thumb|250px|Działania w kolejnych fazach bitwy Bitwa morska u przylądka Eknomos – bitwa morska, która podczas I wojny punickiej rozegrała się w 256 p.n.e., pomiędzy flotą rzymską konsulów Marka Atyliusza Regulusa i Lucjusza Manliusza Wulsona, a flotą kartagińską, dowodzoną przez Hamilkara i Hannona.

Wprowadzenie Rzymianie wielkim nakładem sił i środków stworzyli olbrzymią flotę w celu zaatakowania samej Kartaginy i zakończenia przedłużającej się, wyniszczającej wojny. Po zwycięskiej bitwie pod Mylae dokonali wypraw na kartagińskie kolonie na Korsyce i Sardynii, planując następnie przerzucenie armii na ląd afrykański i opanowania tamtejszych ziem Kartaginy. Przygotowania do inwazji zostały ukończone wiosną 256 p.n.e. Świadomi tego zamiaru Kartagińczycy pragnęli uprzedzić nieprzyjaciela i zniszczyć jego flotę inwazyjną, przywracając zarazem swą przewagę na morzu. Strategiczny błąd planu Rzymian polegał na dążności do przeprawiania znacznej ilości wojsk do Afryki bez wcześniejszego osiągnięcia panowania na morzu. Tym samym narażali się na stoczenie bitwy w niekorzystnych warunkach (boju z przeciwnikiem i równoczesnej osłony galer transportowych), ryzykując zniszczenie zarówno floty, jak i wojsk lądowychWitold Hubert: Historia wojen morskich, dz. cyt., s. 30-31..

Siły przeciwników Liczebność morskich sił Rzymian oceniana jest na 330 okrętów (w tym 2 sześciorzędowce, a pozostałe to pięciorzędowe kwinkweremy). Towarzyszyły im liczne okręty transportowe (naves onerariae). Flota ta wyszła z Ostii, zatrzymując się po drodze w Messanie i przez tamtejszą cieśninę skierowała się ku Eknomos, gdzie skoncentrowana była 40-tysięczna armia lądowa. Wraz z załogami okrętów (100 tysięcy) siły Rzymian liczyły łącznie 140 tysięcy ludzi. Kartagińczycy mieli do dyspozycji 350 okrętów, na których pokładach zgromadzono 150 tysięcy ludzi.. Wobec nieco silniejszego nieprzyjaciela atutem Rzymian miały być wprowadzone od niedawna pomosty abordażowe – „kruki”, pozwalające na użycie dobrze wyszkolonych w walce wręcz żołnierzy.

Szyki bojowe Rzymianie, wiedząc, że flota nieprzyjaciela znajduje się w pobliżu, po zaokrętowaniu oddziałów lądowych u ujścia rzeki Himery ustawili swoje okręty we wcześniej niespotykanym szyku. Cała flota została podzielona na 4 eskadry. Pierwsze 2 eskadry płynęły szykiem ukośnym w stosunku do siebie, prowadzone przez dwa okręty z konsulami na pokładzie. Trzecia eskadra płynęła za nimi, ciągnąc na linach i chroniąc bezpośrednio statki transportowe z wojskiem. Czwarta (nazwana triarii) płynęła szeroką linią z tyłu, zamykając podstawę trójkąta, a jej brzegi wystawały nieco poza trzecią eskadrę i statki transportowe.

Flota kartagińska nadpłynęła od zachodu w odmiennym szyku. Dzieliła się również na 4 eskadry, przy czym jedna płynęła w szyku torowym wzdłuż wybrzeża, pozostałe trzy w szyku czołowym, ustawione jedna obok drugiej. Wszystkie 4 eskadry tworzyły linię zbliżoną do półkola, z lekko wysuniętymi pierwszą i czwartą eskadrą.

Przebieg bitwy Na widok wroga dwie pierwsze eskadry rzymskie ruszyły w kierunku dwóch środkowych eskadr Kartagińczyków. Pragnąc rozerwać szyk rzymski, dowodzący na tym odcinku Hamilkar rozpoczął pozorny odwrót, odciągając najsilniejszą część floty rzymskiej od dwóch pozostałych eskadr i statków transportowych. Po pewnym czasie Kartagińczycy zawrócili i uderzyli na eskadry konsulów.

Jednocześnie płynąca do tej pory wzdłuż brzegów eskadra kartagińska, widząc lukę w szyku przeciwnika, uderzyła na trzecią eskadrę rzymską. Rzymskie okręty natychmiast rzuciły liny holownicze i podążyły naprzeciw atakującym, a transportowce zawróciły i schroniły się u ujścia Himery, zajmując pozycje przy wschodnim brzegu rzeki. W boju z trzecią eskadrą Kartagińczycy zepchnęli przeciwnika w kierunku transportowców, lecz nie udało im się rozerwać szyków rzymskich.

W tym samym czasie na czwartą eskadrę rzymską spadło uderzenie najdalej wysuniętej w morze eskadry kartagińskiej pod wodzą Hannona. Również ta eskadra rzymska musiała wycofać się w kierunku brzegu.

Tymczasem konsulowie zmusili do ucieczki dwie środkowe eskadry kartagińskie i po dokonaniu zwrotu uderzyli na eskadry blokujące flotę transportową, niszcząc po kolei obie, przy jednoczesnym ataku wspierającym zablokowanych do tej pory okrętów.

Podsumowanie Zwycięstwo Rzymian było całkowite. Przy stracie 24 własnych okrętów zatopili 30 okrętów wroga, a dalsze 64 zdobyli. Kartagińczycy stracili prawie 40 000 zabitych i wziętych do niewoli.

Starcie to było jednym z najważniejszych, a przez niektórych [kogo?] określane jako najważniejsza bitwa I wojny punickiej. . Przewaga Kartaginy na morzu została złamana, odtąd do końca wojny to Rzym utrzymywał stałą (choć często niewielką) przewagę na morzu.

Przypisy

Bibliografia Witold Hubert: Historia wojen morskich. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2019, s. 31-34,

Literatura tematu John F. Lazenby: Pierwsza wojna punicka. Historia militarna. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2018, Adrian Goldsworthy: Upadek Kartaginy. Historia wojen punickich. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2022, Edmund Kosiarz: Bitwy morskie. Wyd. 3. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1973 Zygmunt Ryniewicz: Leksykon bitew świata. Warszawa: Alma-Press, 2004, Bernard Nowaczyk: Kartagina 149–146 p.n.e., Bellona, Warszawa 2008 Krzysztof Kęciek: Zagłada występnej Sodomy, Wydawnictwo Attyka, Warszawa 2014

Kategoria:Bitwy morskie Kartaginy Kategoria:Bitwy I wojny punickiej Kategoria:Sycylia (prowincja rzymska) Kategoria:Bitwy morskie w historii Rzymu Kategoria:Bitwy na Morzu Śródziemnym