Synagoga Hiszpańska w Pradze (), pierwotnie nazywana Świątynią przy ulicy Dušní (niem. Geistgasse-Tempel) – najmłodsza synagoga dawnego praskiego Miasta Żydowskiego. Znajduje się w dzielnicy Josefov w Pradze, w sąsiedztwie kościoła Świętego Ducha i pomnika Franza Kafki autorstwa Jaroslava Róny. Została zbudowana w 1868 roku na miejscu Starej Szkoły, najstarszego domu modlitwy praskiego getta, dla miejscowej gminy reformowanej.
Nazwa synagogi wywodzi się od jej bogatej dekoracji w stylu mauretańskim, inspirowanej sztuką islamską Półwyspu Iberyjskiego, w tym Alhambrą. Nie wiąże się natomiast z gminą ani obrządkiem sefardyjskim. Budynkiem zarządza Muzeum Żydowskie w Pradze. Mieści się w nim stała ekspozycja „Żydzi na ziemiach czeskich w XIX i XX wieku”; synagoga jest również wykorzystywana do nabożeństw, koncertów muzyki kameralnej i innych wydarzeń kulturalnych.
Historia Na miejscu obecnej synagogi stała Stara Szkoła (niem. Altschul), uważana za najstarszą synagogę praskiego getta. W drugiej połowie XIX wieku budynek nie zaspokajał już potrzeb korzystającej z niego gminy reformowanej. Został rozebrany w 1867 roku, a rok później zastąpiła go nowa synagoga. Ze Starą Szkołą związany był František Škroup, kompozytor czeskiego hymnu, który grał w niej na organach.
Plany nowej budowli opracowali architekci Vojtěch Ignác Ullmann i Josef Niklas, a robotami budowlanymi kierował Jan Bělský. Dekorację wnętrza w stylu mauretańskim wykonano w latach 1882–1893 według projektu Antonína Bauma i Bedřicha Münzbergera.
W 1935 roku do synagogi dobudowano według projektu architekta Karla Pecánka funkcjonalistyczny budynek. Do II wojny światowej mieścił on szpital, a z synagogą łączyły go westybul i zimowa sala modlitewna.
Podczas II wojny światowej synagoga służyła jako magazyn przedmiotów skonfiskowanych czeskim gminom żydowskim. W 1955 roku budynek przejęło pod opiekę Państwowe Muzeum Żydowskie. W latach 1958–1959 przeprowadzono generalną rekonstrukcję wnętrza, a w 1960 roku otwarto ekspozycję tkanin synagogalnych. Od lat 70. obiekt był zaniedbywany, a w 1982 roku został zamknięty. Kolejną gruntowną renowację przeprowadzono w latach 1995–1998; po jej zakończeniu synagogę ponownie udostępniono publiczności.
Architektura i wystrój Jednopiętrowa budowla ma kwadratowy plan. Centralną część głównej sali przykrywa duża kopuła, a z trzech stron otaczają ją wbudowane galerie. Na galerii południowej znajdują się organy. We wschodniej ścianie umieszczono Aron ha-kodesz, stylizowany na mihrab, oraz okrągłe okno z witrażem w kształcie sześcioramiennej gwiazdy.
Najbardziej charakterystycznym elementem wnętrza są złocone i polichromowane stiukowe arabeski, inspirowane islamską sztuką dekoracyjną i architekturą. Kompozycję uzupełniają barwne witraże, geometryczne i roślinne ornamenty oraz bogate złocenia. Za jedną z architektonicznych inspiracji budowli uważa się wiedeńską synagogę Leopoldstädter Tempel, wzniesioną około dziesięciu lat wcześniej.
Układ wnętrza odpowiadał potrzebom gminy reformowanej. Bima znajdowała się przy aron ha-kodesz na ścianie wschodniej, a nie pośrodku sali, jak w tradycyjnych synagogach. Ławki ustawiono w równoległych rzędach; obecne wyposażenie nie jest pierwotne.
Ekspozycja Stała ekspozycja Muzeum Żydowskiego w Pradze „Żydzi na ziemiach czeskich w XIX i XX wieku” przedstawia dzieje od początku żydowskiej emancypacji do czasów współczesnych. Obejmuje między innymi reformy józefińskie, ruch czesko-żydowski i syjonistyczny, sprawę Hilsnera, przebudowę Miasta Żydowskiego, Zagładę oraz powojenną odnowę życia żydowskiego.
Ekspozycja przedstawia także postacie związane z kulturą i nauką, wśród nich Franza Kafkę, Sigmunda Freuda i Gustava Mahlera. Do prezentowanych obiektów należy chanukowy świecznik z 1785 roku z wizerunkiem cesarza Józefa II oraz mapa zabytków żydowskich w Czechach i na Morawach.
Informacje dodatkowe Pomimo nazwy synagoga nigdy nie należała do gminy sefardyjskiej ani nie odprawiano w niej nabożeństw według rytu sefardyjskiego. Nieistniejąca synagoga w Příbramie, rozebrana w 1969 roku, była pomniejszoną kopią Synagogi Hiszpańskiej. Budynek jest przystosowany do potrzeb osób poruszających się na wózkach dzięki platformie schodowej.
Galeria
Zobacz też Muzeum Żydowskie w Pradze Synagoga Maisela w Pradze Synagoga Pinkasa w Pradze Stary Cmentarz Żydowski w Pradze
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Synagoga Hiszpańska na stronie Muzeum Żydowskiego w Pradze
Hiszpańska Kategoria:Muzea żydowskie w Czechach Kategoria:Zabytki Pragi