Jednostka redakcyjna tekstu prawnego – podstawowy element strukturalny tekstu prawnego (aktu normatywnego), stanowiący formę zapisu poszczególnych przepisów (zdań lub ich zespołów). Podział ten zapewnia przejrzystość aktu, ułatwia jego wykładnię oraz umożliwia precyzyjne powoływanie się na konkretne fragmenty. Nazewnictwo i hierarchia jednostek wynikają z tradycji legislacyjnej danego systemu prawnego.
Nazewnictwo i hierarchia jednostek Struktura jednostek redakcyjnych różni się pomiędzy kulturami prawnymi (np. prawo kontynentalne a common law) oraz poszczególnymi państwami lub organizacjami międzynarodowymi.
System polski W polskiej technice legislacyjnej (regulowanej przez zasady techniki prawodawczej) podstawowymi jednostkami są: artykuł (art.) – stosowany w ustawach, paragraf (§) – stosowany w aktach podustawowych (rozporządzenia, uchwały) oraz tradycyjnie w kodeksach.
Pełna hierarchia schodząca obejmuje kolejno: artykuł lub paragraf, ustęp (ust. – w niektórych aktach podustawowych paragrafy dzielą się na ustępy oznaczone cyframi rzymskimi), punkt (pkt), literę (lit.), tiret oraz podwójne tiret.
Inne systemy prawne i prawo międzynarodowe Prawo Unii Europejskiej: Podstawową jednostką aktów unijnych (rozporządzeń, dyrektyw) jest artykuł (ang. Article). Dzieli się on na ustępy (ang. paragraphs), akapity (ang. subparagraphs), punkty (ang. points) i tiret (ang. indents). System common law: W krajach anglosaskich (np. Wielka Brytania, USA) podstawową jednostką ustawy (ang. Act) jest sekcja (ang. section, oznaczana jako § lub sec.). Sekcje dzielą się na podsekcje (ang. subsection), paragrafy (ang. paragraph) i podparagrafy (ang. subparagraph). Niemcy i Austria: Podstawową jednostką w ustawach zwykłych jest paragraf (§), a w konstytucjach – artykuł. Dalszy podział obejmuje ustępy (niem. Absatz), zdania (niem. Satz), numery (niem. Nummer) i litery (niem. Buchstabe).
Budowa wyliczeń Jeśli przepis zawiera wyliczenie (podział na punkty, litery lub tiret), w jego strukturze technicznej występują: zdanie wstępne (wprowadzenie do wyliczenia, w prawie międzynarodowym: chapeau) – fragment tekstu poprzedzający wyliczenie, nadający mu sens logiczny i gramatyczny; część wspólna (ang. flush text lub concluding text) – fragment tekstu umieszczony po wyliczeniu, podsumowujący je i odnoszący się do wszystkich wymienionych punktów.
Ciągłość i modyfikacje numeracji Jednostki redakcyjne zachowują ciągłość numeracji w obrębie aktu (zasada ta zazwyczaj nie dotyczy tiret ani podwójnego tiret). Przy nowelizacjach (dodawaniu nowych przepisów między istniejące) unika się zmiany numeracji kolejnych artykułów, aby nie zaburzyć istniejących odesłań. Stosuje się wtedy: Oznaczenia alfanumeryczne: dodanie małej litery po cyfrze (np. art. 29a) – rozwiązanie standardowe m.in. w Polsce i prawie UE. Indeksy cyfrowe: dodanie cyfry w indeksie górnym (np. art. 291). Rozwiązanie to występuje w starszych polskich aktach prawnych, jednak obecne Zasady Techniki Prawodawczej (ZTP) zakazują jego stosowania przy tworzeniu nowego prawa. System łaciński: dodawanie określeń typu bis, ter, quater (stosowane m.in. we Francji i Belgii).
Zobacz też
jednostka systematyzacyjna tekstu prawnego przepis prawa zasady techniki prawodawczej
Linki zewnętrzne
Kategoria:Elementy aktu normatywnego