thumb|Drzeworyt Michała Starkmana z około 1855 roku thumb|Kościół w perspektywie ulicy Freta przed pierwszą wojną światową thumb|Neogotycka fasada przed 1939 rokiem thumb|Świątynia podczas powstania warszawskiego, sierpień 1944 roku thumb|Ruiny świątyni w 1945 roku thumb|Wnętrze kościoła thumb|Tablica epitafijna w języku staroormiańskim Jakuba i Marianny Minasowiczów z XVII wieku Kościół św. Jacka (oo. dominikanów) – zabytkowy kościół na Nowym Mieście w Warszawie w dzielnicy Śródmieście przy ul. Freta 8/10. Jest częścią zespołu klasztornego dominikanów. Należy do parafii Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.

Historia Kościół został zbudowany w latach 1603–1639 z fundacji mieszczan warszawskich w stylu barokowym z elementami postgotyku, prawdopodobnie według projektu Giovanniego Battisty Trevana, a budowniczym był murator Jan Włoch.

W 1603 r. podczas kapituły prowincjalnej w Poznaniu oo. dominikanie postanowili zbudować kościół i klasztor w Warszawie. Wykonanie zadania zlecono o. Abrahamowi Bzowskiemu a ten jadąc do stolicy, w Łowiczu, kupił od ks. Wincentego Oczki – dr medycyny i jego brata Szymona zabudowania z podwórzem i ogrodem owocowym na Nowem-Mieście w Warszawie od uliczki Zatylnej położonych. Oczkowie w dwóch ratach dwa tysiące złp. dostaliJulian Bartoszewicz: Kościoły Warszawskie rzymskokatolickie opisane pod względem historycznym, Warszawa 1855 str. 171-201.. Chcąc zakupioną posiadłość poszerzyć do ul. Freta zakupił także od Szymona Wituńskiego – pisarza miejskiego, dom nazywany Kukiełczyńskim z przyległościami i trzy inne domy (od F. Główki i A. Grudzkiej). Biskup poznański Wawrzyniec Goślicki 4 sierpnia 1603 r. wydał pozwolenie na budowę kościoła i klasztoru, zaś król (Zygmunt III Waza) zwolnił dominikanów od ciężarów publicznych. O. Bzowski zbudował drewniane: kaplicę, dom i dzwonnicę. Od 8 listopada 1603 r. nabożeństwa odbywały się przy przenośnym ołtarzu. Cytowany w przypisach J. Bartoszewicz tak opisuje pierwsze nabożeństwa:

Na gruncie podarowanym przez Macieja Prackiego (nad Wisłą) dominikanie uruchomili cegielnię, która nie tylko wytwarzała materiał na własne potrzeby, ale także przynosiła dochody. Kierował cegielnią mularz Jan Włoch, który plany kościoła wziął ze św. Jana i rzecz posuwał tak prędko, że już 22 września (1605) mógł położyć Goślicki kamień węgielny na kościół. Prace przy budowie postępowały bardzo szybko i o. Bzowski pierwszą mszę w nowym kościele odprawił 22 października 1606 r. W tym czasie przywieziono do Warszawy relikwie św. Jacka. O. Bzowskiego, który był dwukrotnie przeorem klasztoru (1606–1607 i 1609–1610), powinno się uznawać za jego założyciela. Fundatorem ołtarza św. Jacka był Wojciech Baryczka – kuchmistrz królewski.

Budowa kościoła zakończona została w 1638 r., choć kościół i klasztor wymagały jeszcze wielu prac wykończeniowych. Przeor Jacek Baryczka zaczął budować klasztor murowany w kształcie litery „Z”, w czym pomagała cała rodzina Baryczków. Zasługami O. Baryczki (czterokrotnie był wybierany na stanowisko przeora) są także utworzenie studium formale (na jego cześć nazywane Baricianum), które zatrudniało w owym czasie dwóch profesorów teologii i jednego filozofii oraz dokończenie budowy kościoła i klasztoru (1647 r.). Szkołę tę podniesiono w 1700 r. do rangi studium generale i zrównano w przywilejach z uniwersytetem krakowskim. Pierwszym jego rejensem (rektorem) był o. Albert Siekielewicz, a bakałarzem ks. Jan Alan Bardziński – tłumacz Lukana.

