Toinowate (Apocynaceae Juss.) – rodzina roślin okrytonasiennych z rzędu goryczkowców. Obejmuje ponad 4,5 tys. gatunków (według niektórych szacunków nawet do ok. 6 tys.) łączonych w ok. 400 rodzajów. Toinowate występują głównie na obszarach tropikalnych i subtropikalnych. Rośliny drewniejące są najbardziej zróżnicowane w wilgotnych lasach równikowych i na mokradłach w Azji południowo-wschodniej, rośliny zielne zajmują głównie siedliska okresowo suche. Zasięg nielicznych rodzajów sięga strefy umiarkowanej. W Polsce rosną dwa gatunki rodzime z rodzajów barwinek Vinca i ciemiężyk Vincetoxicum. Wielu przedstawicieli wykorzystywanych jest jako źródło związków wykorzystywanych w medycynie i wartościowego drewna (np. Landolphia, Alstonia, Aspidosperma). Rośliny z licznych rodzajów uprawiane są jako ozdobne (np. hoja, plumeria, trojeść, oleander, stefanotis, barwinek, mandewila). thumb|Trojeść amerykańska thumb|Barwinek pospolity thumb|Ciemiężyk białokwiatowy
Morfologia Pokrój Przeważnie drzewa, krzewy, liany i rośliny zielne, głównie byliny, rzadko rośliny jednoroczne, w tym nawet efemerydy. Wielu przedstawicieli jest sukulentami. Liście Pojedyncze i zwykle całobrzegie. Najczęściej ulistnienie jest naprzeciwległe, nierzadko też okółkowe, rzadko zaś skrętoległe. Kwiaty Kwiaty promieniste, obupłciowe, zwykle 5-krotne, często okazałe. Płatki korony są zrośnięte przynajmniej u nasady. Kształt korony jest zróżnicowany – od kołowego, poprzez lejkowaty, dzwonkowaty do rurkowatego, często z łatkami korony nakładającymi się częściowo. Pręciki mają nitki przyrośnięte u nasady do korony, zrośnięte bywają w rurkę lub są wolne. Pylniki często ze skrzydełkami lub strukturami naprowadzającymi zapylacze. Pyłek uwalniany jest jako pojedyncze ziarna, tetrady lub najczęściej jako pyłkowiny. Pyłkowiny z pyłku sklejonego woskiem z dwóch sąsiadujących pylników złączone są stwardniałą wydzieliną główki słupka zwaną uczepkiem. Zalążnia jest górna lub wpół dolna. Powstaje z dwóch owocolistków zrastających się lub pozostających wolnymi i zrastającymi się tylko na szczycie w główce słupka, w której znamię przyjmujące pyłek formuje się od dolnej strony. Do główki słupka mogą przylegać lub zrastać się z nią główki pręcików, tworząc w ten sposób prętosłup. Owoce Zwykle mieszki złączone brzusznie, czasem pojedyncze w wyniku redukcji drugiego. Rzadziej występują jagody, torebki i pestkowce.
Biologia Wiele gatunków jest trujących z powodu glikozydów i innych alkaloidów. Często wytwarzają sok mleczny, najczęściej biały, rzadziej żółty, czerwony lub przejrzysty (ten ostatni zwykle u sukulentów z plemienia Ceropegieae).
Systematyka Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Jeden z kladów w obrębie rzędu goryczkowców (Gentianales), rodzina siostrzana dla goryczkowatych z grupy astrowych (okrytonasienne).
Podział rodziny według APweb
Tradycyjnie w obrębie rodziny wyróżniane były dwie podrodziny – Rauvolfioideae i Apocynoideae. Ponieważ rośliny z wyodrębnianej dawniej rodziny trojeściowatych Asclepiadaceae okazały się być zagnieżdżone w obrębie toinowatych – zostały tu włączone wraz ze swymi podrodzinami Periplocoideae, Secamonoideae i Asclepiadoideae. Dalsze analizy filogenetyczne wykazały, że różne grupy wyodrębniane w randze plemion spośród Rauvolfioideae i Apocynoideae są rozproszone w drzewie filogenetycznym rodziny. Charakter monofiletyczny zachowały tylko (wąsko ujmowane) podrodziny Periplocoideae, Secamonoideae i Asclepiadoideae.
