Mierznica czarna (Ballota nigra L.) – gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych. Występuje w Afryce Północnej (Algieria, Maroko, Tunezja), całej niemal Europie oraz w Azji Zachodniej, na Kaukazie i Zakaukaziu. W polskiej florze archeofit, pospolicie występujący na całym obszarze. Roślina po zasuszeniu czernieje i stąd pochodzi jej nazwa gatunkowa.
Morfologia thumb|left|180px|Kwiaty Łodyga Wyraźnie czterokanciasta, podłużnie prążkowana, ciemnozielona lub czerwonawobrunatna, mniej lub bardziej owłosiona. Liście Liście są szarawozielone, ogonkowe, blaszka jajowata lub okrągła i 2–4 cm szeroka. Brzeg jest nieregularnie karbowany, o nasadzie sercowatej lub klinowatej. Obie powierzchnie liścia pokryte są licznymi białawymi włoskami. Unerwienie jest pierzaste, wyraźne na dolnej powierzchni, lekko zagłębione na górnej. Kwiaty Zebrane w gęste nibyokółki w kątach liści, na wyraźnych szypułkach. Kwiaty grzbieciste. Mają owłosiony, rurkowato-lejkowaty kielich o 10 wystających nerwach i rynienkowanych podłużnie ząbkach. Ma on długość 8–10 mm, ząbki kielicha 3–4 mm. Jasnoróżowa lub różowo-liliowa korona kwiatu ma długość 13–17 mm. Jej górna warga jest w częściowo owłosiona (owłosienie typu gwiazdkowego). Owoce Rozłupki o długości do 2 mm.
Biologia i ekologia Cechy fitochemiczne: Po zgnieceniu roślina wydziela nieprzyjemny zapach. Rozwój: Bylina, hemikryptofit lub chamefit. Przedprątne kwiaty kwitną od czerwca do września. Siedlisko: przydroża, pola uprawne (chwast), roślina ruderalna. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Ass. Leonuro-Ballotetum. Jest podstawową rośliną żywicielską ekspansywnego pluskwiaka siedliszka sześcioplamego (Tritomegas sexmaculatus). Liczba chromosomów 2n=22.
Zmienność Gatunek zróżnicowany na osiem podgatunków: Ballota nigra subsp. anatolica P.H.Davis – Turcja i Iran Ballota nigra subsp. anomala Greuter – Grecja Ballota nigra subsp. foetida (Vis.) Hayek – Europa Ballota nigra subsp. kurdica P.H.Davis – Turcja, Irak, Iran Ballota nigra subsp. nigra – cały zasięg gatunku Ballota nigra subsp. ruderalis (Sw.) Briq. – kraje śródziemnomorskie Ballota nigra subsp. sericea (Vandas) Patzak – Albania, Macedonia i Grecja Ballota nigra subsp. velutina (Posp.) Patzak – Słowenia i Chorwacja
Zastosowanie Roślina lecznicza Surowiec zielarski Ziele mierznicy czarnej (Ballotae nigrae herba) – wysuszone, kwitnące szczyty pędów. Zawiera m.in. olejek eteryczny (o niezbyt przyjemnym zapachu), garbniki, pektyny i kwasy organiczne. Działanie i zastosowanie Herbatka z ziela mierznicy czarnej (1 łyżeczkę rozdrobnionego suszu zalać 1 szklanką wrzątku i parzyć pod przykryciem 15–20 minut, przecedzić i w razie konieczności pić 3 razy dziennie po 1/2 szklanki) to dość skuteczny lek, zalecany do stosowania w rozlicznych dolegliwościach nerwicowych i psychicznych – w depresji, stanach lękowych, neurastenii, w bezsenności, ogólnym wyczerpaniu psychicznym. Ponadto także w migrenie, przeziębieniu i grypie (ma bowiem działanie napotne). Zewnętrznie można stosować – jako środek łagodzący bóle reumatyczne i nerwobóle – okłady ze świeżego ziela mierznicy.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Jasnotowate Kategoria:Rośliny lecznicze Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza