Herostrates, właśc. Herostratos, gr. (IV w. p.n.e.) – szewc z Efezu ogarnięty obsesją zyskania wiecznej sławy, który w tym celu podpalił słynną miejscową świątynię Artemidy.
Postać historyczna W 356 p.n.e. spalił efeski Artemizjon, uważany za jeden z ówczesnych siedmiu cudów świataWedług tradycji, w noc dokonania tej zbrodni miał się urodzić Aleksander Wielki (Mała encyklopedia kultury antycznej, dz. cyt., s. 317).. Skazany został na śmierć i na wieczne zapomnienie wraz z usunięciem jego imienia ze wszystkich pisanych dokumentów (damnatio memoriae). Jedynym z autorów antycznych, który przekazał wspomnienie o nim, był historyk TeopompWładysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1993, s. 377..
W przenośni imię jego stało się synonimem człowieka, który powodowany nieopanowaną żądzą sławy, zdolny jest utrwalić pamięć o sobie popełnioną zbrodnią bądź haniebnym lub barbarzyńskim uczynkiem. Stąd również pochodne pejoratywne określenie „herostratowy (herostratesowy)”, oznaczające chęć unieśmiertelnienia się za wszelką cenęWładysław Kopaliński: Słownik eponimów, czyli wyrażeń odimiennych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 120..
Występujące w psychologii pojęcie „kompleksu Herostratesa” dotyczy osoby wymagającej stale aprobaty i nieustannie podejmującej działania mające zwrócić na nią uwagę otoczenia ze względu na odczuwany brak dowartościowaniaMagdalena Paluch: Kompleks Herostratesa – co to jest, na czym polega, objawy [dostęp 2023-05-09]..
W kulturze współczesnej W literaturze polskiej do jego postaci odwołuje się Jan Lechoń w wierszu Herostrates, określając w ten sposób siebie, zrywającego z martyrologią narodu polskiego i tendencjami romantycznymi. Tytuł Herostrates nosi jedno z opowiadań Jeana Paula Sartre’a opublikowane w cyklu „Mur” (1939). w 1972 roku Grigorij Gorin opublikował sztukę: „Zapomnieć o Herostratesie”. Artyści z polskiej grupy Twożywo stworzyli cykl 26 plakatów zatytułowanych „Herostrates” jako transpozycję opowiadania Sartre’a. Plakaty tej grupy będące formą komunikatywną opartą na kodzie wizualnym, eksponowane były w wielu miastach, m.in. w gdańskim ratuszu oraz w przestrzeni publicznej miasta. Związany z tymi kreacjami spektakl Czy jest w tobie Herostrates? w reżyserii J. Pijarowskiego zaprezentowany został podczas Europejskiej Nocy Muzeów 2023 w Bibliotece bydgoskiego Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Mała encyklopedia kultury antycznej A–Z (pod red. Zdzisława Piszczka). Wyd. 5. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, s. 317,
Linki zewnętrzne
Kategoria:Przestępcy Kategoria:Starożytni Grecy Kategoria:Straceni Kategoria:Szewcy Kategoria:Zmarli w IV wieku p.n.e. Kategoria:Ludzie związani z Efezem Kategoria:Terroryści