Wojciech Zygmunt Pszoniak (ur. 2 maja 1942 we Lwowie, zm. 19 października 2020 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny, pedagog.

W 1990 został uznany przez Gustawa Holoubka, Tadeusza Łomnickiego i Zbigniewa Zapasiewicza za jednego z trzech największych polskich aktorów dramatycznych po 1965 (obok Piotra Fronczewskiego i Andrzeja Seweryna). Międzynarodową sławę przyniosła mu rola Moryca Welta w Ziemi obiecanej Andrzeja Wajdy. Wystąpił w filmach Andrzeja Wajdy (Wesele, Danton i Korczak) oraz Jerzego Kawalerowicza (Austeria). Występował również na scenach francuskich i londyńskich. Był wielokrotnie odznaczany i nagradzany za wybitne osiągnięcia na rzecz kultury i sztuki.

Życiorys Pochodził ze Lwowa, gdzie urodził się i spędził pierwsze dwa lata życia. Pod koniec II wojny światowej jego rodzina musiała wyjechać z tego miasta. Dorastał w Gliwicach, w kamienicy przy ulicy Arkońskiej, w której mieszkał również młodszy o trzy lata Adam ZagajewskiAdam Zagajewski „W cudzym pięknie”, Kraków 1998, s.148-151. W tym samym mieście, w młodości zaprzyjaźnił się z Tadeuszem Różewiczem. Grał na skrzypcach i klarnecie, uczył się gry na oboju w średniej szkole muzycznej w Bytomiu, udzielał się także w orkiestrze wojskowej i klubie szybowcowym. Występował w teatrach amatorskich i studenckich oraz kabaretach. W 1960 r. był w Gliwicach współzałożycielem (z Jackiem Grucą) Estrady Poetyckiej, która wkrótce przyjęła nazwę Studenckiego Teatru Poezji STEPTeatr STEP na stronie "Gliwickich Metamorfoz" . W 1961 założył kabaret „Czerwona Żyrafa”. W grudniu 1962 r. uzyskał świetne recenzje za rolę w premierowym przedstawieniu sztuki Tadeusza Różewicza pt. Świadkowie czyli Nasza Mała Stabilizacja w reżyserii Jana Klemensa na scenie gliwickiego Kino-Teatru X.

W 1968 ukończył studia na PWST w Krakowie. Występował na scenach Starego Teatru w Krakowie, Teatru Narodowego w Warszawie i Teatru Powszechnego w Warszawie. W latach 1974–1980 był wykładowcą w warszawskiej PWST. W latach 70. występował także w kabarecie Pod Egidą. Od końca lat 70. grał w teatrach francuskich, m.in. w Nanterre, Montparnasse i Chaillot, a także na scenach londyńskich. W latach 80. wyjechał na stałe do Paryża. Od lat 90. występował zarówno w spektaklach francuskich, jak i w polskich. Wystąpił m.in. w sztukach: Klątwa Stanisława Wyspiańskiego (reż. Konrad Swinarski, 1970), Miłość i gniew Johna Osborne’a (reż. Zygmunt Hübner, 1973), Rewizor Nikołaja Gogola (reż. Jerzy Gruza, 1977), Siedem pięter Dino Buzattiego (reż. Andrzej Barański, 1995), Śmieszny staruszek Tadeusza Różewicza (reż. Stanisław Różewicz, 1997) oraz w wyreżyserowanym przez siebie Dożywociu (2001) Aleksandra Fredry.

