Luftwaffe – oficjalna nazwa sił powietrznych III Rzeszy i Republiki Federalnej Niemiec.
Jej zadaniem jest prowadzenie walki powietrznej, bombardowanie sił nieprzyjaciela oraz prowadzenie desantu powietrznego i rozpoznania lotniczego.
W czasie II wojny światowej w skład Luftwaffe wchodziły także: lądowa obrona przeciwlotnicza, tzw. dywizje polowe (Luftfelddivisionen), czyli oddziały lądowe, jak również naziemne służby wsparcia (łączność, obsługa techniczna, służba zdrowia, kwatermistrzostwo).
Historia I wojna światowa
Poprzedniczką Luftwaffe były Fliegertruppen (Fliegertruppen des deutschen Kaiserreiches) utworzone 1 października 1913 roku, później Luftstreitkräfte. Po zakończeniu I wojny światowej zostały rozwiązane na mocy postanowień punktów 198-202 traktatu wersalskiego. Zabroniono Niemcom posiadania lotnictwa wojskowego, a cały posiadany sprzęt miał zostać przekazany aliantom. Punkt 202 traktatu wersalskiego wymienia następujące rodzaje sprzętu: kompletne samoloty i wodnosamoloty, jak również pozostające w produkcji, naprawach czy montażu; sterowce zdolne do lotu, jak również pozostające w produkcji, naprawach czy montażu; zakłady produkujące wodór; schrony sterowców oraz hangary i schrony pozostałych samolotów; silniki lotnicze; kadłuby samolotów i łodzi latających; uzbrojenie (działka, karabiny maszynowe, lekkie karabiny maszynowe, aparaturę do zrzutu bomb, aparaturę do zrzutu torped, wyposażenie synchronizujące karabiny maszynowe z obrotami śmigła, celowniki); amunicję (magazynki, pociski, bomby załadowane lub składowane osobno, składy materiałów wybuchowych oraz materiał do ich produkcji); wyposażenie stosowane na samolotach; radiostacje oraz aparaty fotograficzne i kamery stosowane na samolotach; podzespoły elementów wymienionych w powyższych punktach.
Na mocy punktu 201 traktatu wersalskiego w okresie 6 miesięcy po jego podpisaniu zakazano na terenie całych Niemiec produkcji lub importu samolotów, elementów samolotów, silników lotniczych oraz ich podzespołów. Ten punkt spowodował praktycznie kompletną likwidację lotnictwa niemieckiego, tak cywilnego, jak wojskowego.
Republika Weimarska Choć postanowienia traktatu wersalskiego zabraniały posiadania lotnictwa wojskowego, Reichswehra nie miała zamiaru ich przestrzegać. Władze wojskowe postanowiły zachować doświadczonych pilotów i wykorzystywać ich wiedzę do szkolenia kolejnych grup pilotów. Wykorzystywano do tego cywilne szkoły latania, jednak ta metoda miała podstawową wadę – pozwalała tylko na szkolenie na lekkich samolotach.
W styczniu 1923 oddziały belgijskie i francuskie zajęły resztę Nadrenii jako formę represji za niewypełnianie zobowiązań wynikających z traktatu wersalskiego. Akcja ta stanowiła dla Reichswehry impuls do rozwoju lotnictwa wojskowego oraz przemysłu lotniczego. Niemieckie zakłady lotnicze otrzymały polecenie rozwijania konstrukcji wojskowych w zagranicznych filiach swoich zakładów. W holenderskich zakładach Fokkera zamówiono 100 samolotów, w tym 50 nowych Fokkerów D.XIII. W tym samym czasie postanowiono rozwinąć szkolenie pilotów w bazach zagranicznych.
Ponieważ Republika Weimarska była izolowana na arenie międzynarodowej, nawiązała kontakt z innym izolowanym państwem – Rosją Radziecką. Po podpisaniu układu w Rapallo w 1922 uzyskano możliwość szkolenia lotników w bazach radzieckich oraz produkcji i testowania nowych typów samolotów. Od stycznia 1923 w Fili pod Moskwą działała filia zakładów Junkersa, w której budowano i doskonalono samoloty wojskowe.
Współpraca między oboma krajami układała się dobrze i wiosną 1924 rozpoczęto rozmowy na temat stworzenia niemieckiej szkoły lotniczej i centrum badawczego na terenie ZSRR. W czerwcu 1924 pułkownik w stanie spoczynku Hermann von der Lieth-Thomsen otworzył w Moskwie stałe przedstawicielstwo Reichswehry, zwane Zentral Moskau (Z.Mo.). W tym samym czasie do sił powietrznych ZSRR przybyła również „Grupa Fiebig”, składająca się z siedmiu instruktorów i doradców wojskowych.
