thumb|Arcyksiężna Maria Waleria jako dziecko Maria Waleria Matylda Amalia Habsburg-Lotaryńska, Marie Valerie von Österreich (ur. 22 kwietnia 1868 w Budzie, Węgry, zm. 6 września 1924 w Wallsee, Austria) – arcyksiężniczka austriacka, córka cesarza Franciszka Józefa I i cesarzowej Elżbiety. Była ostatnim dzieckiem pary cesarskiej.

Życiorys Arcyksiężniczka Maria Waleria urodziła się 22 kwietnia 1868 roku w Budzie na Węgrzech, jako córka cesarza Franciszka Józefa I i jego żony Elżbiety Bawarskiej. Miała starszą siostrę, arcyksiężniczkę Gizelę, i starszego brata, następcę tronu Rudolfa. Jej najstarsza siostra, arcyksiężniczka Zofia, zmarła już przed jej narodzinami. Jej matka była szczególnie przywiązana do Marii Walerii, która urodziła się dziesięć lat po trzecim dziecku pary cesarskiej, a którą Elżbieta mogła wychowywać sama, podczas gdy jej pierwsze troje dzieci zostało jej odebrane w niemowlęctwie i wychowane przez matkę cesarza, arcyksiężniczkę Zofię. Sama Zofia napisała do matki Elżbiety, księżnej Ludwiki: „Sisi jest całkowicie pochłonięta jej miłością i opieką nad tym nieodpartym małym aniołkiem”.

Była zdecydowanie ulubionym dzieckiem Elżbiety i niektórzy dworzanie nazywali ją kąśliwie „ die Einzige ” („jedyna”), ponieważ Elżbieta poświęcała jej o wiele więcej uwagi niż rodzeństwu. Maria Waleria kochała matkę, ale według jej pamiętników często czuła się zawstydzona i przytłoczona koncentracją Elżbiety na niej, zwłaszcza że była skromna i praktyczna.

Innym przydomkiem Marii Walerii było „dziecko węgierskie”, ponieważ jej narodziny były ustępstwem Elżbiety, która nie znosiła fizycznej intymności i ciąży, w zamian za pojednanie Franciszka Józefa z Węgrami, jej najbardziej uprzywilejowaną częścią Cesarstwa. Proces ten zakończył się ich wspólną koronacją w Budzie 8 czerwca 1867 roku na króla i królową Węgier. Maria Waleria urodziła się nieco ponad dziewięć miesięcy później.

Elżbieta celowo wybrała Węgry jako miejsce urodzenia swojego dziecka; od wieków na Węgrzech nie urodziło się żadne królewskie dziecko. Gdyby Maria Waleria była chłopcem, otrzymałaby imię Stefan na cześć kanonizowanego króla i patrona Węgier Stefana. Według historyczki Brigitte Hamann, chłopiec urodzony królowej Węgier na zamku w Budapeszcie mógł dawać szansę na objęcie przez niego tronu, oddzielając Węgry od Cesarstwa Austrii. Z tego powodu na dworze wiedeńskim panowała powszechna ulga, że Maria ​​Waleria jest dziewczynką.

Zaczęły rozprzestrzeniać się złośliwe plotki, że Maria Waleria była w rzeczywistości córką przyjaciela i wielbiciela Elżbiety, Gyuli Andrássyego, premiera Węgier. Utrzymywały się one aż do dzieciństwa Valerie, głęboko ją raniąc. Jednak fizycznie przypominała Franciszka Józefa bardziej niż którekolwiek z jej rodzeństwa, tym bardziej, gdy dorastała, i ostatecznie pogłoski ucichły. Z powodu atmosfery, którą stworzyli, Valerie rozwinęła dożywotnią antypatię do wszystkiego, co miało związek z Węgrami, pogłębioną przez naleganie Elżbiety, by rozmawiać z nią wyłącznie po węgiersku. Ucieszyła się, gdy pozwolono jej rozmawiać po niemiecku z ojcem, którego uwielbiała. Ponadto mówiła płynnie po angielsku, francusku i włosku. Uwielbiała pisać sztuki teatralne i wiersze, była utalentowaną artystką amatorką, która szczególnie lubiła malować kwiaty. Była wielką zwolenniczką wiedeńskiego Burgtheater i uczęszczała na jego przedstawienia tak często, jak to możliwe.

