Solaris Urbino 12 – niskopodłogowy autobus miejski z serii Solaris Urbino produkowany od 1999 r. przez polskie przedsiębiorstwo Solaris Bus & Coach w Bolechowie-Osiedlu koło Poznania. W 2014 r. zaprezentowano IV generację modelu. Produkowane są także wersje z napędem gazowym, hybrydowym lub elektrycznym, a także trolejbus Solaris Trollino 12. W ofercie jest także podmiejska wersja niskowejściowa Urbino 12 LE.
W latach 1999–2002 produkowano I generację modelu, od 2002 r. rozpoczęto produkcję II generacji, nie obejmowała ona jednak wielu zmian technicznych i stylistycznych. Te wprowadzono w 2004 r. wraz z premierą III generacji, która z kolei została zastąpiona przez IV generację zaprezentowaną w 2014 r.
Solaris Urbino 12 II generacji zajął drugie miejsce w konkursie o tytuł Autobusu Roku 2005. Był pierwszym polskim autobusem miejskim, który ubiegał się o ten tytuł. Solaris Urbino electric IV generacji jako pierwszy w historii autobus elektryczny otrzymał nagrodę Autobus Roku (Bus of the Year) 2017.
Historia Geneza
W 1994 r. Krzysztof Olszewski założył spółkę Neoplan Polska, która stała się polskim przedstawicielem niemieckiego producenta autobusów Neoplan. W ofercie przedsiębiorstwa znajdowały się głównie modele niskopodłogowych (co było dużą nowością jak na ówczesny rynek autobusów miejskich w Polsce) autobusów miejskich z rodziny Neoplan Metroliner, m.in. 12-metrowy Neoplan N4016. W 1994 r. Neoplan Polska wygrał przetarg na dostawę 72 autobusów dla MPK Poznań, w związku z czym została podjęta decyzja o budowie w podpoznańskim Bolechowie-Osiedlu fabryki autobusów, którą otwarto w 1996 r.
Neoplan N4016 został wycofany z produkcji w 1998 r., a na jego miejsce została opracowana nowa wersja, mająca silnik w zabudowie wieżowej, Neoplan K4016td, nazwana Olibus. Był to pierwszy autobus od podstaw zaprojektowany i wyprodukowany przez Neoplan Polska. W latach 1998–1999 przedsiębiorstwo wyprodukowało 43 sztuki autobusów Neoplan K4016, które stały się pierwowzorem Urbino 12. Pozostałe 12-metrowe Neoplany w polskich przedsiębiorstwach transportowych pochodziły z importu, najczęściej pojazdów używanych. Od 1998 r. na autobusach Neoplan Polska zaczęto naklejać symbol zielonego jamnika, który stał się później maskotką i znakiem charakterystycznym autobusów Solaris Urbino.
I generacja
W 1999 r. przedsiębiorstwo, jeszcze jako Neoplan Polska, rozpoczęło niezależnie produkować autobusy pod marką Solaris. Na podstawie doświadczeń z budowy poprzednich konstrukcji zaprezentowano pierwszy, prototypowy autobus Solaris Urbino 12 podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich. Prototyp różnił się nieco od kolejnych modeli seryjnych, wyposażono go m.in. w oba lusterka wysunięte do przodu (co spotyka się raczej w autokarach niż w autobusach miejskich). Nieco inny kształt w stosunku do modeli seryjnych miały także niektóre elementy nadwozia. Prototyp został w 2000 r. zakupiony przez przedsiębiorstwo ForBus z Bydgoszczy, a później trafił do wrocławskiego Polbus-PKS. Konstrukcja opierała się na nadwoziu samonośnym. Silnik przedsiębiorstwa MAN lub DAF montowano w układzie kolumnowym (wieżowym) w tylnej części pojazdu po lewej stronie. Początkowo używano skrzyń biegów przedsiębiorstwa Voith, później także ZF. Autobusem mogło podróżować do 104 osób, w tym 29 na miejscach siedzących. Szczególną uwagę zwracał uwagę nowoczesny design autobusów Urbino, który został wykonany przez berlińskie studio FT. Wykorzystano zaokrąglone linie nadwozia, zastosowano charakterystyczną opadającą z prawej strony linię przedniej szyby, która poprawia widoczność kierowcy podczas wjazdu w zatokę przystankową. W 2001 r. Neoplan został przejęty przez MAN, jednakże Neoplan Polska jako odrębna spółka zmienił nazwę na Solaris Bus & Coach S.A.