Na potrzeby centrum badawczo-szkoleniowego wybrano nowe lotnisko w Lipiecku i 15 kwietnia 1925 podpisano porozumienie między naczelnikiem sił powietrznych ZSRR P.I. Baranowem, a przedstawicielem Sondergruppe R (komórki w Ministerstwie Reichswehry zajmującej się ZSRR), Hermannem von der Lieth-Thomsenem. Funkcjonowanie szkoły rozpoczęło się od jej rozbudowania. W ciągu trzech miesięcy zbudowano pomieszczenia szkoleniowe oraz warsztaty remontowe, a także postawiono dwa nieduże hangary. Szkoła została otwarta 15 lipca 1925.
Podstawowym typem samolotu szkoleniowego było 50 egzemplarzy myśliwców Fokker D.XIII, zakupionych w związku z zajęciem Zagłębia Ruhry przez Francuzów i Belgów. Maszyny te dostarczono ze Szczecina do Leningradu już 28 lipca 1925 drogą morską, na pokładzie parowca Edmund Hugo Stinnes 4. Oprócz tego na wyposażenie trafiło kilka samolotów rozpoznawczych Junkers Ju 21 (znanych również pod oznaczeniami T 21 oraz H 21), produkowanych od sierpnia 1923 w zakładach Junkersa w Fili pod Moskwą. Od 1926 roku zostały one zastąpione siedmioma samolotami Heinkel HD 17, mającymi lepsze osiągi. Heinkle z kolei zastąpiono kolejnymi wersjami samolotów Albatros: L 76 Aeolus (od 1927 roku), L.77v (4 egzemplarze używane od 1928 do grudnia 1929) i L.78 (13 maszyn używanych od 1929).
Instruktorzy byli obecni w Lipiecku w turach trwających 5-6 miesięcy. W okresie letnim personel szkoły liczył ponad 200 osób, z czego około 140 stanowili Niemcy. Zimą liczba ta zmniejszała się, Niemców było około 40 osób.
Początkowy budżet centrum wynosił 2 miliony reichsmarek, w 1929 osiągnął najwyższy poziom blisko 4 milionów RM. W 1932 centrum osiągnęło największe rozmiary, jego personel liczył 303 osoby. Niemieccy i radzieccy uczniowie to odpowiednio 43 i 26 osób, kolejne 234 to technicy i robotnicy. Podczas całego okresu istnienia w Lipiecku wyszkolono około 120 niemieckich pilotów myśliwskich i 100 obserwatorów plus sporą liczbę członków personelu technicznego. Oprócz tego wyszkolono liczną grupę radzieckich pilotów i mechaników lotniczych.
Oprócz działalności szkoleniowej centrum prowadziło również działalność badawczo-rozwojową. Analizowano tam sprzęt i urządzenia potajemnie zakupione za granicą i w tajemnicy przetransportowane do Lipiecka. Piloci testowali karabiny maszynowe i działka, celowniki bombowe czy lusterka wsteczne dla myśliwców. Opracowywano także rozwiązania taktyczne, mające pomóc w prowadzeniu działań powietrznych.
Na początku lat trzydziestych rola centrum zaczęła maleć. Zmieniająca się sytuacja geopolityczna zmniejszyła izolację międzynarodową Republiki Weimarskiej, a coraz mniejszy nadzór państw zachodnich pozwalał na zwiększenie działalności lotniczej na terenie Niemiec. Z kolei strona radziecka nie była zadowolona z faktu, że w centrum używane są konstrukcje z końca lat dwudziestych, co ograniczało ZSRR dostęp do najnowszych technologii lotniczych. Dojście do władzy Hitlera w styczniu 1933 oznaczało odrzucenie jakiejkolwiek współpracy z ideologicznym wrogiem. Było to jednoznaczne z koniecznością zamknięcia wszystkich niemieckich centrów badawczo-szkoleniowych w ZSRR.
Działalność centrum zakończono 15 września 1933, przekazując budynki i większość sprzętu stronie radzieckiej. Personel z Lipiecka kontynuował szkolenie lotnicze w Reichswehrze, a po 1935 stał się podstawą kadry instruktorskiej Luftwaffe.
Powstanie Luftwaffe
thumb|Centrum Wielunia zniszczone przez Luftwaffe w pierwszych godzinach wojny – 1 września 1939 thumb|Ofiary ostrzału ludności cywilnej przez Luftwaffe Kiedy w roku 1933 władzę w Niemczech przejął Hitler, zaczął łamać postanowienia traktatu pokojowego. 26 lutego 1935 kanclerz Rzeszy wydał rozkaz powołujący Luftwaffe do życia, a jej dowódcą został nazistowski działacz oraz były pilot Hermann Göring.