Plemię Aspidospermateae Miers Aspidosperma Martius & Zuccarini Geissospermum Allemão Haplophyton A. de Candolle Microplumeria Baillon Strempeliopsis Bentham & J. D. Hooker Vallesia Ruiz & Pavón
Plemię Alstonieae G. Don Alstonia R. Brown Dyera J. D. Hooker thumb|Katarantus różowy Plemię Vinceae D. Don. Catharanthus G. Don – katarantus Kamettia Kostel. Kopsia Blume Laxoplumeria Markgraf Ochrosia Jussieu Petchia Livera Rauvolfia L. Tonduzia Pittier Vinca L. – barwinek
thumb|Owoce Saba senegalensis Plemię Willughbeieae A. de Candolle Ancylobothrys Pierre Bousigonia Pierre Chamaeclitandra (Stapf) Pichon Clitandra Bentham Couma Aublet Cyclocotyla Stapf Cylindropsis Pierre Dictyophleba Pierre Hancornia Gomes Lacmellea H. Karsten Landolphia P. Beauvois – landolfia Leuconotis Jack Orthopichonia H. Huber Pacouria Aublet Parahancornia Ducke Saba (Pichon) Pichon Vahadenia Stapf Willughbeia Roxburgh
thumb|Tabernaemontana divaricata Plemię Tabernaemontaneae G. Don Ambelania Aublet Callichilia Stapf Calocrater K. Schumann Carvalhoa K. Schumann Crioceras Pierre Macoubea Aublet Molongum Pichon Mucoa Zarucchi Neocouma Pierre Rhigospira Miers Schizozygia Baillon Spongiosperma Zarucchi Tabernaemontana L. Tabernanthe Baillon – iboga Voacanga Thouars
thumb|Owoc Melodinus australis Plemię Melodineae G. Don Craspidospermum A. de Candolle Diplorhynchus Ficalho & Hiern Melodinus J. R. Forster & G. Forster Pycnobotrya Bentham & J. D. Hooker Stephanostegia Baillon
Plemię Hunterieae Miers Gonioma E. Mey. Hunteria Roxburgh Picralima Pierre Pleiocarpa Bentham & Hooker
thumb|Amzonia nadreńska Plemię Amsonieae M. E. Endress Amsonia Walter – amsonia
Plemię Alyxieae G. Don Alyxia R. Brown Chilocarpus Blume Condylocarpon Desfontaines Lepinia Decaisne Lepiniopsis Valeton Plectaneia Thouars Pteralyxia K. Schumann
thumb|Plumeria czerwona Plemię Plumerieae E. Meyer Allamanda L. – alamanda Himatanthus Schult. Mortoniella Woodson Plumeria L. – plumeria
Plemię Carisseae Dumortier Acokanthera G. Don Carissa L.
Plemię Wrightieae G. Don Pleioceras Baillon Stephanostema K. Schumann Wrightia R. Brown – holarena
thumb|Oleander pospolity Plemię Nerieae Baillon Adenium Roem. & Schultes – adenium Alafia Thouars Farquharia Stapf Isonema R. Brown Nerium L. – oleander Strophanthus de Candolle
Plemię Malouetieae Müller Argovensis Allowoodsonia Markgraf Carruthersia Seem. Eucorymbia Stapf Funtumia Stapf – funtumia Galactophora Woodson Holarrhena R. Brown Kibatalia G. Don Malouetia A. de Candolle Malouetiella Pichon Mascarenhasia A. de Candolle Neobracea Britton Pachypodium Lindley – pachypodium Spirolobium Baillon
thumb|Obwojnik grecki Podrodzina Periplocoideae Endlicher
thumb|Prestonia coalita Plemię Echiteae Bartling Artia Guillaumin Asketanthera Woodson Echites P. Browne Ecua Middleton Hylaea J. F. Morales Laubertia A. de Candolle Macropharynx Rusby Parsonsia R. Brown Prestonia R. Brown Rhodocalyx Müller Argovensis Temnadenia Miers Thenardia Kunth Thoreauea J. K. Williams
thumb|Mandevilla sanderi Plemię Mesechiteae Miers Allomarkgrafia Woodson Forsteronia G. Mey. Mandevilla Lindley – mandewila Mesechites Müller Argovensis Tintinnabularia Woodson
Plemię Odontadenieae Miers Angadenia Miers Cycladenia Bentham Elytropus Müller Argovensis Odontadenia Bentham Pentalinon Voigt Pinochia B. F. Hansen & M. E. Endress Salpinctes Woodson Secondatia A. de Candolle Stipecoma Müller Argovensis Thyrsanthella (Baillon) Pichon
Plemię Rhabdadenieae M. E. Endress Rhabdadenia Müller Argovensis
thumb|Ichnocarpus frutescens Plemię Apocyneae Reichenbach
Plemię Baisseeae M. Endress Baissea A. de Candolle Dewevrella De Wild. Motandra A. de Candolle Ocinotis Bentham
Podrodzina Secamonoideae Endlicher Calyptranthera Klackenberg Genianthus J. D. Hooker Goniostemma Wight Pervillaea Decaisne Secamone R. Brown Secamonopsis Jumelle Toxocarpus Wight & Arnott
Podrodzina Asclepiadoideae Burnett
Plemię Fockeeae H. Kunze, Meve & Liede Cibirhiza Bruyns Fockea Endlicher
Plemię Eustegieae Liede & Meve Emicocarpus K. Schumann & Schlechter Eustegia R. Brown
thumb|Mleczara olbrzymia Plemię Asclepiadeae Duby
thumb|Hoja różowa thumb|Stefanotis bukietowy Plemię Marsdenieae Bentham
Plemię Ceropegieae Orban
Incertae sedis:
Przypisy
*