szymczak s. 119–122 [dostęp 2026-02-16]..

W czasie okupacji niemieckiej naukę kontynuował na tajnych kompletach.

Po wojnie uczył się w gimnazjum w Łęczycy, które ukończył w 1948 i zdał maturę. Od 1948 studiował filologię słowiańską na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Łódzkiego. W 1952 uzyskał magisterium na podstawie pracy pt. Fonetyka gwary Domaniewka, napisanej pod kierunkiem prof. Zdzisława Stiebera. Następnie odbywał studia doktoranckie (aspiranckie) w Katedrze Języka Polskiego na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Warszawskiego, z którym był związany do końca życia. Pod kierunkiem prof. Witolda Doroszewskiego pracował kolejno jako aspirant i adiunkt. W 1958 uzyskał stopień naukowy doktora na podstawie dysertacji Gwara Domaniewka i wsi okolicznych w powiecie łęczyckim (promotor prof. Witold Doroszewski), w 1965 - habilitację na podstawie rozprawy pt. Nazwy stopni pokrewieństwa i powinowactwa rodzinnego w historii i dialektach języka polskiego po czym otrzymał stanowisko docenta na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1968–1970 jako visiting professor wykładał w Kanadzie na University of Alberta w Edmonton, gdzie zorganizował katedrę języka polskiego. Po powrocie do Polski został zastępcą dyrektora Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego (1971–1975), kierownikiem Zespołu Dialektologii Polskiej w tym Instytucie (1973–1975) oraz kierownikiem Zakładu Językoznawstwa Instytutu Języka Polskiego PAN w Warszawie (od 1973). W 1974 uzyskał nominację na profesora nadzwyczajnego nauk humanistycznych. W latach 1975–1981 był dyrektorem Instytutu Języka Polskiego Uniwersytetu Warszawskiego oraz kierownikiem Zakładu Historii Języka Polskiego i Dialektologii tego Instytutu (1975–1982, 1983–1985). Po śmierci prof. Witolda Doroszewskiego został redaktorem naczelnym czasopism „Poradnik Językowy” (1977) i „Prace Filologiczne” (1979), wiceprzewodniczącym Komitetu Atlasu językowego Europy. W 1978 został profesorem zwyczajnym nauk humanistycznych, został także wybrany na przewodniczącego Komitetu Językoznawstwa PAN. W latach 1978–1985 należał do Międzynarodowego Komitetu Slawistów, pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Międzynarodowej Asocjacji Badania i Upowszechniania Kultur Słowiańskich UNESCO.

Pełnił także szereg innych funkcji, przewodniczącym Komitetu Językoznawstwa PAN, przewodniczącym Głównej Komisji Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych. Przewodniczył również Radom Naukowym Instytutu Słowianoznawstwa PAN oraz Instytutu Programów Szkolnych, wchodził w skład Narodowej Rady Kultury. Od 1976 przewodniczył Towarzystwu Kultury Języka.

Zainteresowania naukowe Szymczaka obejmowały dialektologię, terminologię języka polskiego, kulturę języka. Był redaktorem naukowym dwóch znaczących słowników – Słownika ortograficznego języka polskiego wraz z zasadami pisowni i interpunkcji (pierwsze wydanie 1975) oraz 3-tomowego Słownika języka polskiego (1978–1981). Opracował ponadto m.in. Słownictwo Warmii i Mazur. Stopnie pokrewieństwa. Życie społeczne i zawodowe (1959, z Eugeniuszem Jurkowskim i Ireneuszem Łapińskim), Nazwy stopni pokrewieństwa i powinowactwa rodzinnego w historii i dialektach języka polskiego (1966). Rodzinnym terenom poświęcił dwie prace – Gwara Domaniewka i wsi okolicznych w pow. łęczyckim (1961) i 8-tomowy Słownik gwary Domaniewka w pow. łęczyckim (1964–1972). O kulturze języka mówił w licznych audycjach radiowych i telewizyjnych.

W 1952 ożenił się z Jadwigą z domu Kozak, prof. nauk ekonomicznych, z którą miał syna (ur. 1954).

Zmarł w Sofii, podczas pobytu na konferencji Międzynarodowej Asocjacji Badania i Upowszechniania Kultur Słowiańskich UNESCO. Pochowany na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera C39-5-9)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.

Ordery i odznaczenia

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Medal Komisji Edukacji Narodowej Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Złota Odznaka ZNP

Źródło:

Nagrody

Nagroda III stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za wyróżniającą się pracę habilitacyjną (1967)KOMUNIKAT o nagrodach Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego przyznanych w 1967 r. pracownikom naukowo-dydaktycznym szkół wyższych za szczególne osiągnięcia Dz. Urz. Min. Oświaty i Szkolnictwa Wyższego z 30 grudnia 1967 r. Nr A-13, poz. 88 [dostęp 2026-01-12]. Nagroda „Trybuny Ludu” I stopnia (1985)Nagrody "Trybuny Ludu" 1985 r., "Trybuna Ludu", nr 144, 22 czerwca 1985, s. 2.

Upamiętnienie Od 28 lutego 2020 Mieczysław Szymczak jest patronem Szkoły Podstawowej w Domaniewie.

Przypisy

Bibliografia

Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny, edycja 1, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1984. Stanisław Urbańczyk, Śp. Mieczysław Szymczak, [w:] „Język Polski”, nr 1–2, 1986, s. 1–4.

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Łódzkiego Kategoria:Członkowie Komitetu Językoznawstwa PAN Kategoria:Laureaci nagrody „Trybuny Ludu” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Złotą Odznaką ZNP Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polscy dialektolodzy Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Pracownicy instytutów naukowych PAN Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1985