Dzięki zaangażowaniu dużych zasobów niemieckiej gospodarki, siły powietrzne zostały bardzo szybko odbudowane. Taktycy wojskowości opracowali nowe strategie walki powietrznej. Luftwaffe stało się pierwszą armią powietrzną zdolną do wspierania w walce oddziałów lądowych. Było to możliwe dzięki wykorzystaniu lotnictwa szturmowego. Dodatkowo generałowie niemieccy uznali, że siły powietrzne doskonale nadają się do zastraszania wroga poprzez przenoszenie ciężaru walk na dalekie zaplecze przemysłowe wroga (poprzez bombardowanie jego fabryk, węzłów komunikacyjnych, a także zastraszanie ludności cywilnej poprzez możliwość wykonywania nalotów na miasta).
Legion Kondor Podczas wojny domowej w Hiszpanii nacjonalista gen. Franco uzyskał poparcie Hitlera. Niemcy wysłali sojusznikom do pomocy Legion Kondor. Od sierpnia 1936 roku rozpoczęto przerzucanie wojsk. W Hiszpanii służyło ponad 100 samolotów oraz 5000 żołnierzy, pod dowództwem Hugo Sperrle. Pierwszy raz wykorzystano Messerschmitta Bf 109 oraz Heinkel He 111. Niemcy doskonalili techniki wojny powietrznej.
26 kwietnia 1937 niemieckie bombowce dokonały zmasowanego nalotu na baskijskie miasto Guernica. Ogłoszono, że zginęło ponad 1000 osób, a 60% miasta legło w gruzach. Bombardowanie to wywołało oburzenie na świecie. Hiszpański malarz Pablo Picasso uwiecznił cierpienia ludności Guerniki w znanym obrazie o tym samym tytule.
Walki w czasie agresji na Polskę Na wielką skalę Luftwaffe zaangażowana została dopiero podczas agresji na Polskę w 1939. W dniach 1–10 września w walkach uczestniczyły 1 i 4 Flota Powietrzna, mające do dyspozycji 2093 samoloty. Flotami tymi dowodzili gen. Albert Kesselring i gen. Alexander Löhr. Gdy dowództwo niemieckie zorientowało się o braku zagrożenia od strony Francji do działań bojowych przeciw Polsce skierowało jeszcze część sił 2 i 3 Floty Powietrznej. W tym czasie, Luftwaffe osiągnęła przewagę nad lotnictwem polskim 5:1, natomiast w lotnictwie myśliwskim 3:1. Niemiecki plan zakładał, m.in. zniszczenie lotnictwa polskiego, uniemożlowienie mobilizacji oraz koncentracji wojsk polskich. Luftwaffe miała też za zadanie wspierać działania Wehrmachtu w tym wojsk pancernych i zmotoryzowanych. Piloci niemieccy niszczyli zgrupowania wojsk polskich. Do tego ataki lotnicze na węzły komunikacyjne utrudniały przerzucanie żołnierzy oraz pełną mobilizację. Ważnym elementem techniki wojennej Luftwaffe, jako części tzw. „wojny totalnej”, było atakowanie ludności cywilnej oraz niszczenie miast. Operacją zapowiadającą późniejsze bombardowania celów cywilnych było zbombardowanie Wielunia.
Mimo dużej przewagi ilościowej i technologicznej podczas kampanii wrześniowej Luftwaffe poniosło ciężkie straty sięgające blisko jednej czwartej swoich sił zaangażowanych w operację przeciwko Polsce. Wbrew obiegowym, opartym o propagandę III Rzeszy opiniom, sprzętowe straty Luftwaffe były wyższe niż straty polskiego lotnictwa w okresie operacji wrześniowej.
W czasie niemieckiego ataku na Norwegię, zakończonego całkowitym powodzeniem, Luftwaffe pomimo osiągnięcia pełnego panowania w powietrzu straciła aż 242 samoloty przy zniszczeniu tylko 50 alianckich.
Luftwaffe w czasie agresji na Francję Swoją siłę Luftwaffe wykazała podczas agresji na Francję w roku 1940. Samoloty szturmowe stanowiły znaczne wsparcie dla oddziałów pancernych. Koordynacja pomiędzy różnymi rodzajami wojsk była bezprecedensowa w historii sztuki wojennej, dzięki czemu możliwe stało się pokonanie Francji w krótkim czasie.
Do obrony planowano zorganizować z Polaków 4 dywizjony lotnictwa myśliwskiego, 1 dywizjon lotnictwa bombowego i 2 dywizjony lotnictwa rozpoznawczego. Jednak w walkach przeciw Luftwaffe wzięło udział tylko lotnictwo myśliwskie, ponieważ inne jednostki nie uzyskały gotowości bojowej. W sumie polscy piloci wyposażeni w samoloty należące do drugiej klasy bojowej (Morane-Saulnier MS.406 znacznie ustępował Messerschmitt Bf 109) zestrzelili 52 samoloty niemieckie. W obronie Francji poległo 11 polskich pilotów.
Bitwa o Anglię