Na ekranie debiutował w bułgarskim serialu Proizszestwia na Sljapata ulica (1965). W filmie polskim natomiast w 1970 – Twarz anioła (reż. Zbigniew Chmielewski). Wystąpił w kilkudziesięciu filmach polskich, francuskich i w produkcjach międzynarodowych. Zagrał m.in. tytułową rolę w Diable (reż. Andrzej Żuławski, 1972), rolę Mieszka I w Gnieździe (reż. Jan Rybkowski, 1974), doktora Marglewskiego w Szpitalu przemienienia (reż. Edward Żebrowski, 1978), postać Siedelmayera, dyrektora cyrku w Arii dla atlety (reż. Filip Bajon, 1979), zagrał Josełe w Austerii (reż. Jerzy Kawalerowicz, 1982) oraz Kamińskiego w Strajku (reż. Volker Schlöndorff, 2007). Wystąpił także w filmach Andrzeja Wajdy: w roli dziennikarza i Stańczyka w Weselu (1972), Moryca w Ziemi obiecanej (1974), Robespierre’a w Dantonie (1983) i tytułowej roli w Korczaku (1990). Zagrał m.in. Władysława Gomułkę w filmie Czarny czwartek, opowiadającym o wydarzeniach grudniowych. Wystąpił również w filmie 1920 Bitwa Warszawska, w reżyserii Jerzego Hoffmana oraz filmach Mniejsze zło Janusza Morgensterna i Mała matura 1947 Janusza Majewskiego. Nagrywał także dla Teatru Polskiego Radia. mały|Wojciech Pszoniak (portret) Został członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010 oraz przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015 roku.

Mieszkał na stałe we Francji, zawsze podkreślając swoje przywiązanie do Polski. W jednym z wywiadów powiedział:

Publikował felietony na portalu Koduj24.pl.

Zmarł 19 października 2020 w wieku 78 lat, wskutek choroby nowotworowej. 3 listopada, po mszy pogrzebowej, która odbyła się w kościele Środowisk Twórczych, urna z prochami artysty została złożona na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera GII-tuje-3)Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze.thumb|Grób aktora Wojciecha Pszoniaka na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Życie prywatne Był żonaty z Barbarą Pszoniak. Miał dwóch starszych braci: o 12 lat Jerzego oraz o 11 lat Antoniego Pszoniaka, który również był aktorem.

Filmografia mały|Wojciech Pszoniak podczas występu w "Belfrze" w Teatrze Bajka w Warszawie (2004) mały|Wraz z Danielem Olbrychskim i Andrzejem Sewerynem, odtwórcy głównych ról w filmie Ziemia Obiecana mały|Wojciech Pszoniak podczas nagrania w Teatrze Polskiego Radia, 2008

Wyróżnienia mały|Gwiazda Pszoniaka w łódzkiej Alei Gwiazd|152x152px mały|Odcisk dłoni na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach|268x268px mały|Gwiazda Daniela Olbrychskiego, Wojciecha Pszoniaka i Andrzeja Seweryna na Alei Gwiazd w Krakowie|170x170px Odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 2011 Złoty Krzyż Zasługi – 1975 Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” – 2007 Oficer Orderu Narodowego Zasługi – Francja, 2008 Komandor Orderu Sztuki i Literatury – Francja, 2018