Małżeństwo W Bad Ischl 31 lipca 1890 roku Waleria poślubiła swojego kuzyna, arcyksięcia Franciszka Salwatora. Poznali się w 1886 roku na balu, ale Maria Waleria czekała kilka lat, aby upewnić się, że jej uczucia do Franciszka Salwatora są wystarczająco silne, by zapewnić udane małżeństwo. Wielu dworzan liczyło na to, że poślubi kogoś takiego jak następca tronu Saksonii, książę królewski Portugalii lub książę Alfons Bawarski, z którym się umawiała. Niemniej jednak cesarzowa Elżbieta oświadczyła, że ​​Maria Waleria będzie mogła poślubić nawet kominiarza, jeśli tego zapragnie (w przeciwieństwie do jej pozostałych dzieci, które musiały zawrzeć małżeństwa dynastyczne). Maria Waleria wybrała Franciszka Salwatora, stosunkowo mało znaczącego księcia z toskańskiej gałęzi habsburskiej rodziny cesarskiej, który nie miał wielkiego majątku do zaoferowania, a Elżbieta, zgodnie z obietnicą, wspierała swoją ukochaną córkę. Spowodowało to na pewien czas głęboki rozłam między Marią Walerią a jej rodzeństwem, ale ostatecznie Rudolf pogodził się z nią, gdy Maria Waleria i Franciszek zaręczyli się w Boże Narodzenie 1888 roku. Jednak stosunki między Marią Walerią a żoną Rudolfa, księżniczką Stefanią Koburg, pozostały chłodne nawet po śmierci Rudolfa.

Uroczyste zrzeczenie się przez Walerię praw do tronu austriackiego, niezbędne do zawarcia małżeństwa, miało miejsce 16 lipca 1890 roku w Hermesvilla. Brigitte Hamann: Kaiserin wider Willen, 1981. ISBN 3-492-22990-5. Uroczysty ślub młodej pary odbył się 31 lipca w kościele parafialnym w Bad Ischl. Ceremonii przewodniczył biskup Linzu, Franz von Sales Maria Doppelbauer. Następnie Maria Waleria i Franciszek udali się w podróż poślubną do Włoch, Szwajcarii i Bawarii.

Dzieci Maria Waleria i Franciszek Salwator mieli 10 dzieci: Elżbieta (1892–1930) Franciszek (1893–1918) Hubert Salwator (1894–1971) Jadwiga (1896–1970) Teodor Salwator (1899–1978) Gertruda (1900–1962) Maria Elżbieta (1901–1936) Klemens Salwator (1904–1979) Matylda (1906–1991) Agnieszka (1911) – zmarła w trakcie porodu

Późniejsze życie Początkowo Maria Waleria i Franciszek mieszkali w zamku Lichtenegg. 11 czerwca 1895 roku para kupiła zamek Wallsee nad Dunajem od jego ówczesnego właściciela, Alfreda, i gruntownie go odnowiła. Po zakończeniu renowacji, 4 września 1897 roku odbyła się ceremonia z okazji przeprowadzki do nowego pałacu. W Wallsee wydarzenie to było hucznie obchodzone ze względu na popularność Marii Walerii. Nawet po ślubie Maria Waleria utrzymywała bliskie kontakty ze starzejącym się ojcem, który niezwykle cenił sobie nieformalną atmosferę panującą w rodzinie swojej najmłodszej córki.

