Muzeum Ziemi Wieluńskiej w Wieluniu – instytucja kultury gminy Wieluń założona w 1926 roku przez Polską Macierz Szkolną. Pełni rolę ośrodka badań przeszłości historycznej ziemi wieluńskiej. W jego skład wchodzą: budynek główny przy ul. Narutowicza 13, dwór szlachecki w Ożarowie (Muzeum Wnętrz Dworskich), położona w pobliżu dworu oficyna, młyn wiatrowy w Kocilewie (k. Ożarowa) oraz baszta Męczarnia.
Muzeum posiada liczne i wartościowe eksponaty archeologiczne, historyczne, etnograficzne i z dziedziny dzieł sztuki, ponadto – agrotechniczne, numizmatyczne, ikonografię oraz militaria. Swoje wyniki badań upowszechnia w licznych publikacjach oraz podczas konferencji popularnonaukowych.
Siedziba główna muzeum mieści się w dawnym klasztorze Bernardynek z pocz. XVII w., ufundowanym przez Annę Koniecpolską, matkę hetmana Stanisława Koniecpolskiego.
Historia 10 października 1926 roku za sprawą Polskiej Macierzy Szkolnej i jej działaczki Felicji z Morzyckich Rymarkiewiczowej otwarto pierwsze Muzeum Ziemi Wieluńskiej. Siedzibę znalazło w dawnym zamku, znacząco przebudowanym w połowie XIX wieku w charakterze pałacowym. Obecnie mieści się w nim urząd Starostwa Powiatowegostarostwo współużytkuje obiekt z Urzędem Miejskim. Po blisko dziesięcioletniej działalności instytucji zbiory archeologiczne, etnograficzne, historyczne i przyrodnicze przeniesiono do nowej siedziby w budynku dawnej cerkwi przy ul. Krakowskie Przedmieście. Muzeum nazwano wówczas (12 maja 1936 roku) im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. W trakcie II wojny światowej bezpowrotnie utraciło wszystkie zbiory. Muzeum Ziemi Wieluńskiej reaktywowano w 1964 roku z inicjatywy Stanisława Tadeusza Olejnika, który wówczas objął stanowisko dyrektora placówki. Początkowo mieściło się w dwóch niewielkich pokojach znajdujących się w oficynie przy ul. Narutowicza 9 w Wieluniu. Pięć lat później zbiory przeniesiono do wyremontowanego dawnego klasztoru sióstr Bernardynek. Pierwszą wystawę zaprezentowano w nowym gmachu 1 października 1969 roku.
Od 1991 roku muzeum jest instytucją kultury Gminy Wieluń. Od 2001 roku działa przy nim Rada Muzeum, której przewodniczącym od momentu powstania jest Ryszard Grygiel. W grudniu 2003 roku instytucję wpisano do Państwowego Rejestru Muzeów (nr 77) prowadzonego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Do początku 1991 roku funkcję dyrektora pełnił Stanisław Tadeusz Olejnik, w latach 1991–2008 – Bogusław Abramek, a obecnie od 2008 roku Jan Książek.
W 1981 roku przy muzeum utworzono oddział w Ożarowie – Muzeum Wnętrz Dworskich, mieszczący się w barokowym dworku wybudowanym w drugiej połowie XVIII w. przez kasztelana wieluńskiego – Władysława Bartochowskiego. W Muzeum Wnętrz Dworskich eksponowane są muzealia głównie z zakresu sztuki, ale także etnografii i historii. Muzeum Wnętrz Dworskich organizuje koncerty muzyki klasycznej. Posiada rozległy, podworski park. Jesienią 1999 roku rozpoczęto prace rekonstrukcyjne wiatraka w Kocilewie, który uprzednio rozebrano. Pod koniec 2006 roku jego rekonstrukcja została ukończona, udostępniając budowlę zwiedzającym. W 2012 roku udostępniono natomiast oficynę przy dworze w Ożarowie. Od początku powstania ożarowskiego Muzeum Wnętrz Dworskich do 1998 roku oddziałem kierowała Bogusława Wiluś. Obecnie funkcję kierownika oddziału pełni Jarosław Eichstaedt.
W 2015 roku gmina Wieluń przekazała Muzeum Ziemi Wieluńskiej basztę Męczarnię, która stanowiła w przeszłości istotne umocnienie murów obronnych. W nawiązaniu do dziejów budowli prezentowane są w niej dwie wystawy stałe: „W izbie wieluńskiego kata” oraz „Dzieje oręża polskiego w średniowieczu i okresie staropolskim”. W 2022 roku Gmina Wieluń zakupiła na cele muzealne kościół pobernardyński/poewangelicki wraz z plebanią, na terenie obiektu trwają prace badawcze.
Oprócz wystaw stałych, muzeum każdego roku organizuje kilkanaście wystaw czasowych oraz dziesiątki warsztatów dla dzieci i młodzieży. Muzeum wydało ponad 40 publikacji zwartych, głównie w ramach Wieluńskiej Biblioteki Regionalnej, a jego pracownicy opracowali blisko 1000 artykułów naukowych i popularyzujących wiedzę na temat historycznej ziemi wieluńskiej i zagadnień związanych z muzealnictwem.
W 2019 roku muzeum zostało odznaczone Odznaką Honorową za Zasługi dla Województwa Łódzkiego. W 2024 roku muzeum zostało uhonorowane Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” w roku jubileuszu 60-lecia działalności odrodzonego po II wojnie światowej muzeum.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia T. Olejnik, Muzeum Ziemi Wieluńskiej. Dzieje, zbiory, działalność 1964–1984, Warszawa–Łódź, 1987 red. B. Abramek (opracowanie zbiorowe), Muzeum Ziemi Wieluńskiej 1964–2004, Wieluń, 2004 red. J. Książek, Cenne i ciekawe z kolekcji Muzeum Ziemi Wieluńskiej, Wieluń, 2014
Linki zewnętrzne oficjalna strona Muzeum Ziemi Wieluńskiej
Kategoria:Muzea w województwie łódzkim Kategoria:Polskie muzea rejestrowane Kategoria:Muzea regionalne w Polsce Kategoria:Muzea gminne i miejskie Kategoria:Kultura w Wieluniu Kategoria:Muzea odznaczone Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”