Akinakes (gr. ἀκινάκης) lub akinaka (pers. *akīnakah) – scytyjski sztylet lub krótki miecz, od VIII wieku p.n.e. charakterystyczny dla kultury ScytówEncyklopedia wojskowa, Warszawa 2007, t. 1, s. 9., a następnie przejęty przez Persów.

Pochodzenie thumb|Akinakes i ozdobna pochwa znaleziska z kurhanu Towsta Mohyła Przez autorów antycznych uważany za broń pochodzenia perskiegoDlatego np. Horacy mówi o medyjskim (Medus acinaces) – Pieśni I 27,5)., która z czasem przyjęła się u innych ludów. Jako broń krótka różnił się od rzymskiej zakrzywionej siki zarówno kształtem, jak i sposobem noszenia (przy prawym boku, jak ukazują to m.in. postacie z płaskorzeźbionych fryzów w Persepolis)). Wykonane ze złota akinaki zasadniczo przynależne były perskiej arystokracji; niekiedy stanowiły królewską nagrodę jako wyraz uznania – np. należący do Mardoniusza a zdobyty przez Greków jako łup wojenny pod PlatejamiA Dictionary of Greek and Roman Antiquities, dz. cyt...

Opis Długość jego wynosiła 30–50 cm. O prostej głowni zakończonej sztychem, obosieczny, służył zarówno do kłucia, jak i cięcia. Wykonany był wyłącznie z żelaza lub też inkrustowano go złotem, podobnie jak pochwę okładaną wytłaczanymi (reliefowymi) zdobieniami z cienkiej blachy złotej lub srebrnej. Tak bogato zdobione miecze spotykane są w grobowcach scytyjskich władców lub członków arystokracji plemiennej – jak np. znalezione w kurhanie Litym (Miełgunowskim) czy Tołstaja MogiłaZbigniew Bukowski, Krzysztof Dąbrowski: Świt kultury europejskiej, b. m. 1972, s. 180, 187.. Do znacznie skromniejszych, lecz rzadkich znalezisk ze wschodnich ziem polskich należy egzemplarz pochodzący z RozborzaSylwester Czopek: Żelazny akinakes z Rozborza, woj. przemyskie, w kontekście innych znalezisk tzw. scytyjskich z południowo-wschodniej Polski. „Archeologia Polski” 40 (1995), z. 1-2..

Zdobnictwo i stylistyka thumb|Okładzina pochwy egzemplarza broni z Witaszkowa Istniały różne odmiany tej broni różniące się wyglądem zewnętrznym. Największe zróżnicowanie wykazują rękojeści mieczy, ale także głowice, jelce oraz pochwy. We wczesnym okresie zdobienia mieczy i pochew zdradzały cechy wschodnie (z Asyrii lub Urartu), a w późniejszym – greckie, i łączone były z lokalnymi, scytyjskimi motywami zwierzęcymi, charakterystycznymi dla stylu zoomorficznego sztuki ScytówPor. Złoto scytyjskie, Muzeum Narodowe, Warszawa 1976, s. 50 (nr katalogowy 136).. Wśród wyjątkowych znalezisk z naszych ziem typowym przykładem jest okładzina pochwy miecza należąca do skarbu z WitaszkowaZygmunt Traczyk: Ziemia Gubińska 1939-1949, Gubin 2011, s. 341; J. Kostrzewski, W. Chmielewski, K. Jażdżewski: Pradzieje Polski, Wrocław 1965, ryc. 79:3.. Istnieją przekonujące dowody na to, że greccy rzemieślnicy (zwłaszcza warsztaty w krymskim Pantikapajon) wykonywali te apliki na zamówienie Scytów, niejednokrotnie zdobiąc je nawet scenami walk Greków ze ScytamiZłoto scytyjskie, dz. cyt., s. 14; np. z kurhanu Czortomłyk – por. nr katalogowy 40 (s. 31).. Na ogół pochodzą z IV wieku p.n.e.

Według scytyjskich wierzeń zdobnictwo miało wpływ na spotęgowaną siłę broni. Stąd częstymi motywami były wyobrażenia dzikich, drapieżnych zwierząt: orła i gryfa, ich szponów, pazurów i oczu, a także pędzącego jelenia. Wizerunki te miały zapewnić wojownikowi szybkość, siłę, zręczność i celność.

Herodot podaje, że broń ta była przedmiotem czci religijnej wśród Scytów i ludów sąsiednichDzieje IV, 62..

Galeria

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Inga W. Dubynina – „Scytyjska ballada” [dostęp 2014-12-10]

Kategoria:Miecze Kategoria:Sztylety Kategoria:Scytowie Kategoria:Starożytna Persja