Była znana i ceniona za hojne zaangażowanie w lokalne inicjatywy charytatywne. W 1900 roku została patronką Czerwonego Krzyża, dla którego zakładała szpitale i zbierała znaczne sumy pieniędzy; była również patronką siedmiu innych organizacji charytatywnych. Podczas I wojny światowej utworzyła koszary szpitalne w samym zamku i pomagała w opiece nad rannymi. Była pobożną katoliczką, która poświęcała również wiele czasu na wspieranie religijnych organizacji charytatywnych i była znana ludziom jako „Anioł Waldsee”. Była również Damą Orderu Krzyża Gwiaździstego. Costados, Gonçalo de Mesquita da Silveira de Vasconcelos e Sousa, Livraria Esquina, 1.ª Edição, Porto, 1997, nr 9.

Na Marię Walerię ogromny wpływ wywarło samobójstwo jej brata Rudolfa 30 stycznia 1889 roku oraz zamach na matkę Elżbietę we wrześniu 1898 roku. Ona i jej siostra Gisela stanowiły ogromne wsparcie dla ojca po tych tragediach. Wraz z damami dworu Elżbiety, Valerie uporządkowała również jej literacką spuściznę, listy i korespondencję. W swoim dzienniku Valerie odnotowała, że ​​relacje i wyobcowanie rodziców jedynie poprawiły się w ciągu ostatnich kilku lat życia matki. Uważała również, że opieka nad starzejącym się ojcem, cesarzem Franciszkiem Józefem, była dla niej swego rodzaju „próbą”.

Choć początkowo małżeństwo Marii Walerii i Franciszka było harmonijne, z czasem stawało się coraz mniej harmonijne. Franciszek miał wiele romansów, między innymi z tancerką Stephanie Richter, znaną później jako „Księżniczka Szpiegów Hitlera” za jej działalność szpiegowską przed i w trakcie II wojny światowej. W 1914 roku urodziła mu syna, Franciszka Józefa, którego uznał za swojego, jeszcze za życia Marii Walerii. Maria Waleria znosiła te ciosy ze stoickim spokojem, zwierzając się jedynie w swoim dzienniku.

Po zakończeniu I wojny światowej Maria Waleria oficjalnie uznała koniec monarchii habsburskiej i podpisała dokumenty zrzekające się wszelkich praw do niej dla siebie i swoich potomków. To zrzeczenie pozwoliło jej zachować dom i dobytek.

Śmierć Maria Waleria zmarła w zamku Wallsee 6 września 1924 roku na chłoniaka. Krótko przed śmiercią jej siostra Gizela napisała w liście: „Muszę dodać, że widziałam Valerie – w pełni przytomną, w pełni świadomą swojego stanu i tak pobożnie akceptującą, a nawet z radością oczekującą rychłego odejścia, że ​​sądzę, iż niespodziewane wyzdrowienie byłoby dla niej rozczarowaniem”. Została pochowana w krypcie za głównym ołtarzem kościoła parafialnego w Sindelburgu w Austrii. Kilka tysięcy osób towarzyszyło jej trumnie do miejsca spoczynku.

28 kwietnia 1934 roku, dziesięć lat po śmierci Marii Walerii, Franciszek ożenił się po raz drugi, z Freiin (tytuł odpowiadający „baronowej”) Melanią von Riesenfels. Było to małżeństwo morganatyczne; ślub odbył się w Wiedniu. Para poznała się po śmierci Marii Walerii w domu Melanii, pałacu Seisenegg, gdzie mieszkała z siostrami Marią Anną i Johanną. Po ślubie para zamieszkała w Seisenegg.

Most Marii Walerii łączący węgierskie miasto Ostrzyhom ze słowackim miastem Štúrovo (wówczas Parkány) nad Dunajem został otwarty w 1895 roku. Nazwano go na cześć Marii Walerii.

Genealogia

Odznaczenia

Austro-Węgry: Dama Orderu Krzyża Gwiaździstego Wielki Krzyż Orderu Elżbiety, 1898 Gwiazda Zasługi Odznaki Honorowej Czerwonego Krzyża Królestwo Bawarii: Dama Orderu Świętej Elżbiety Królestwo Portugalii: Dama Zakonu Świętej Izabeli

Przypisy

Kategoria:Habsburgowie Lotaryńscy Kategoria:Urodzeni w 1868 Kategoria:Zmarli w 1924 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Honorową Czerwonego Krzyża (Austria)