II generacja
II generacja Urbino 12 została wprowadzona na rynek na przełomie lat 2001/2002 i była produkowana do 2006 r. Była udoskonaloną wersją pierwszej odsłony, lecz nie wprowadzono w niej dużych zmian technicznych w stosunku do poprzedniej generacji. Przeniesiono zbiornik paliwa nad przednie nadkole, dzięki czemu możliwe było uzyskanie lepszego rozkładu wnętrza pojazdu. Wprowadzono także niewielkie zmiany kosmetyczne w wyglądzie zewnętrznym, nieznacznie zmieniono kształt przednich i tylnych reflektorów. Od II generacji Urbino 12 (w 2004 r.) wprowadzono także pochodny model tego autobusu Solaris Urbino 12 LE (LE – low entry, ang. niskowejściowy, wersja podmiejska). Przez 6 lat produkcji (1999–2005) łącznie pojazdów Solaris Urbino 12 I i II generacji wyprodukowano 582 szt., z czego 332 trafiły na rynek polski.
Solaris Urbino 12 II generacji brał udział w konkursie „Bus Euro Test 2004”, podczas którego walczył o tytuł Autobusu Roku 2005. Konkurs odbył się w Poznaniu. W efekcie konstrukcja Solarisa zajęła II miejsce, minimalnie przegrywając jednym punktem z MAN-em Lion’s City
III generacja
W 2005 r. Solaris Bus & Coach podczas Międzynarodowych Targów Poznańskich zaprezentował nową odsłonę autobusów miejskich Urbino 12. Trzecia generacja wyróżniała się wieloma zmianami w stosunku do poprzedników. Zmieniono zewnętrzny design, wprowadzono większą ilość ostrych linii i kantów. Unowocześniono kształt świateł przednich i tylnych, wprowadzono nowe ściany przednie i tylne. Zrezygnowano także z zaokrąglonej krawędzi dachu (dzięki temu istnieje możliwość montażu wyświetlacza z boku autobusu nad oknami). Nowy design wprowadzono także w środku, zupełnie zmieniono rozplanowanie wnętrza. Zbiornik paliwa został umieszczony na podłodze za przednim nadkolem (podobnie jak w I generacji). Wszystkie autobusy Urbino 12 III generacji spełniają normę emisji spalin Euro 3 lub wyższą. W standardowym wyposażeniu znalazł się silnik DAF o mocy 183 kW (249 KM) oraz skrzynia biegów Voith DIWA.5. W kolejnych latach, wraz z postępem techniki, zmieniano jednostki napędowe na bardziej oszczędne i ekologiczne.
W trakcie targów Transexpo 2008 w Kielcach pokazano prototyp modelu Urbino 12 New Edition, który został później nazwany nieoficjalnie generacją 3,5. W dotychczasowym nadwoziu generacji trzeciej zastosowano niektóre rozwiązania projektowane dla czwartej generacji autobusów rodziny Solaris Urbino, głównie we wnętrzu pojazdu. Odnowione wnętrze jest bardziej doświetlone za pomocą lamp umieszczonych za osłoną z tworzywa sztucznego. Osłona ciągnie się przez całą długość dachu autobusu w jego środkowej części. Wprowadzono także nowe pulpity kierowcy – od tej pory klienci mogą wybierać pomiędzy trzema opcjami: przedsiębiorstwa Actia, VDO-Siemens lub konstrukcji własnej Solaris.
W latach 1999–2014 produkcja modelu Urbino 12 (wraz z Urbino 12 CNG, hybrid, electric, LE i LE CNG) na rynek polski wyniosła ponad 3800 sztuk.
Pomimo rozpoczęcia w 2015 r. seryjnej produkcji kolejnej generacji, autobusy Urbino 12 III generacji były oferowane i produkowane równolegle do końca 2017 r. Liczba produkowanych egzemplarzy III generacji była ograniczana z roku na rok.
IV generacja
Podczas międzynarodowych targów IAA w Hanowerze 24 września 2014, po dziesiątym roku produkcji modeli III generacji, Solaris Bus & Coach zaprezentowało kolejną, IV generację autobusów marki Solaris. Polska premiera miała miejsce w październiku tego roku na Transexpo w Kielcach. Polski producent przedstawił prototyp Solarisa Urbino 12 oraz Urbino 18 w wersji z napędem konwencjonalnym. Zapowiedziano, że kolejne modele w nowej odsłonie będą prezentowane na przestrzeni lat. Nowe autobusy mają trwalszą, lżejszą oraz bardziej dopracowaną pod względem designu oraz innych możliwości konstrukcję w porównaniu z modelami poprzedniej generacji. Zredukowany został również poziom hałasu oraz poziom wibracji w całym pojeździe. Zwiększona została liczba siedzeń dostępnych z niskiej podłogi do 16 (wraz z pozostałymi ponad 30 miejsc). Cały autobus został oświetlony w technologii LED. Nowością w nowych autobusach jest zastosowanie „światła pośredniego”, które ma ułatwić kierowcy jazdę po zmierzchu. W autobusach zamontowano również system kontroli trakcji (ASR) oraz system ESP w celu bezpieczniejszego prowadzenia pojazdu na zakrętach. Wszystkie autobusy IV generacji spełniają normę emisji spalin Euro 6. Obniżono wysokość szyby przedniej, a kabina kierowcy została podniesiona o 50 mm, dzięki czemu kierowca posiada większe pole widzenia w trakcie jazdy. Pojazd stał się również stabilniejszy i bezpieczniejszy dzięki obniżeniu go o 50 mm (z zachowaniem tej samej wysokości wnętrza autobusu). Szerokość drzwi w nowym Urbino 12 to 1250 mm, jako opcję producent oferuje drzwi o szerokości 1350 mm. Wysokość drzwi wynosi między 1970 mm a 2000 mm. W nowych Solarisach Urbino IV generacji autobusy można wyposażyć w następujące pulpity: dotykowy pulpit znany z wersji Urbino electric oraz Tramino, nowy pulpit VDO Siemens lub standardowy pulpit Solarisa w udoskonalonej wersji (która była już stosowana także wcześniej w autobusach III generacji, m.in. dla MPK Radom i MPK Częstochowa). Seryjna produkcja pojazdów nowej generacji ruszyła w styczniu 2015 r. Pierwszym odbiorcą był przewoźnik z niemieckiego Monachium, natomiast w Polsce pierwsze egzemplarze trafiły do MZK Wejherowo i MZK Grudziądz.
