Niełaz (Dasyurus) – rodzaj ssaków z podrodziny niełazów (Dasyurinae) w obrębie rodziny niełazowatych (Dasyuridae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Australii i na Nowej Gwinei.
Morfologia Długość ciała samic 24,1–45 cm, długość ogona samic 21–41 cm, długość ciała samców 22,8–75,9 cm, długość ogona samców 21,2–55 cm; masa ciała samic 0,24–2,5 kg, samców 0,34–5 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1796 roku francuski przyrodnik Étienne Geoffroy Saint-Hilaire w artykule zatytułowanym Rozprawa o torbaczach (Didelphis L.), opublikowanym w czasopiśmie „Magasin Encyclopédique”. Geoffroy Saint-Hilaire nie wyznaczył gatunku typowego; Gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) niełaz plamisty (D. viverrinus).
Etymologia Dasyurus (Dasurus): dasus ‘włochaty, kudłaty’; ουρα oura ‘ogon’. Nasira: etymologia niejasna, Harvey nie podał znaczenia nazwy rodzajowej. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie monotypowe): Didelphis Viverrina G. Shaw, 1800. Dasyurinus: rodzaj Dasyurus É. Geoffroy Saint-Hilaire; łac. przyrostek -inus ‘należący do, odnoszący się do’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Dasyurus geoffroii Gould, 1841. Dasyurops: rodzaj Dasyurus É. Geoffroy Saint-Hilaire; ωψ ōps, ωπος ōpos ‘wygląd’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Viverra maculata Kerr, 1792. Notoctonus: gr. νοτος notos ‘południe’; κτονος ktonos ‘morderca’, od κτεινω kteinō ‘mordować, zabijać’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Dasyurus geoffroii Gould, 1841. Satanellus: gr. Σατανας Satanas ‘Szatan’; łac. przyrostek zdrabniający -ellus-a-um. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Dasyurus hallucatus . Stictophonus: gr. στικτος stiktos ‘cętkowany, plamisty’, od στιζω stizō ‘tatuować’; φωνη phōnē ‘głos, dźwięk’, od φωνεω phōneō ‘mówić’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Viverra maculata Kerr, 1792.
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|100pxDasyurus hallucatusJ. Gould, 1842niełaz północnymonotypowyendemit Australii: zachodnia i północna Australia, północne Terytorium Północne oraz północny i wschodni QueenslandDC: 25–37 cmDO: 20–34 cmMC: 0,24–1,1 kgcentruj|100pxDasyurus maculatus(Kerr, 1792)niełaz wielki2 podgatunkiendemit Australii: północny i południowo-wschodni Queensland, wschodnia Nowa Południowa Walia, wschodnia i południowa Wiktoria, południowo-wschodnia Australia Południowa oraz Tasmania (z niektórymi wyspami Cieśniny Bassa) DC: 31–76 cmDO: 28–55 cmMC: 0,8–5 kgcentruj|100pxDasyurus albopunctatusSchlegel, 1880niełaz białoplamkowanymonotypowyIndonezja i Papua-Nowa Gwinea: Nowa Gwinea (za wyjątkiem nizin w południowo-wschodniej części wyspy) i Yapen; niepewny na półwyspie Ptasia Głowa; zakres wysokości: 0–3600 m n.p.m.DC: 23–35 cmDO: 21–29 cmMC: 520–710 gcentruj|100pxDasyurus viverrinus(G.K. Shaw, 1800)niełaz plamistymonotypowyendemit Australii: obecnie tylko na Tasmanii i Wyspie Bruny; zakres wysokości: 0–1000 m n.p.m.DC: 28–45 cmDO: 17–28 cmMC: 0,7–1,9 kgcentruj|100pxDasyurus geoffroiiJ. Gould, 1841niełaz eukaliptusowy2 podgatunkiendemit Australii: południowo-zachodnia Australia Zachodnia, historycznie szeroko rozpowszechniony; introdukowany do Parku Przyrodniczego JulimarDC: 26–40 cmDO: 21–35 cmMC: 0,6–2,2 kgDasyurus spartacusVan Dyck, 1987niełaz spiżowymonotypowyIndonezja i Papua-Nowa Gwinea: południowa Nowa Gwinea (region Morehead na obszarach trawiastych Trans-Fly); niepotwierdzony w Parku Narodowym Wasur i obszarze zarządzania dziką przyrodą TondaDC: 30–38 cmDO: 28–28 cmMC: około 684 gMasa ciała dla podana tylko dla samic (u samców nieznana). Kategorie IUCN: – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek zagrożony.
Opisano również gatunek wymarły z pliocenu Australii: Dasyurus dunmalli
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Niełazowate