Nagrody Role teatralne 1972: Nagroda w plebiscycie czytelników „Dziennika Polskiego” za rolę Wierchowieńskiego w Biesach wg Fiodora Dostojewskiego w Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie 1972: Nagroda im. Leona Schillera 1975: Nagroda Klubu Krytyki im. Tadeusza Żeleńskiego-Boya za wybitne osiągnięcia aktorskie 1975: Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia za wybitne osiągnięcia aktorskie w teatrze i filmie 1975: Nagroda na I Opolskich Konfrontacjach Teatralnych za rolę Robespierra w Sprawie Dantona Stanisławy Przybyszewskiej w reżyserii Andrzeja Wajdy w Teatrze Powszechnym w Warszawie 1975: Nagroda główna indywidualna Kaliskich Spotkań Teatralnych za rolę Robespierre'a w Sprawa Dantona w Teatrze Powszechnym w Warszawie 1977: Nagroda na I Festiwalu Polskich Filmów i Widowisk Telewizyjnych w Olsztynie za rolę męską w spektaklu Nie do obrony Johna Osborne'a 1977: Nagroda I stopnia XVII Kaliskich Spotkań Teatralnych za rolę Augusta Strindberga w przedstawieniu Noc Trybad w Teatrze Powszechnym w Warszawie 1979: Nagroda na V Opolskich Konfrontacjach Teatralnych za rolę Papkina w Zemście Aleksandra Fredry w reżyserii Zygmunta Hubnera w Teatrze Powszechnym w Warszawie 1980: Nagroda dziennikarzy na IV Festiwalu Polskich Filmów i Widowisk Telewizyjnych w Olsztynie za perfekcyjne aktorstwo w widowisku dla dzieci Lokomotywa 2001: Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza, przyznana przez redakcję miesięcznika „Teatr” za sezon 2000/2001: role Leona w Pracowni krawieckiej Jean-Claude’a Grumberga w Teatrze Telewizji oraz François Pignona w Kolacji dla głupca Francisa Vebera w Teatrze Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie 2012: Nagroda na XII Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej „Dwa Teatry” w Sopocie za rolę w spektaklu Skarpetki, opus 124 2014: Wielka Nagroda XIV Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej „Dwa Teatry” w Sopocie za wybitne kreacje aktorskie w Teatrze Polskiego Radia i Telewizji 2015: Splendor Splendorów im. Krzysztofa Zaleskiego, Nagroda Specjalna Teatru Polskiego Radia

Role filmowe 1975: nagroda na 2. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku za pierwszoplanową rolę męską Moryca Welta w Ziemi obiecanej 1983: nagroda Światowego Festiwalu Filmowego w Montrealu za rolę Robespierre’a w Dantonie 1990: „Artur”, nagroda Muzeum Kinematografii w Łodzi na XV FPFF w Gdańsku za kreacje aktorskie 2012: nagroda na 26. Festiwalu Wybranych Polskich Filmów Fabularnych „Tarnowskiej Nagrodzie Filmowej” za całokształt dokonań dla polskiej kinematografii, ze szczególnym uwzględnieniem wybitnej kreacji w filmie Ziemia obiecana 2015: nagroda na 40. Festiwalu Filmowym w Gdyni za drugoplanową rolę męską w filmie Excentrycy, czyli po słonecznej stronie ulicy 2016: „Ikona Polskiego Kina” na V Kołobrzeskim Festiwalu Filmowym „Suspense Film Festival” za całokształt wybitnej pracy aktorskiej 2016: Orzeł za najlepszą drugoplanową rolę męską w filmie Excentrycy, czyli po słonecznej stronie ulicy

Inne 1997: odciśnięcie dłoni Wojciecha Pszoniaka na Promenadzie Gwiazd podczas II Festiwalu Gwiazd w Międzyzdrojach 1998: odsłonięcie gwiazdy Wojciecha Pszoniaka w Alei Gwiazd na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi 2011: tytuł Honorowego Obywatela Miasta Gliwice 2017: Kamień Optymizmu oraz tytuł Aktora NieZwykłego na Festiwalu Filmów-Spotkań NieZwykłych w Sandomierzu 2020: nagroda 100-lecia ZAiKS-u

Przypisy Wiatr ze wschodu

– pkt 1.

Linki zewnętrzne

Wojciech Pszoniak - wywiad dla Elżbiety Skoczek . Wspomnienie o Józefie Czapskim Interview de Wojciech Pszoniak par Elżbieta Skoczek (fr.)

Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie Kategoria:Laureaci Nagrody im. Tadeusza Boya-Żeleńskiego Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Laureaci Polskiej Nagrody Filmowej dla najlepszej drugoplanowej roli męskiej Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Ludzie związani z Gliwicami Kategoria:Najlepsi aktorzy drugoplanowi na FPFF Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy – Komandorzy Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Narodowym Zasługi (Francja) Kategoria:Polonia we Francji Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Polscy artyści kabaretowi Kategoria:Urodzeni w 1942 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza Kategoria:Zmarli w 2020 Kategoria:Zmarli na choroby nowotworowe