Kościół poświęcił biskup poznański Wojciech Tolibowski 26 czerwca 1661. Kościół był pierwszą świątynią na świecie, której nadano wezwanie polskiego świętego Jacka Odrowąża.

W latach 1662 i 1677 z powodu epidemii cholery kościół i klasztor opustoszały, w tym drugim przypadku prawie na dwa lata.

Dwaj dominikanie, którzy byli przeorami w klasztorze, zostali biskupami: Stefan Antoni Mdzewski (12 marca 1690) został sufraganem łuckim, a potem gnieźnieńskim i Jan Damascen Lubieniecki (7 czerwca 1710) został biskupem bakowskim.

W czasie potopu szwedzkiego 8 września 1655 r. w wielkim refektarzu klasztoru odbyły się rokowania pomiędzy wysłannikami Karola Gustawa a magistratem Warszawy w sprawie poddania miasta. Szwedzi zajęli klasztor na kwatery. Podanie głosi, że żołnierz szwedzki strzelił z pistoletu do obrazu Najświętszej Panny Łaskawej (poświęconego przez nuncjusza apostolskiego de Torres w lutym 1651 r.), kula odbiła się od obrazu i śmiertelnie ugodziła świętokradcę. Szwedzi okupowali klasztor do 1 lipca 1656 r. pozostawiając po sobie ogromne zniszczenia. Przed drugim wejściem wojsk szwedzkich do Warszawy (podczas III wojny północnej w 1702 r.) zakonnicy zdążyli wywieźć do Gdańska wszystkie cenne przedmioty, które powróciły do Warszawy dopiero w 1713 r.

W 1944 r. kościół został zburzony przez Niemców. Został odbudowany w latach 1947–1959 pod nadzorem Haliny Kosmólskiej w szacie wczesnobarokowej (zburzono wówczas ocalałą w czasie wojny neogotycką fasadę świątyni)Jerzy S. Majewski Warszawa nieodbudowana. Dominikanie z Nowego Miasta..

W 1965 roku świątynia wraz z zespołem klasztornym dominikanów została wpisana do rejestru zabytków.

Wyposażenie Z dawnego bogatego wyposażenia zachowały się m.in.: kaplica Kotowskich z lat 1691–1694, według projektu Tylmana van Gameren, zrealizowanego przez Józefa Szymona Bellottiego, odrestaurowana w czasie odbudowy kościoła. Po odbudowie kościoła, w kaplicy umieszczono łaskami słynący obraz Matki Bożej Różańcowej, przywieziony z Czortkowa na Kresach Wschodnich. Rzeźba Ecce Homo z kościoła Dominikanów we Lwowie autorstwa Antoniego Osińskiego (w kaplicy Kotowskich) Nagrobek Katarzyny z Kosińskich Ossolińskiej z 1607 Nagrobek Anny z Dobrzykowskich Tarnowskiej z 1616 Epitafium Reginy Sroczyńskiej z 1689 Epitafium w języku staroormiańskim małżonków Jakuba (zm. 1683) i Marianny (zm. 1671) Minasowiczów wykonane z brązu (koniec XVII wieku)

Działalność Przy klasztorze powstały duszpasterstwa, grupy i społeczne ośrodki: Duszpasterstwo Akademickie Duszpasterstwo PostAkademickie Duszpasterstwo Rodzin Duszpasterstwo Małżeństw Duszpasterstwo Związków Niesakramentalnych Bractwo Różańcowe Wspólnota Adonai (Odnowa w Duchu Świętym) Trzeci Zakon Świętego Dominika Dominikańska Szkoła Wiary Fundacja „Sto pociech” Dominikański Ośrodek Rodziny Poradnia Rodzinna Kurs przedmałżeński Refleksje na Biblią „Pracownia Dialogu” Specjalistyczna Poradnia Psychologiczna Areopag Zespół wokalny Mirabilia Musica

Przypisy

Linki zewnętrzne

Warszawski ośrodek dominikanów na ul. Freta

Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie) Jacka Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Jacka Jacka Kościół św. Jacka Kościół św. Jacka Kategoria:Współczesne klasztory i konwenty dominikańskie Kategoria:Klasztory i kościoły dominikańskie w Polsce