thumb|Wnętrze kościoła halowego (kościół św. Wolfganga w Schneebergu w Saksonii) thumb|Przekrój poprzeczny przez kościół halowy
Kościół halowy – kościół wielonawowy o nawach równej wysokości. Kościoły halowe są charakterystycznym typem kościołów w architekturze Europy Środkowej w okresie późnego gotyku (XIV–XV wiek).
Cechy Inaczej niż w bazylice – w której nawy boczne są niższe od nawy głównej, dzięki czemu możliwe jest umieszczenie ponad nimi, w ścianach nawy głównej, okien zapewniających naturalne oświetlenie nawy głównej – nawa główna kościoła typu halowego jest oświetlona pośrednio, za pomocą okien umieszczonych w ścianach naw bocznych. Poszczególne nawy mogą być przykryte wspólnym dużym dachem lub osobnymi podłużnymi dachami dwuspadowymi, stosowane jest też rozwiązanie polegające na przekryciu nawy głównej dachem dwuspadowym, natomiast naw bocznych szeregiem dachów poprzecznych z bocznymi szczytami. Kościoły halowe charakteryzuje zwartość i jednoprzestrzenność (zazwyczaj brak transeptu, brak wyodrębnionego prezbiterium). Liczba naw bywa różna – najczęściej są trójnawowe, niekiedy dwu- lub pięcionawowe. Zdecydowanie rzadziej spotyka się wariant kościołów halowych o nawach będących nierównej wysokości.
Typologia
Przykłady thumb|Kościół św. Brygidy w Gdańsku – nawa główna
Polska Bączal Dolny – kościół Imienia Maryi Biecz – kościół Bożego Ciała Braniewo – kościół św. Katarzyny Bydgoszcz – katedra św. Marcina i Mikołaja Chełmno – Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Chełmża – bazylika konkatedralna Świętej Trójcy Dobre Miasto – kościół pokolegiacki Elbląg – katedra św. Mikołaja Frombork – kościół katedralny NMP Gdańsk – kościół Mariacki, kościół św. Jana, kościół św. Mikołaja, kościół św. Brygidy, kościół św. Katarzyny, kościół pofranciszkański Trójcy św. Głogów – kolegiata Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Grudziądz – bazylika św. Mikołaja Jawor – kościół św. Marcina Kętrzyn – bazylika kolegiacka św. Jerzego, nawy nierówniej wysokości Kodeń – kościół Świętego Ducha Kołobrzeg – katedra NMP (5-nawowa) Legnica – kościół św. Trójcy Lidzbark Warmiński – kolegiata Świętych Apostołów Piotra i Pawła Nysa – kościół św. św. Jakuba i Agnieszki Olkusz – kolegiata św. Andrzeja Olsztyn – kościół św. Jakuba Opole – kościół katedralny Świętego Krzyża Prudnik – kościół św. Michała Archanioła Racibórz – kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Rajcza – Kościół św. Wawrzyńca i św. Kazimierza Królewicza w Rajczy Sandomierz – kościół NMP thumb|Kolegiata św. Krzyża i św. Bartłomieja we Wrocławiu – nawa główna (widok w stronę chóru organowego) Siedlce – Katedra Niepokalanego Poczęcia NMPKatedra Niepokalanego Poczęcia NMP (SIEDLCE). neogotycki Stargard – kościół św. Jana Supraśl – Monaster Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy Szczecin – kościół św. Jakuba Toruń – kościół św. Janów, kościół NMP Trzebiatów – kościół Macierzyństwa Najświętszej Marii Panny Warszawa – bazylika archikatedralna św. Jana Chrzciciela Wrocław – kolegiata Krzyża św., kościół NMP na Piasku, kościół św. Stanisława, Doroty i Wacława Ziębice – kościół św. Jerzego (2-nawowa)
Niemcy, Austria i Szwajcaria Bremen – Kościół Maryi Panny Essen – Katedra Frankfurt nad Menem – Katedra Cesarska Frankfurt nad Odrą Kościół Mariacki Hala Koncertowa C. Ph. E. Bacha Görlitz – kościół św. Piotra i Pawła Greifswald – Kościół Mariacki Hanower – Marktkirche ("kościół rynky") Landshut – kościół św. Marcina Lipsk – Kościół św. Tomasza Lubeka – Katedra Minden – Katedra Miśnia – Katedra św. Jana i św. Donata Monachium – katedra NMP (Frauenkirche) Paderborn Katedra Kaplica św. Bartłomieja Prenzlau – Kościół Mariacki Soest – Sankt Maria zur Wiese Wiedeń – Katedra św. Szczepana
Francja Poitiers – Katedra Saint-Savin (Vienne) – kościół opactwa Saint-Savin-sur-Gartempe Tuluza – kościół podominikański (hala 2-nawowa)
Zobacz też bazylika pseudobazylika
Przypisy
Bibliografia