W październiku 2018 r. podczas targów Transexpo w Kielcach zaprezentowano facelifting całej rodziny Solaris Urbino. Zmieniono kształt przednich reflektorów, zastosowane inne wyprofilowanie przedniej ściany i górnych osłon przy dachu, co poprawia aerodynamikę pojazdu, a także zmieniono kształt przedniej szyby, dzięki czemu uzyskano lepszą widoczność z kabiny kierowcy. Początkowo zaprezentowano 12-metrową wersję hybrydową i elektryczną w nowym designie, a także Urbino 12 LE lite hybrid, jednak nowe wzornictwo ma zostać wprowadzone we wszystkich modelach Urbino. Pierwsze autobusy w takiej konfiguracji – hybrydowe Urbino 12 – dostarczono do Pabianic.
Ceny autobusów Solaris Urbino 12 są zależne głównie od zastosowanego typu napędu, ale także m.in. zamówionego wyposażenia dodatkowego, czy też ilości zamawianych pojazdów w kontrakcie (najczęściej zamawianych jest kilka lub kilkanaście sztuk, lecz zdarzają się także jednorazowe zamówienia na ponad 50 lub nawet ponad 100 pojazdów). W przypadku autobusów z silnikiem Diesla cena netto jednego pojazdu utrzymuje się na poziomie 900 000–1 100 000 PLN. Model gazowy stanowi koszt ok. 1,1 mln, natomiast hybrydowy rzędu 1,4–1,5 mln PLN. Najdroższa wersja elektryczna jest oferowana w cenach ok. 2–2,5 mln PLN. W podobnych kwotach mieszczą się także ceny trolejbusów Solaris Trollino 12.
Dane techniczne III i IV generacji + Dane techniczne Solaris Urbino 12 i modeli pochodnych (stan na: III generacja – 2013, IV generacja – 2018) III generacja IV generacjaUrbino 12 Urbino 12 CNG Urbino 12 LE Urbino 12 LE CNG Urbino 12 Hybrid Eaton Urbino 12 electric Trollino 12 Urbino 12 Urbino 12 CNG Urbino 12 LEUrbino 12 LE lite hybrid Urbino 12 hybrid Urbino 12 electricTrollino 12 DANE PODSTAWOWE:Długość [mm] 12 00011 840 12 000Wysokość [mm]2850 3400 3000 3300 2850 3250 3490 3040-320032503180-34103200 310033003450Szerokość [mm] 2550Rozstaw osi [mm] 59005850-5900 5900Zwis przedni/tylny [mm] 2700/34002700-2750/34002550/3240 2700/3400Kąt natarcia/zejścia [°] 7/77-8/77/7 7/7 UKŁAD NAPĘDOWY:Silnik 1) Cummins ISB.7E6 250B lub 280 B 2) DAF MX11 210 lub 240 lub 271Cummins ISLG8.9E6 320 1) Cummins ISB.7E6 250B 2) DAF MX11 210 lub 240 lub 271Cummins ISLG8.9E6 320 1) Cummins ISB6.7 225 H 2) Cummins ISB6.7 EV 3004-polowy centralny silnik asynchroniczny 1) CEGELEC TV Europulse 6-polowy asynchroniczny 2) MEDCOM 175-600 6-polowy
3) Škoda BlueDrive 4-polowy lub 6-polowy
4) Vossloh-Kiepe 4-polowy1) Cummins ISB.7E6 250B lub 280 B 2) DAF MX11 210 lub 240 lub 2711) Cummins ISLG 8.9 E6 320
2) Cummins ISLG 6C 3201) Cummins ISB.7E6 250B lub 280 B 2) DAF MX11 210 lub 240 lub 2711) Cummins ISB 4,5 E6C 210B2)Cummins ISB6,7 E6C 250BCummins ISB 4,5 E6C 210H1) 4-polowy centralny silnik asynchroniczny2) silnik w osi ZF AVE1301) MEDCOM ANT 175-600 asynchroniczny 6-polowy