Różana (biał. Pужаны) – osiedle typu miejskiego na Białorusi, w obwodzie brzeskim, w rejonie prużańskim.
Miasto magnackie położone było w końcu XVIII wieku w hrabstwie różańskim w powiecie słonimskim województwa nowogródzkiegoВялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 108..
Do 1945Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (). miasto w Polsce, w województwie poleskim, w powiecie iwacewickim, siedziba gminy Różana.
Gniazdo rodowe linii różańskiej rodu Sapiehów.
Historia mały|lewo|Pałac Sapiehów w XIX w. (N. Orda) Kupiona w 1598 przez Lwa Sapiehę od Bartosza Brzuchańskiego za 30 000 kop groszy stała się jedną z głównych siedzib różańskiej linii rodu Sapiehów. W 1637 Różana otrzymała prawa miejskie i herb od króla Polski Władysława IV Wazy. W 1644 Sapiehowie przyjmują w Różanie króla Władysława IV.
Pierwotna rezydencja zbudowana w początkach XVIII w. została niemal całkowicie zniszczona podczas Wojny Północnej. Kolejna rezydencja zbudowana jako pałac w latach 1784–1786 była jedną z największych w Rzeczypospolitej, zawierała własną galerię obrazów, teatr i bibliotekę. mały|lewo|Kaplica św. Kazimierza za czasów II RP Po powstaniu listopadowym w którym udział wziął Eustachy Kajetan Sapieha Różana została skonfiskowana przez władze carskie. Wspaniałe obrazy, bogata biblioteka i obszerne archiwum z pałaców z m.in. Różanej i Dereczna zostały wywiezione przez Rosjan do Petersburga, skąd już, jak większość zrabowanego Polsce dziedzictwa kultury, nigdy nie powróciły do Ojczyzny.
W styczniu 1919 roku Różanę zajęli bolszewicy. 29 stycznia 1919 roku, po zwycięskiej potyczce, miejscowość została zdobyta przez Wileński Oddział Wojska Polskiego pod dowództwem rtm. Władysława Dąbrowskiego.
Za II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Różana. W 1921 miejscowość liczyła 3622 mieszkańców, zamieszkałych w 585 budynkach, w tym 1579 Polaków, 1506 Żydów, 536 Białorusinów i 1 Rosjanina. 2400 mieszkańców było wyznania mojżeszowego, 650 rzymskokatolickiego, 565 prawosławnego i 7 muzułmańskiego. Różana do rąk rodu Sapiehów powróciła na krótko w roku 1933. W okresie tym kolejny raz podejmowano próby odrestaurowania pałacu, jednak uniemożliwił to wybuch II wojny światowej. Obecnie pałac pozostaje w ruinie.
Podczas okupacji hitlerowskiej, 1 października 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 3500 osób. 2 listopada 1942 roku Niemcy ostatecznie zlikwidowali getto. Żydów wywieziono do obozu w Wołkowysku.
Zabytki Pałac Sapiehów z XVIII w. (w ruinie) Kościół Św. Trójcy z XVII w., parafialny Synagoga z XVII w. Cmentarz, zał. w XVIII w., z kaplicą św. Kazimierza z XVIII w. Klasztor bazylianów z XVIII w. Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła z XVIII w. (pierwotnie unicka, ob. prawosławna), parafialna
Urodzeni Krzysztof Michał Sapieha – pisarz wielki litewski Magnus (Jakob Meir Osipowicz) Kryński – publicysta, wydawca i pedagog, twórca żydowskiego gimnazjum w Warszawie Icchak Szamir – izraelski polityk, premier Izraela w latach 1983–1984 i 1986–1992.
Przypisy
Linki zewnętrzne Różana na Radzima.org Różana
! Kategoria:Miasta lokowane przez Władysława IV Wazę Kategoria:Miasta magnackie I Rzeczypospolitej (województwo nowogródzkie)